Deputaci duchowni do korektury prawa z przełomu XVI i XVII w.

Adam Moniuszko

doi:10.21697/sc.2026.33.1.8

Published: 2026-10-26

Vol. 33 No. 1 (2026)

Ecclesiastical Deputies for the Revision of Lawa at the Turn of the Sixteenth and Seventeenth Centuries

Adam Moniuszko

Saeculum Christianum. Historical Writings

Section: Rozprawy i Artykuły

https://doi.org/10.21697/sc.2026.33.1.8

Abstract

The aim of the article is to analyse the ecclesiastical part of the law revision committees established in 1589 and 1601 with particular attention to the deputies’ age, education, legal expertise, and political experience. The study leads to the conclusion that they were generally well qualified for their task. Some of the deputies possessed formal legal education, while the commissions included individuals with extensive practical experience in the application of both canon law and the law of the land.

Download files

PDF (Język Polski)

Citation rules

Moniuszko, A. (2026). Ecclesiastical Deputies for the Revision of Lawa at the Turn of the Sixteenth and Seventeenth Centuries. Saeculum Christianum. Historical Writings, 33(1), 89–101. https://doi.org/10.21697/sc.2026.33.1.8

Cited by / Share

Licence

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.

References

Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Archiwum Warszawskie Radziwiłłów, dz. V, 4444.
Google Scholar

Archiwum Kapituły Krakowskiej, Acta actorum, t. 8-9; Regestra capitulorum, t. 39-41, 50.
Google Scholar

Archiwum Narodowe w Krakowie, księgi grodzkie krakowskie (castrensia cracoviensia) relationes, t. 7.
Google Scholar

Archiwum Państwowe w Poznaniu, księgi grodzkie poznańskie, t. 22.
Google Scholar

Akta sejmikowe województw poznańskiego i kaliskiego, t. 1: 1572-1632, cz. 1: 1572-1616, wyd. W. Dworzaczek, Poznań 1957.
Google Scholar

Album studiosorum Universitatis Cracoviensis, t. 3: Ab Anno 1551 ad annum 1606, wyd. A. Chmiel, Cracoviae 1904.
Google Scholar

Prawa, przywileje i statuta miasta Krakowa, t. 1, z. 2, wyd. F. Piekosiński, Kraków 1885.
Google Scholar

Starowolski S., Monumenta Sarmatarum beate aeternitate adsriptorum, Cracoviae 1655.
Google Scholar

Volumina Constitutionum, t. II/2, wyd. S. Grodziski, Warszawa 2008.
Google Scholar

Anusik Z., Kariery faworytów dworskich a kariery opozycjonistów w dobie panowania Zygmunta III, „Przegląd Nauk Historycznych”, 3/2006, z. 2, s. 5-62.
Google Scholar

Bałuk-Ulewiczowa T., Goslicius’ Ideal Senator and his cultural impact over the centuries: Shakespearean Reflections, Kraków 2009, „Polska Akademia Umiejętności. Rozprawy Wydziału Filologicznego”, t. 78.
Google Scholar

Barycz H., Polacy na studiach w Rzymie w epoce Odrodzenia (1400-1600), Kraków 1938.
Google Scholar

Boniecki A., Herbarz polski, wyd. A. Rejski, t. 2, Warszawa 1900.
Google Scholar

Byliński J., Kaczorowski W., Ciąg dalszy losów korektury prawa za panowania Zygmunta III Wazy, w: O prawie i jego dziejach księgi dwie. Studia ofiarowane Profesorowi Adamowi Lityńskiemu w czterdziestopięciolecie pracy naukowej i siedemdziesięciolecie urodzin, red. M. Mikołajczyk et al., Białystok 2010, t. 1, s. 245-262.
Google Scholar

Chodyński S., Katalog biskupów i kanoników włocławskich, rkps., Archiwum Diecezjalne we Włocławku 1914.
Google Scholar

Ciesielski A., Wizytatorzy, komisarze i wikariusze generalni kongregacji cystersów w Polsce XIV-XIX wiek, w: A. Ciesielski, Dziedzictwo cystersów. Prace wybrane, Kraków 2013, s. 151-159.
Google Scholar

Deputaci Trybunału Koronnego 1578-1794: spisy, t. 1: 1578-1620, oprac. H. Gmiterek, Warszawa 2017.
Google Scholar

Dworzaczek W., Opaliński Andrzej z Bnina h. Łodzia (1540-1593), w: Polski Słownik Biograficzny, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk, 1979, t. 24, s. 72-78.
Google Scholar

Gołaszewski Ł., Konflikty o dziesięciny w dawnej Rzeczypospolitej. Aspekty prawne i społeczne na przykładzie parafii Kobylin na przełomie XVI i w., Białystok 2024.
Google Scholar

Góralski W., Kapituła katedralna w Płocku XII-XVI w. Studium z dziejów organizacji prawnej kapituł polskich, Płock 1979.
Google Scholar

Graczyk W., Stanisław Łubieński: pasterz, polityk i pisarz, Kraków 2005.
Google Scholar

Grajkowska L., Pierwsi opaci polscy w klasztorze cystersów w Wągrowcu, „Rocznik Nadnotecki”, 23/1992, s. 83-92.
Google Scholar

Hamperek P., Oficjalat okręgowy w Lublinie XV-XVIII w. Studium z dziejów organizacji i kompetencji sądownictwa kościelnego, Lublin 1974.
Google Scholar

Herbarz polski ks. Kaspra Niesieckiego, wyd. J.N. Bobrowicz, t. 2, Lipsk 1839; t. 10, Lipsk 1845.
Google Scholar

Janiszewska-Mincer B., Rzeczpospolita Polska w latach 1600-1603. Narastanie konfliktu między Zygmuntem III Wazą a stanami, Bydgoszcz 1984.
Google Scholar

Kamiński M., Dawne opactwo zakonu cysterskiego w Lądzie, Warszawa–Ląd 1936.
Google Scholar

Karbownik H., Deputaci duchowni na Trybunałach Koronnym i Litewskim, „Kościół i Prawo”, 10/1992, s. 185-202.
Google Scholar

Karbownik H., Udział przedstawicieli kapituł w sejmach i sejmikach dawnej Rzeczypospolitej (w XV-XVIII wieku), „Czasopismo Prawno-Historyczne”, 22/1970, z. 2, s. 169-176. DOI: https://doi.org/10.14746/cph.1970.22.2.06
Google Scholar

Kiliańczyk-Zięba J., Czcionką i piórem. Jan Januszowski w roli pisarza i tłumacza, Kraków 2007.
Google Scholar

Kowalska H., Pstrokoński Maciej z Burzenina h. Poraj (ok. 1553-1609), w: Polski Słownik Biograficzny, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk–Łódź 1986, t. 29, s. 265-271.
Google Scholar

Królik L., Organizacja diecezji łuckiej i brzeskiej od XVI do XVIII wieku, wyd. 2, Biały Dunajec–Ostróg 2017.
Google Scholar

Lepszy K., Gomoliński Stanisław h. Jelita (zm. 1604), w: Polski Słownik Biograficzny, Wrocław–Kraków–Warszawa 1959, t. 8, s. 272-273.
Google Scholar

Lewandowska-Malec I., Pisarz ziemski lwowski Jan Swoszowski autorem projektu reformy ziemskiego procesu sądowego, w: Wielokulturowość polskiego pogranicza. Ludzie – idee – prawo, red. A. Lityński, P. Fiedorczyk, Białystok 2003, s. 147-158.
Google Scholar

Łętowski L., Katalog biskupów, prałatów i kanoników krakowskich, t. 2 [cz. 2]: Prałaci i kanonicy krakowscy, Kraków 1852.
Google Scholar

Maniewska D., Goślicki Wawrzyniec h. Grzymała (ok. 1530-1607), w: Polski Słownik Biograficzny, Wrocław–Kraków–Warszawa 1959, t. 8, s. 379-282.
Google Scholar

Monasticon Cisteriense Polonie, t. 2: Katalog męskich klasztorów cysterskich na ziemiach polskich i dawnej Rzeczypospolitej, red. A.M. Wyrwa, J. Strzelczyk, K. Kaczmarek, Poznań 1999.
Google Scholar

Moniuszko A., Projekty korektury ziemskiego prawa koronnego Jana Januszowskiego – polityczne uwarunkowania niepowodzenia, „Studia z Dziejów Państwa i Prawa Polskiego”, 16/2013, s. 59-72.
Google Scholar

Mrozowski P., Pierwsze świadectwa sztuki nowożytnej w opactwie w Lądzie, w: Lenda novi Aevi. Nowożytne zabytki dawnego opactwa w Lądzie – nowe odkrycia, najnowsze badania, red. J. Nowiński, Ląd–Poznań–Warszawa 2019, s. 10-26.
Google Scholar

Opaliński E., Elita władzy w województwach poznańskim i kaliskim za Zygmunta III, Poznań 1981.
Google Scholar

Pieńkowski M.A., Chronologia sejmów z lat 1587-1600, w: Chronologia sejmów Rzeczypospolitej Obojga Narodów, red. L.A. Wierzbicki, D. Kupisz, Warszawa 2021, s. 75-92.
Google Scholar

Pieńkowski M.A., Trudna droga do władzy w Rzeczypospolitej. Sejm koronacyjny Zygmunta III 1587/88 i sejm pacyfikacyjny 1589 roku, Warszawa 2021.
Google Scholar

Prokop K.R., Sylwetki biskupów łuckich, Biały Dunajec–Ostróg 2001.
Google Scholar

Rajman J., Kościoły średniowiecznego Oświęcimia (do końca XVI wieku), w: Oświęcim miasto pogranicza, red. B. Czwojdrak, K. Miroszewski, P. Węcowski, t. 2, Oświęcim 2018, s. 343-390. DOI: https://doi.org/10.31338/uw.9788323533115.pp.343-390
Google Scholar

Stępkowski A., Wawrzyniec Grzymała Goślicki: przyczynek do biografii, w: O senatorze doskonałym studia. Prace upamiętniające postać i twórczość Wawrzyńca Goślickiego, red. A. Stępkowski, Warszawa 2009, s. 9-33.
Google Scholar

Tygielski W., Listy, ludzie, władza. Patronat Jana Zamoyskiego w świetle korespondencji, Warszawa 2007.
Google Scholar

Tygielski W., Politics of Patronage in Renaissance Poland. Chancellor Jan Zamoyski, His Supporters and the Political Map of Poland, 1572-1605, Warszawa 1990.
Google Scholar

Uruszczak W., Udział duchowieństwa w kodyfikacji prawa polskiego w pierwszej połowie XVI wieku, w: Divina et humana. Księga jubileuszowa w 65. Rocznicę urodzin księdza Profesora Henryka Misztala, red. A. Dębiński, W. Bar, P. Stanisz, Lublin 2001, s. 297-311.
Google Scholar

Wólkiewicz E., Instytucje kościelne w Oświęcimiu w XVII i XVIII wieku, w: Oświęcim miasto pogranicza, red. B. Czwojdrak, K. Miroszewski, P. Węcowski, t. 2, Oświęcim 2018, s. 391-420. DOI: https://doi.org/10.31338/uw.9788323533115.pp.391-420
Google Scholar

Woźniakowa M., Sąd asesorski koronny (1537-1795): jego organizacja, funkcjonowanie, i rola w dziejach prawa chełmińskiego i magdeburskiego w Polsce, Warszawa 1990.
Google Scholar

Wyczański A., Między kulturą a polityką. Sekretarze królewscy Zygmunta Starego (1506-1548), Warszawa 1990.
Google Scholar

Wyrwa A.M., Polska Kongregacja Cystersów i jej opaci prezesi, w: Ingenio et Humilitate. Studia z dziejów zakonu cystersów i Kościoła na ziemiach polskich, Katowice 2007, s. 71-104.
Google Scholar

Żołądź-Strzelczyk D., Peregrinatio academica. Studia młodzieży polskiej z Korony i Litwy na akademiach i uniwersytetach niemieckich w XVI i I połowie XVII wieku, Poznań 1996.
Google Scholar