Pedagogika wobec przemian ustrojowych lat 80. i 90. XX wieku. Wprowadzenie

Wiesław Theiss

doi:10.21697/fp.2026.1.8

Opublikowane: 2026-08-28

Tom 16 Nr 1 (2026)

Pedagogika wobec przemian ustrojowych lat 80. i 90. XX wieku. Wprowadzenie

Wiesław Theiss

Forum Pedagogiczne

Dział: Artykuły i rozprawy

https://doi.org/10.21697/fp.2026.1.8

Abstrakt

Przemiany ustrojowe lat 80. i 90. XX w. zapisały się w historii Polski jako czas transformacji, przechodzenia od ustroju tzw. realnego socjalizmu do ustroju liberalnej demokracji. W polu szeroko rozumianej edukacji proces ten oznaczał drogę od socjalistycznej monopedagogiki do wielopostaciowej pedagogiki humanistycznej i demokratycznej. Niniejszy szkic jest próbą przedstawienia wybranych kierunków oraz form zmian, jakie wtedy dokonały się w pedagogice, począwszy od solidarnościowego ruchu społecznego, poprzez edukację „dla nowej formacji”, po pierwsze zjazdy uniwersyteckich pedagogów. Dotychczasowa wiedza na zasygnalizowany temat jest dalece niepełna, wymaga systematycznych badań.

Słowa kluczowe:

transformacja ustrojowa, solidarność, edukacja demokratyczna, zjazdy pedagogów

Pobierz pliki

pdf

Zasady cytowania

Theiss, W. (2026). Pedagogika wobec przemian ustrojowych lat 80. i 90. XX wieku. Wprowadzenie. Forum Pedagogiczne, 16(1), 79–94. https://doi.org/10.21697/fp.2026.1.8

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

„Białe plamy” w najnowszej historii wychowania. Materiały z obrad sekcji historii wychowania. (1993). S. Mauersberg (Red.). IHNOiT.
Google Scholar

Bochwic, T. (1994). Narodziny i działalność „Solidarności” oświaty i wychowania 1980–1989. Wydawnictwo „And”.
Google Scholar

Ewolucja tożsamości pedagogiki (Materiały). (1993). Wydawnictwo TERRA.
Google Scholar

Ewolucja tożsamości pedagogiki. (1994). H. Kwiatkowska (Red.). IHNOiT.
Google Scholar

Górniewicz, J. (2016). Okruchy wspomnień. Profesor Stanisław Kawula: działalność naukowo-dydaktyczna oraz organizacyjna. Pedagogika Społeczna, (4), 97–117.
Google Scholar

Hejnicka-Bezwińska, T. (2013). Problemy marginalizowane i zapoznane w dyskursie o tożsamości pedagogiki. Pedagogia Christiana, 31(1), 11–24.
Google Scholar

Holzer, J. (1984). Solidarność 1980–1981. Geneza i historia. Wydawnictwo KRĄG.
Google Scholar

Kamiński, A. (1988). O harcerstwie (teksty zapomniane) (A. Janowski, Oprac.). Wydawnictwo Społeczne KOS.
Google Scholar

Kłoskowska, A. (1991). Przemówienie na otwarcie VIII zjazdu. W A. Sułek & W. Wincławski (Red.), Przełom i wyzwanie. Pamiętnik VIII Ogólnopolskiego Zjazdu Socjologicznego. Toruń 19–22 września 1990. Wydawnictwo Adam Marszałek.
Google Scholar

Kojder, A. (2016). Pobocza socjologii. Oficyna Naukowa.
Google Scholar

Kopiec, H. (1995). Teoria wychowania: Rozumiejący wgląd w wychowanie. Wydawnictwo UŚ.
Google Scholar

Król, M. (1987). Wybaczyć i zapomnieć? Res Publica, (6), 19–26.
Google Scholar

Kupisiewicz, Cz. (2006). Projekty reform edukacyjnych w Polsce. Wydawnictwo Naukowe PAN.
Google Scholar

Kwieciński, Z. (1994). Mimikra czy sternik? Dramat pedagogiki w sytuacji przesilenia formacyjnego. W H. Kwiatkowska (Red.), Ewolucja tożsamości pedagogiki. IHNOiT.
Google Scholar

Lewowicki, T. (2005). Pedagogika – dziesięć lat później (1994–2004) – szkic o kondycji dyscypliny naukowej oraz próbach sprostania potrzebom społecznym. W M. Dziemianowicz, B. D. Gołębniak, & R. Kwaśnica (Red.), Przetrwanie i rozwój jako niezbywalne powinności wychowania. Wydawnictwo Naukowe DSWE.
Google Scholar

Mokrzycki, E. (2001). Bilans niesentymentalny. Wydawnictwo IFiS PAN.
Google Scholar

Muszyński, H. (1994). Pedagogika polska na przełomie dwóch formacji społecznych. W H. Kwiatkowska (Red.), Ewolucja tożsamości pedagogiki. IHNOiT.
Google Scholar

Nauczyciel i młodzież. Tradycje – sytuacja – perspektywy. (1985). B. Suchodolski (Red.). Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Google Scholar

Obraz filozofii w Polsce (lata 1976–1983). (1986). Almanach Humanistyczny, (3).
Google Scholar

Odmiany myślenia o edukacji. (1995). J. Rutkowiak (Red.). Impuls.
Google Scholar

Olubiński, A. (1997). Socjalno-wychowawcze problemy postkomunistycznego społeczeństwa. Wydawnictwo Edukacyjne Akapit.
Google Scholar

Paczkowski, A. (1996). Pół wieku dziejów Polski, 1939–1989. PWN.
Google Scholar

Pedagogika społeczna – poszukiwania i rozstrzygnięcia. (1984). T. Pilch & B. Smolińska-Theiss (Red.). Studia Pedagogiczne, XLVI.
Google Scholar

Przyszczypkowski, K. (2012). Edukacja opozycyjna w systemowym uwięzieniu. W Polityczność [w] edukacji. Wydawnictwo Naukowe UAM.
Google Scholar

Radziewicz, J. (1989). Edukacja dla Solidarności 1981–1989. Tygodnik Solidarność, (12), 3–4.
Google Scholar

Radziewicz, J. (1989). Szkoła uspołeczniona i uspołeczniająca. Wydawnictwo Społeczne KOS.
Google Scholar

Smolińska-Theiss, B., & Theiss, W. (1995). Pedagogika społeczna a polityka. Forum Oświatowe, 1–2, 37–46.
Google Scholar

Suchodolski, B. (1990). Wychowanie mimo wszystko. Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.
Google Scholar

Szczepański, J. (1993). Polskie losy. Polska Oficyna Wydawnicza „BGW”.
Google Scholar

Szczepański, M. S. (2006). Ani Elizjum, ani Hades. Piętnastolecie polskiej transformacji w perspektywie socjologicznych teorii zmiany. W J. Wasilewski (Red.), Współczesne społeczeństwo polskie. Dynamika zmian. Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR.
Google Scholar

Tischner, J. (1981). Etyka solidarności. Znak.
Google Scholar

Traverso, E. (2014). Historia jako pole bitwy. Interpretacja przemocy w XX wieku (Ś. F. Nowicki, Tłum.). Książka i Prasa.
Google Scholar

Zarycki, T. (2022). Nauki społeczne i sztuka w kraju peryferyjnym – wprowadzenie. W T. Zarycki (Red.), Polskie nauki społeczne w kontekście relacji władzy i zależności międzynarodowych. Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
Google Scholar