Spójność i elastyczność systemu rodzinnego oraz zdolność rodziców do adaptacji w rodzinach wychowujących dziecko z niepełnosprawnością intelektualną w oparciu o Model Kołowy Davida H. Olsona

Teresa Segiet; Małgorzata Sekułowicz; Beatrice Latawietz

doi:10.21697/fp.2026.1.15

Opublikowane: 2026-08-28

Tom 16 Nr 1 (2026)

Spójność i elastyczność systemu rodzinnego oraz zdolność rodziców do adaptacji w rodzinach wychowujących dziecko z niepełnosprawnością intelektualną w oparciu o Model Kołowy Davida H. Olsona

Teresa Segiet , Małgorzata Sekułowicz , Beatrice Latawietz

Forum Pedagogiczne

Dział: Artykuły i rozprawy

https://doi.org/10.21697/fp.2026.1.15

Abstrakt

Cel: Celem badań było ustalenie, w jaki sposób spójność i elastyczność systemu rodzinnego kształtują zdolność rodziców do adaptacji wobec wyzwań związanych z niepełnosprawnością intelektualną dziecka.
Problematyka: Problematyka oscyluje wokół analizy funkcjonowania rodziny wychowującej dziecko z niepełnosprawnością intelektualną w kontekście jej spójności i elastyczności, a także zależności tych wymiarów z poziomem zadowolenia z życia rodzinnego oraz otrzymywanym wsparciem społecznym.
Metodologia badań: Badania zrealizowano w paradygmacie ilościowym. Narzędzia badawcze, które wykorzystano do realizacji projektu to:
1. „Skala Oceny Rodziny” (polska adaptacja FACES IV).
2. „Skala zmagania się z Kryzysem Rodzinnym” F- COPES Olsona w polskim opracowaniu Radochońskiego.
Wyniki: Uzyskane wyniki wskazują, że sposób, w jaki rodziny radzą sobie z trudną sytuacją, zależy od dostępnych zasobów. Są to zarówno zasoby wewnętrzne – takie jak więzi emocjonalne, wzajemne wsparcie – jak i zewnętrzne, obejmujące pomoc społeczną, dostęp do specjalistycznych usług oraz sieci wsparcia.
Wnioski: Badani rodzice wychowujący dziecko z niepełnosprawnością intelektualną charakteryzują się wysoką spójnością i elastycznością systemu rodzinnego, skutecznie adaptują się do sytuacji kryzysowej poprzez rozwój kompetencji emocjonalnych i społecznych, osiągają wysoki poziom satysfakcji z życia rodzinnego, a otrzymywane wsparcie społeczne wzmacnia ich więzi i zdolność do reorganizacji ról.

Słowa kluczowe:

rodzina jako system, niepełnosprawność intelektualna dziecka, spójność, elastyczność

Pobierz pliki

pdf

Zasady cytowania

Segiet, T., Sekułowicz, M., & Latawietz, B. (2026). Spójność i elastyczność systemu rodzinnego oraz zdolność rodziców do adaptacji w rodzinach wychowujących dziecko z niepełnosprawnością intelektualną w oparciu o Model Kołowy Davida H. Olsona. Forum Pedagogiczne, 16(1), 171–184. https://doi.org/10.21697/fp.2026.1.15

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Budak, M. I., Küçük, L., & Civelek, H. Y. (2018). Life experiences of mothers of children with an intellectual disability: A qualitative study. Journal of Mental Health Research in Intellectual Disabilities, 11(2), 1–21. https://doi.org/10.1080/19315864.2018.1518502
Google Scholar

Danielewicz, D., & Pisula, E. (2011). Rodzice i rodzeństwo wobec trudności w rozwoju dziecka. Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej.
Google Scholar

De Barbaro, B. (1999). Wprowadzenie do systemowego rozumienia rodziny. Uniwersytet Jagielloński.
Google Scholar

Fairthorne, J., De Klerk, N., & Leonard, H. (2015). Health of mothers of children with intellectual disability or autism spectrum disorder: A review of the literature. Medical Research Archives, 3. https://esmed.org/MRA/mra/article/view/204
Google Scholar

Gagat-Matuła, A. (2018). Poczucie koherencji matek dzieci z autyzmem doświadczających migracji męża. Pedagogika Rodziny, 8(1), 113–123.
Google Scholar

Gupta, N., Khanna, M., Garg, R., Sethi, V., Khattar, S., Tekkar, P., Maria, S., Gupta, M., Saxena, A., Gupta, P., et al. (2023). Exploration of caregiver experience for children with ASD: An in-depth perspective. Advances in Autism, 9(3), 217–240.
Google Scholar

Gur, A., & Bayazy, Y. G. (2024). Exploring marital quality in parents of children with autism: Identifying barriers and facilitators. Social Sciences, 13, Article 287.
Google Scholar

Hobfoll, S. E. (2011). Teoria zachowania zasobów i jej implikacje dla problematyki stresu, zdrowia i odporności. W E. Bielawska-Batorowicz & B. Dudek (Red.), Teoria zachowania zasobów Stevana E. Hobfolla. Polskie doświadczenia. Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Google Scholar

Khymko, M., & Liberska, H. (2011). Specyficzne trudności przeżywane przez rodziców dziecka autystycznego. W H. Liberska (Red.), Rodzina z dzieckiem niepełnosprawnym – możliwości i ograniczenia rozwoju. Difin.
Google Scholar

Kirenko, J. (2000). Wsparcie społeczne rodzin z dzieckiem niepełnosprawnym i jego uwarunkowania. W D. Kornas-Biela (Red.), Rodzina: Źródło życia i szkoła miłości. RW KUL.
Google Scholar

Komorowska, O. (2018). Aktywność życiowa rodziców wychowujących dziecko z niepełnosprawnością jako istotny element ochrony ich zdrowia. Ekonomia – Wrocław Economic Review, 24(2), 61–72.
Google Scholar

Kuryś-Szyncel, K. (2015). Od małżeństwa do rodzicielstwa. Analiza zmian rozwojowych w systemie rodzinnym. W A. Margasiński (Red.), Rodzina w ujęciu systemowym. Teoria i badania. Pracownia Testów Psychologicznych PTP.
Google Scholar

Lewandowska-Walter, A., Kichler, K., & Trawicka, A. (2014). Równowaga systemu rodzinnego i satysfakcja z życia a dobrobyt i style radzenia sobie ze stresem matek dzieci z niepełnosprawnością. Polskie Forum Psychologiczne, 19(3), 356–374.
Google Scholar

Margasiński, A. (1996). Analiza psychologiczna systemów rodzinnych z chorobą alkoholową. Wydawnictwo WSP.
Google Scholar

Margasiński, A. (2006). Rodzina w modelu kołowym i FACES IV Davida H. Olsona. Nowiny Psychologiczne, (4), 69–87.
Google Scholar

Margasiński, A. (2009). Skala oceny rodziny. Pracownia Testów Psychologicznych.
Google Scholar

Margasiński, A. (2011). Model kołowy i skale FACES jako narzędzie badania rodziny. Historia, rozwój i zastosowanie. Wydawnictwo im. Stanisława Podobińskiego.
Google Scholar

Margasiński, A. (2015). Teoria i wybrane modele systemów rodzinnych. W A. Margasiński (Red.), Rodzina w ujęciu systemowym. Teoria i badania. Pracownia Testów Psychologicznych PTP.
Google Scholar

Masłowska, M., & Michalczyk, A. (2017). Postawy ojców dzieci z niepełnosprawnością intelektualną w wieku przedszkolnym. Roczniki Pedagogiczne, 9(3), 111–126.
Google Scholar

Mikolajczak, M., Raes, M. E., Avalosse, H., & Roskam, I. (2018). Exhausted parents: Sociodemographic, child-related, parent-related, parenting and family-functioning correlates of parental burnout. Journal of Child and Family Studies, 27, 602–614.
Google Scholar

Olson, D. H. (2000). Circumplex model of marital and family systems. Journal of Family Therapy, 22, 144–167.
Google Scholar

Olson, D. H., Waldvogel, L., & Schlieff, M. (2019). Circumplex model of marital and family systems: An update. Journal of Family Theory & Review, 11(2), 199–211.
Google Scholar

Orlikowska, M., & Bołtuć, I. (2018). Rodzicielstwo w rodzinie z dzieckiem z niepełnosprawnością intelektualną. Pomeranian Journal of Life Sciences, 64(2), 327–340.
Google Scholar

Pisula, E. (2012). Rodzice dzieci z autyzmem. Wydawnictwo Naukowe PWN.
Google Scholar

Radochoński, M. (1987). Choroba a rodzina. WSP.
Google Scholar

Roskam, I., Raes, M. E., & Mikolajczak, M. (2017). Exhausted parents: Development and preliminary validation of the parental burnout inventory. Frontiers in Psychology, 8, Article 163.
Google Scholar

Sekułowicz, M. (2013). Wypalanie się sił rodziców dzieci z niepełnosprawnością. Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej.
Google Scholar

Seligman, N., & Darling, R. (2007). Ordinary families, special children: A systems approach to childhood disability. Guilford Press.
Google Scholar

Stelter, Ż. (2013). Pełnienie ról rodzicielskich wobec dziecka niepełnosprawnego intelektualnie. Difin.
Google Scholar

Stoneman, Z. (2005). Siblings of children with disabilities: Research themes. Mental Retardation, 43, 339–350.
Google Scholar

Waizbard-Bartov, E., Yehonatan-Schori, M., & Golan, O. (2019). Personal growth experiences of parents to children with autism spectrum disorder. Journal of Autism and Developmental Disorders, 49(4), 1330–1341.
Google Scholar

Wojciechowski, F. (2007). Niepełnosprawność, rodzina, dorastanie. Wydawnictwo Akademickie Żak.
Google Scholar

Vafaeinezhad, F., Koraei, A., & Pasha, R. (2024). Comparison of the effectiveness of the premarital preparation program based on Olson's model and premarital education using the awareness and choice method on attitudes toward marriage. Applied Family Therapy Journal, 5, 58–66.
Google Scholar

Vela Llauradó, E., Serrano Fernández, L., & Martín Martínez, L. (2025). Analyzing the cohesion and adaptability of families of children with intellectual disability using the FACES-20Esp scale. https://journals.sagepub.com/doi/full/10.1177/21582440241311143
Google Scholar

Teresa Segiet

teresa.segiet@uni.opole.pl

Afiliacja:

Array Polska

Małgorzata Sekułowicz

Afiliacja:

Katedra Społecznych Podstaw kultury Fizycznej Polska