Edukacja i performatyka. Szkic z możliwych (po)wiązań dla planety na przykładzie akcji rzecznej szczODRA

Aneta Makowska

doi:10.21697/fp.2026.1.6

Opublikowane: 2026-08-28

Tom 16 Nr 1 (2026)

Edukacja i performatyka. Szkic z możliwych (po)wiązań dla planety na przykładzie akcji rzecznej szczODRA

Aneta Makowska

Forum Pedagogiczne

Dział: Dział tematyczny

https://doi.org/10.21697/fp.2026.1.6

Abstrakt

Celem artykułu jest ukazanie edukacyjnego potencjału działań performatywnych w czasach antropocenu, narastających kryzysów i katastrof środowiskowych. Korzystając z zaplecza teoretycznego teorii performansu i performatywności oraz krytycznej pedagogiki performatywnej w dialogicznym porozumieniu z opisem akcji rzecznej szczODRA przedstawiam edukację performatywną jako sprawcze, usytuowane, ucieleśnione, zmaterializowane i antydyscyplinarne działanie, które może sprzyjać budowaniu wspólnot więcej niż ludzkich.

Słowa kluczowe:

studia nad performansem, performatywność, edukacja performatywna, kryzysy i katastrofy, SDG 4, SDG 6

Pobierz pliki

pdf (English)

Zasady cytowania

Makowska, A. (2026). Edukacja i performatyka. Szkic z możliwych (po)wiązań dla planety na przykładzie akcji rzecznej szczODRA. Forum Pedagogiczne, 16(1), 59–68. https://doi.org/10.21697/fp.2026.1.6

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Barad, K. (2012). Posthumanistyczna performatywność: Ku zrozumieniu, jak materia zaczyna mieć znaczenie (J. Bednarek, Trans.). In A. Gajewska (Ed.), Teorie wywrotowe. Antologia przekładów (pp. 323–360). Wydawnictwo Poznańskie.
Google Scholar

Bińczyk, E. (2018). Epoka człowieka. Retoryka i marazm antropocenu. Wydawnictwo Naukowe PWN.
Google Scholar

Bińczyk, E. (2023). Uspołecznianie antropocenu. Ekowerwa i ekologizowanie ekonimii. Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
Google Scholar

Bryant, K. A. (2005). Performance and pedagogy. In N. Madison & J. Hamera (Eds.), The SAGE handbook of performance studies. SAGE Publications.
Google Scholar

Chutorański, M. (2020). Nie(tylko)ludzkie wymiary edukacji. W stronę pedagogiki nieantropocentrycznej. Wydawnictwo Uniwersytetu Szczecińskiego.
Google Scholar

Denzin, N. K. (2018). Introduction. In Performance autoethnography (pp. xiv–10). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315159270-1
Google Scholar

Dmitruczuk, A. (2022, August 18). Złote algi zabiły ryby w Odrze — nie mamy powodów, by odetchnąć. Wyborcza. https://wyborcza.pl/7,177851,28804999,zlote-algi-zabily-ryby-w-odrze-nie-mamy-powodow-by-odetchnac.html
Google Scholar

Domańska, E. (2022). Zwroty badawcze w historii i innych naukach humanistycznych. In E. Domańska & J. Pomorski (Eds.), Wprowadzenie do metodologii historii (pp. 218–236). Wydawnictwo Naukowe PWN.
Google Scholar

Free, G., Van De Bund, W., Gawlik, B., Van Wijk, L., Wood, M., Guagnini, E., Koutelos, K., Annunziato, A., Grizzetti, B., Vigiak, O., Gnecchi, M., Poikane, S., Christiansen, T., Whalley, C., Antognazza, F., Zerger, B., Hoeve, R., & Stielstra, H. (2023). Unijna analiza katastrofy ekologicznej na Odrze w 2022 r. Urząd Publikacji Unii Europejskiej. https://doi.org/10.2760/536489
Google Scholar

Foremski, R. (Comp.). (2023). szczODRA. https://soundcloud.com/szczodra/szczodra
Google Scholar

Giroux, H., & Shannon, P. (2013). Education and cultural studies (1st ed.). Routledge.
Google Scholar

Haraway, D. (1988). Situated knowledges: The science question in feminism and the privilege of partial perspective. Feminist Studies, 14(3), 575–599. https://doi.org/10.2307/3178066
Google Scholar

Kwieciński, Z. (2013). Pedagogie postu. Preteksty. Konteksty. Podteksty. Oficyna Wydawnicza Impuls.
Google Scholar

Latour, B. (2009). Politics of nature (C. Porter, Trans.). Harvard University Press.
Google Scholar

Latour, B. (2011). Nigdy nie byliśmy nowocześni (M. Gdula, Trans.). Oficyna Wydawnicza.
Google Scholar

Latour, B., & Rose, J. (2021). After lockdown (1st ed.). Polity.
Google Scholar

Mizerek, H. (2017). Studium przypadku w badaniach nad edukacją: Istota i paleta zastosowań. Przegląd Pedagogiczny, 1, 9–22.
Google Scholar

Moore, J. W. (Ed.). (2025). Antropocen czy kapitałocen? Natura, historia i kryzys kapitalizmu (K. Hoffmann, Trans.). Wydawnictwo Słowo/Obraz Terytoria.
Google Scholar

Morton, T. (2023). Mroczna ekologia. Ku logice przyszłego współistnienia (A. Barcz, Trans.). Oficyna Związek Otwarty.
Google Scholar

Pieniążek, M. (2014). Edukacja performatywna jako skuteczny model nauczania. Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia de Cultura, 6(168), 106–119.
Google Scholar

Rule, P., & John, V. M. (2015). A necessary dialogue: Theory in case study research. International Journal of Qualitative Methods, 14(4). https://doi.org/10.1177/1609406915611575
Google Scholar

Schechner, R. (2006). Performatyka: Wstęp (T. Kubikowski, Trans.). Oficyna Wydawnicza Impuls.
Google Scholar

Siarkiewicz, E., Trębińska-Szumigraj, E., & Zielińska-Pękał, D. (2012). Edukacyjne prowokacje: Wykorzystanie etnografii performatywnej w procesie kształcenia doradców. Oficyna Wydawnicza Impuls.
Google Scholar

Sugiera, M. (2022). Performatywność jako postawa/perspektywa: Wstęp. Pamiętnik Teatralny, 71(4), 13–26. https://doi.org/10.36744/pt.1425
Google Scholar

Szlauer-Łukaszewska, A., Ławicki, Ł., Engel, J., Drewniak, E., Ciężak, K., & Marchowski, D. (2024). Quantifying a mass mortality event in freshwater wildlife within the Lower Odra River: Insights from a large European river. Science of the Total Environment, 907, 167898. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2023.167898
Google Scholar

Taylor, D. (2015). Performance. Duke University Press.
Google Scholar

Wojnowski, K. (2016). Pożyteczne katastrofy. Universitas.
Google Scholar