Zakaz uprawiania handlu, prowadzenia interesów i pobierania lichwy według aktualnej dyscypliny kodeksowej (kan. 286 CIC/83, kan. 385 § 2 CCEO) i wybranego orzecznictwa Kościoła katolickiego w IV wieku

Alan Kretkowski

doi:10.21697/pk.2026.69.1.04

Opublikowane: 30.03.2026

Tom 69 Nr 1 (2026)

Zakaz uprawiania handlu, prowadzenia interesów i pobierania lichwy według aktualnej dyscypliny kodeksowej (kan. 286 CIC/83, kan. 385 § 2 CCEO) i wybranego orzecznictwa Kościoła katolickiego w IV wieku

Alan Kretkowski

Prawo Kanoniczne

Dział: Artykuły i rozprawy

https://doi.org/10.21697/pk.2026.69.1.04

Abstrakt

W artykule analizowany jest kanoniczny zakaz uprawiania handlu, prowadzenia interesów oraz pobierania lichwy, obecny w prawie Kościoła katolickiego XX w. (CIC/17; CIC/83; motu proprio Cleri sanctitati; CCEO) oraz w wybranych, IV-wiecznych orzeczeniach Soboru Nicejskiego I, poszczególnych synodów oraz Kanonów Apostolskich. W pierwszej części analizowane są: kan.142 i kan. 1543 CIC/17 oraz kan. 83 CS. W drugiej części przeprowadzone jest badanie kan. 286 CIC/83 oraz kan. 385 § 2 CCEO, zakładające podanie adresatów współczesnych norm; zbadanie terminologii łacińskiej; omówienie sankcji za złamanie regulacji; przedstawienie czasu na złożenie skargi karnej oraz wskazanie kanonicznych przeszkód, jakie one generują, tj. do przyjęcia święceń i wykonywania bezprawnie przyjętej ordynacji. W trzeciej części analizowane są IV-wieczne orzeczenia soborowo-synodalne oraz kanony, poprzez podanie informacji o źródle ich uchwalenia; omówienie ich decyzji oraz przyrównanie do współczesnych regulacji. Poruszone w tekście są: kan. 19 i 20 Synodu w Elwirze (ok. 306 r.); kan. 13 Synodu z Arles (314 r.); kan. 17 Soboru Nicejskiego I (325 r.); kan. 6, 8, 9 i 13 Synodu Kartagińskiego (ok. 348 r.); oraz kan. 6 i 44 Kanonów Apostolskich (ok. końca IV w.). W zakończeniu wskazane są najważniejsze wnioski płynące z treści artykułu.

Słowa kluczowe:

interesy, handel, duchowieństwo, synod, sobór, lichwa

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Kretkowski, A. (2026). Zakaz uprawiania handlu, prowadzenia interesów i pobierania lichwy według aktualnej dyscypliny kodeksowej (kan. 286 CIC/83, kan. 385 § 2 CCEO) i wybranego orzecznictwa Kościoła katolickiego w IV wieku. Prawo Kanoniczne, 69(1), 87–112. https://doi.org/10.21697/pk.2026.69.1.04

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Źródła
Google Scholar

Codex Canonum Ecclesiarum Orientalium auctoritate Ioannis Pauli PP. II promulgatus, 18.10.1990. AAS 82 (1990): 1033-1363. Translation: Kodeks kanonów Kościołów Wschodnich. 2025, edited by Leszek Adamowicz and Piotr Majer. Poznań: Pallottinum (=CCEO).
Google Scholar

Codex Iuris Canonici auctoritate Ioannis Pauli PP. II promulgatus, 25.01.1983. AAS 75/II (1983): V-XXX. 1-317. Translation: Kodeks Prawa Kanonicznego. Komentarz. 2023. 2nd ed., edited by Piotr Majer. Warszawa: Wolters Kluwer (=CIC/83).
Google Scholar

Codex Iuris Canonici Pii X Pontificis Maximi iussu digestus Benedicti Papae XV auctoritate promulgatus, 27.05.1917. AAS 9/II (1917): 2-521 (=CIC/17).
Google Scholar

Concilium Arelatense. Canones ad Silvestrum, 01.08.314. Translation: Synod w Arles. 2006. Kanony do Sylwestra. In Dokumenty synodów od 50 do 381 roku. Vol. 1 of Synody i Kolekcje Praw. 2nd ed., edited by Arkadiusz Baron and Henryk Pietras, 71-74. Kraków: Wydawnictwo WAM (=Conc. Arel.).
Google Scholar

Concilium Carthaginense. Canones, ca. 348. Translation: Synod w Kartaginie. 2006. Kanony. In Dokumenty synodów od 50 do 381 roku. Vol. 1 of Synody i Kolekcje Praw. 2nd ed., edited by Arkadiusz Baron and Henryk Pietras, 193-199. Kraków: Wydawnictwo WAM (=Conc. Carth.).
Google Scholar

Concilium Chalcedonense. Canones, 29-31.10.451. Translation: Sobór Chalcedoński. 2002. Kanony. In Nicea I, Konstantynopol I, Efez, Chalcedon, Konstantynopol II, Konstantynopol III, Nicea II (325 – 787). Vol. 1 of Dokumenty Soborów Powszechnych. Tekst grecki, łaciński, polski, edited by Arkadiusz Baron and Henryk Pietras, 224-257. Kraków: Wydawnictwo WAM. (=Conc. Chalc.)
Google Scholar

Concilium Eliberritanum. Canones, ca. 306. Translation: Synod w Elwirze. 2006. Kanony. In Dokumenty synodów od 50 do 381 roku. Vol. 1 of Synody i Kolekcje Praw. 2nd ed., edited by Arkadiusz Baron and Henryk Pietras, 49-61. Kraków: Wydawnictwo WAM. (=Conc. Elib.).
Google Scholar

Concilium in Trullo. Canones, 692 Translation: Council in Trullo. 1995. The Canons of the Council in Trullo. In The Seven Ecumenical Councils. Vol. 14 of A Select Library of the Nicene and Post-Nicene Fathers of the Christian Church. 2nd ed., edited by Philip Schaff and Henry Wace, 359-408. Peabody: Hendrickson Publishers, Inc (=Conc. Trul.).
Google Scholar

Concilium Nicaenum I. Canones, 325. Translation: Sobór Nicejski I. 2002. Kanony.In Nicea I, Konstantynopol I, Efez, Chalcedon, Konstantynopol II, Konstantynopol III, Nicea II (325 – 787). Vol. 1 of Dokumenty Soborów Powszechnych. Tekst grecki, łaciński, polski, edited by Arkadiusz Baron and Henryk Pietras, 26-47. Kraków: Wydawnictwo WAM. (=Conc. Nic.).
Google Scholar

Concilium Nicaenum I. Epistula Nicaeni Concilii ad Aegyptios, 325. Translation: Sobór Nicejski I. 2002. List Soboru w Nicei do Egipcjan. In Nicea I, Konstantynopol I, Efez, Chalcedon, Konstantynopol II, Konstantynopol III, Nicea II (325 – 787). Vol. 1 of Dokumenty Soborów Powszechnych. Tekst grecki, łaciński, polski, edited by Arkadiusz Baron and Henryk Pietras, 46-53. Kraków: Wydawnictwo WAM (=Epistula).
Google Scholar

Constitutiones apostolorum. Κανόνες ἐκκλησιαστικοί, ca 380. Translation: Konstytucje Apostolskie. 2007. Kanony apostolskie. In Konstytucje apostolskie oraz Kanony Pamfilosa z apostolskiego synodu w Antiochii. Prawo kanoniczne świętych apostołów. Kary świętych Apostołów dla upadłych. Euchologion Serapiona. Vol. 2 of Synody i Kolekcje Praw, edited by Arkadiusz Baron and Henryk Pietras, 273-293. Kraków: Wydawnictwo WAM (=Con. Ap.).
Google Scholar

Gratianus, Decretum. In Corpus Iuris Canonici. 1959. Vol. 1, edited by Aemilius Friedberg. Graz: Akademichse Druck – U. Verlagsanstalt.
Google Scholar

Katechizm Kościoła Katolickiego. 2002. 2nd ed. Poznań: Pallottinum (=KKK).
Google Scholar

Kuria Arcybiskupiego Większego Kościoła Syro-Malabarskiego. Code of Particular Law of the Syro-Malabar Church, 03.12.2013. Kochi: Syro-Malabar Major Archiepiscopal Curia (=KAWKS-M 2013).
Google Scholar

Międzynarodowa Komisja Teologiczna. Il Diaconato Evoluzione e Prospettive, 2003. https://www.vatican.va/roman_curia/congregations/cfaith/cti_documents/rc_con_cfaith_pro_05072004_diaconate_it.html. Accessed: 17 October 2025 (=MKT 2003).
Google Scholar

Paulus PP VI. Litterae apostolicae motu proprio datae Episcopalis Potestatis. Normae Episcopis Ecclesiarum Orientalium, ad facultatem dispensandi spectantes, impertiuntur, 02.05.1967. AAS 59 (1967): 385-390 (=EP).
Google Scholar

Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu. Biblia Tysiąclecia. 2019. 5th ed. Poznań: Pallottinum.
Google Scholar

Pius PP XII. Litterae apostolicae motu proprio datae Cleri sanctitati ad Venerabiles Fratres Patriarchas, Archiepiscopos, Episcopos, Ceterosque Locorum Hierarchas Ecclesiarum Orientalium, Pacem et Communionem cum Apostolica Sede Habentes: de Ritibus Orientalibus, de Personis pro Ecclesiis Orientalibus, 02.06.1957. AAS 49 (1957): 433-603 (=CS).
Google Scholar

Pius PP XII. Motu proprio Postquam Apostolicis de Religiosis, de Bonis Ecclesiae Temporalibus et de Verborum Significatione pro Ecclesiis Orientalibus, 09.02.1952. AAS 44 (1952): 65-152 (=PA).
Google Scholar

Sacrosanctum Concilium Oecumenicum Vaticanum II. Decretum de Ecclesiis Orientalibus Catholicis Orientalium Ecclesiarum, 21.11.1964. AAS 57 (1965): 76-89. Translation: Sobór Watykański II. 2002. Dekret Orientalium Ecclesiarum o Katolickich Kościołach Wschodnich. In Sobór Watykański II. Konstytucje, dekrety, deklaracje, 177-186. Poznań: Pallottinum (=OE).
Google Scholar

Ukraińska Cerkiew Greckokatolicka. Канони Партикулярного Права Української Греко-Католицької Церкви, 04.04.2018. https://docs.ugcc.ua/1/. Accessed: 18 October 2025 (=UCG).
Google Scholar

Literatura
Google Scholar

Ambrose, Merlin Rengith. 2022. “Clerics Practicing Commerce and Trade. The Canonical Implications of Canon 286”. Studia Canonica 56(1): 279-98. DOI: 10.2143/STC.56.1.3290862.
Google Scholar

Bacareza, Hermogenes E. 2008. “Priests and Religious Involved in Public Office: Implications”. Philippine Canonical Forum 10: 293-304.
Google Scholar

Barnes, Timothy David. 1996. Constantine and Eusebius. Cambridge: Harvard University Press.
Google Scholar

Bogdan, Franciszek. 1988. Prawo Zakonów, Instytutów Świeckich i Stowarzyszeń Życia Apostolskiego. Poznań: Pallottinum.
Google Scholar

Daniélou, Jean, and Henri Irenée Marrou. 1986. Historia Kościoła. Od początków do roku 600. Vol. 1 of Historia Kościoła. Translated by Maria Tarnowska. 2nd ed., edited by Ludovicus Jacobus Rogier, Roger Aubert, Michael David Knowles, Natalia Dobrowolska, and Czesław Mazur. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax.
Google Scholar

Ferguson, Everett. 1961. “Ordination in the Ancient Church (II)”. Restoration Quarterly 5(1): 17-32.
Google Scholar

Ferme, Brian Edwin. 2007. Introduction to the History of the Sources of Canon Law. The Ancient Law up to The Decretum of Gratian. Translated by William J. King. Montréal: Wilson & Lafleur.
Google Scholar

Gałkowski, Tomasz. 2016. “Zakaz uprawiania handlu i dokonywania transakcji przez duchownych Kościoła katolickiego”. Łódzkie Studia Teologiczne 25(2): 79-90.
Google Scholar

González del Valle, José María. 2023. “Święcenia”. In Kodeks Prawa Kanonicznego. Komentarz. 2nd ed., edited by Piotr Majer, 606-30. Warszawa: Wolters Kluwer.
Google Scholar

Gwynn, David Morton. 2021. “Reconstructing the Council of Nicaea”. In The Cambridge Companion to the Council of Nicaea, edited by Young Richard Kim, 90-110. Cambridge: Cambridge University Press. DOI: https://doi.org/10.1017/9781108613200.005
Google Scholar

Hemperek, Piotr, and Wojciech Góralski. 1995. Historia źródeł i nauki prawa kanonicznego. Vol. 1 of Komentarz do Kodeksu prawa kanonicznego z 1983 r. Lublin: Redakcja Wydawnictw KUL.
Google Scholar

Ipapo, Wilfredo. 1988. “Clerics and Religious in Business”. Philippiniana Sacra 23(68): 225-245. DOI: https://doi.org/10.55997/ps2003xxiii68a3
Google Scholar

Konieczny, Jerzy. 1985. “Obowiązki i prawa duchownych. Uwagi na marginesie nowego Kodeksu Prawa Kanonicznego”. Studia Paradyskie 1: 131-80.
Google Scholar

Krajczyński, Jan. 2018. “Prawno-kanoniczny zakaz podejmowania przez duchownych niektórych rodzajów działalności i jego znaczenie na gruncie prawa polskiego”. Studia z Prawa Wyznaniowego 21: 75-94. DOI: 10.31743/spw.193. DOI: https://doi.org/10.31743/spw.193
Google Scholar

Lewandowski, Paweł. 2020. “Prohibition of Business or Trade by the Clergy According to the 1983 Code of Canon Law. An Outline”. Teka Komisji Prawniczej PAN Oddział w Lublinie 13(2): 393-403. DOI: 10.32084/tekapr.2020.13.2-30 DOI: https://doi.org/10.32084/tekapr.2020.13.2-30
Google Scholar

Monceaux, Paul. 1920. Livre neuvième. Saint Optat et les premiers écrivains donatistes. Vol. 5 of Histoire littéraire de l’Afrique chrétienne depuis les origines jusqu’à l’invasion arabe. Paris: Ernest Leroux.
Google Scholar

Odahl, Charles Matson. 2015. Konstantyn i Chrześcijańskie Cesarstwo. Translated by Katarzyna Maria Bies. Oświęcim: Wydawnictwo Napoleon V.
Google Scholar

Pampillon, Albert. 1997. “The Early African Legislation on the Trial of Bishops”. Cuadernos Doctorales 14: 341-407.
Google Scholar

Rincón-Pérez, Tomás. 2023. “Instytuty życia konsekrowanego i stowarzyszenia życia apostolskiego” In Kodeks Prawa Kanonicznego. Komentarz. 2nd ed., edited by Piotr Majer, 389-465. Warszawa: Wolters Kluwer.
Google Scholar

Świto, Lucjan. 2022. “Działalność gospodarcza kościelnych osób prawnych a alienacja majątku Kościoła Katolickiego w Polsce Problem spółek z ograniczoną odpowiedzialnością”. Studia z Prawa Wyznaniowego 25: 195-216. DOI: 10.31743/spw.13577. DOI: https://doi.org/10.31743/spw.13577
Google Scholar

Winterslow Dale, Alfred William. 1882. The Synod of Elvira and Christian Life in the Fourth Century. A Historical Essay. London: Macmillan and Co.
Google Scholar

Wroceński, Józef. 2006. “Stowarzyszenia życia apostolskiego”. In Księga II. Lud Boży. Część III. Instytuty życia konsekrowanego i stowarzyszenia życia apostolskiego. Vol. II/1 of Komentarz do Kodeksu Prawa Kanonicznego, edited by Józef Krukowski, 185-207. Poznań: Pallottinum.
Google Scholar

Zubert, Bronisław Wenanty. 1990. Księga II. Lud Boży. Część III. Instytuty życia konsekrowanego i stowarzyszenia życia apostolskiego. Vol. 2/III of Komentarz do Kodeksu prawa kanonicznego. Lublin: Redakcja Wydawnictw KUL.
Google Scholar

Żmigrodzki, Piotr, ed. n.d. Wielki słownik języka polskiego. Kraków: Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk. https://wsjp.pl/. Accessed: 4 December 2025 (=WSJP).
Google Scholar