Pozycja zadośćuczynienia za grzechy w sprawowaniu sakramentu pokuty i pojednania

Zbigniew Janczewski

doi:10.21697/pk.2026.69.2.01

Pubblicato il: 2026-06-25

V. 69 N. 2 (2026)

Pozycja zadośćuczynienia za grzechy w sprawowaniu sakramentu pokuty i pojednania

Zbigniew Janczewski

Prawo Kanoniczne

Sezione: Articoli

https://doi.org/10.21697/pk.2026.69.2.01

Abstract

Tło i uzasadnienie podjętego tematu: Miejsce i pozycja zadośćuczynienia w sprawowaniu sakramentu pokuty w historii Kościoła ulegały zmianom. Zmieniały się formy zadośćuczynienia za grzechy i ich intensywność. Zmianom uległa także pozycja tego istotnego warunku odpuszczenia grzechów w strukturze sakramentu. Artykuł stanowi próbę odpowiedzi na pytania, jakie konkretnie zmiany nastąpiły w ciągu XX wieków, oraz czy nie należałoby przywrócić, przynajmniej po części, zadośćuczynieniu należnego mu miejsca wśród pozostałych aktów penitenta.

Główny cel badań: Celem badań jest prześledzenie zmian zachodzących w kwestii zadośćuczynienia za grzechy oraz analiza tekstów prawnych dotyczących omawianej materii pod kątem różnic w podchodzeniu do pokuty za grzechy w różnych epokach historii Kościoła.

Zastosowane metody: dogmatyczno-prawna, historyczno-prawna, teologiczna

Kluczowe wyniki: Pokuta za grzechy jako akt penitenta przeszła od początków Kościoła poważne modyfikacje. Zmienił się sposób jej wykonywania od publicznego po prywatny, sekretny. Same czyny pokutne, dawniej długotrwałe i uciążliwe, stały się zazwyczaj symbolicznymi. Zmieniło się też miejsce zadośćuczynienia w strukturze sakramentu, z centralnego zostało przesunięte na ostatnie, niejednokrotnie odbywane dopiero po jakimś czasie po spowiedzi, a nawet po przyjęciu Komunii św.

Najważniejsze wnioski: Po zmianie pozycji zadośćuczynienia za grzechy w strukturze omawianego sakramentu, stał się on już nie tyle sakramentem pokuty, ile sakramentem spowiedzi i pojednania, wyznawania i odpuszczania grzechów. W XXI wieku, kiedy poważnie zmniejsza się poczucie grzechu u niektórych wiernych, marginalizacja aktów zadośćuczynienia może prowadzić do pogarszania się sytuacji. Istnieje bowiem niebezpieczeństwo wnioskowania, że skoro np. skromna modlitwa może stanowić zadośćuczynienie za ciężkie grzechy, to wiążące się z nimi zło widocznie nie jest aż takie istotne czy poważne. Należałoby zatem na nowo przemyśleć w Kościele kwestię pozycji i istoty zadośćuczynienia w całej strukturze sakramentu pokuty i pojednania.

Scarica file

PDF (Język Polski)

Regole di citazione

Janczewski, Z. (2026). Pozycja zadośćuczynienia za grzechy w sprawowaniu sakramentu pokuty i pojednania. Prawo Kanoniczne, 69(2), 5–29. https://doi.org/10.21697/pk.2026.69.2.01

##plugins.themes.libcom.share##

Licenza

Questo lavoro è fornito con la licenza Creative Commons Attribuzione - Non opere derivate 4.0 Internazionale.

Riferimenti bibliografici

Sources
Google Scholar

Codex Iuris Canonici auctoritate Ioannis Pauli PP II promulgatus, 25.01.1983. AAS 75/II (1983): V-XXX. 1-317. Translation: Kodeks Prawa Kanonicznego. Komentarz. 2023. 2nd ed., edited by Piotr Majer. Warszawa: Wolters Kluwer (=CIC/83).
Google Scholar

Codex Iuris Canonici Pii X Pontificis Maximi iussu digestus Benedicti Papae XV auctoritate promulgatus, 27.05.1917. AAS 9/II (1917): 2-521 (=CIC/17).
Google Scholar

Ioannes Paulus PP. II. Adhortatio apostolica post Synodum Episcoporum edita de reconciliatione et paenitentia in hodierno Ecclesiae munere Reconciliatio et paenitentia, 2.12.1984. AAS 70 (1985): 185-275. Translation: Jan Paweł II. Adhortacja apostolska Reconciliatio et paenitentia. 2006. In Jan Paweł II. Dzieła zebrane, Tom II. Adhortacje, edited by Paweł Ptasznik, Tadeusz Dzidek, Zdzisław J. Kijas, Janusz Poniewierski, Grzegorz Ryś, Piotr Słabek, and Jacek Urban, 165-215. Kraków: Wydawnictwo M (=RP).
Google Scholar

Catechismo della Chiesa Cattolica. 1992. Città del Vaticano: Libreria Editrice Vaticana. Translation: Katechizm Kościoła Katolickiego. 1994. Poznań: Pallottinum (=CCC).
Google Scholar

Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu w przekładzie z języków oryginalnych. 1982. 3rd ed. Poznań-Warszawa: Pallottinum.
Google Scholar

Poenitentiale Cummaeani. In Libri poenitentiales. Vol. 5 of Synodi et collectiones legum. 2011. Edited by Arkadiusz Baron and Henryk Pietras, 70-85. Kraków: Wydawnictwo WAM (=PC).
Google Scholar

Poenitentiale Parisense. In Libri poenitentiales. Vol. 5 of Synodi et collectiones legum. 2011. Edited by Arkadiusz Baron and Henryk Pietras, 271-276. Kraków: Wydawnictwo WAM (=PP).
Google Scholar

Poenitentiale Viniani. In Libri poenitentiales. Vol. 5 of Synodi et collectiones legum. 2011. Edited by Arkadiusz Baron and Henryk Pietras, 14-24. Kraków: Wydawnictwo WAM (=PV).
Google Scholar

Rituale Romanum ex decreto Sacrosancti Oecumenici Concilii Vaticani II instauratum auctoritate Pauli PP. VI promulgatum, Ordo Paenitentiae. Editio typica. 1974. Città dell Vaticano: Typis Polyglottis Vaticanis. Translation: Obrzędy pokuty dostosowane do zwyczajów diecezji polskich. 2023. 2nd ed. Katowice: Księgarnia św. Jacka (=OP).
Google Scholar

Sacrosanctum Concilium Oecumenicum Florentinum. Bulla unionis Armenorum Exultate Deo, 22.11.1439. In Dokumenty soborów powszechnych. Tekst grecki, łaciński, arabski, ormiański, polski. 2007. Vol. 3, edited by Arkadiusz Baron and Henryk Pietras, 493-543. Kraków: Wydawnictwo WAM (=ED).
Google Scholar

Sacrosanctum Concilium Oecumenicum Tridentinum. Doctrina de sanctissimis poenitentiae et extremae unctionis sacramentis, 25.11.1551. In Dokumenty soborów powszechnych. Tekst łaciński, polski. 2007. Vol. 4/1, edited by Arkadiusz Baron and Henryk Pietras, 483-527. Kraków: Wydawnictwo WAM (=DSPEU).
Google Scholar

Sacrosanctum Concilium Oecumenicum Vaticanum II. Constitutio de Sacra Liturgia Sacrosanctum concilium, 4.12.1963. AAS 56 (1964): 97-138. Translation: Sobór Watykański II. 2002. Konstytucja o liturgii świętej Sacrosanctum Concilium. In Sobór Watykański II. Konstytucje, dekrety, deklaracje, 25-99. Poznań: Pallottinum (=SC).
Google Scholar

Literature
Google Scholar

Caesarius Arelatensis. 1844. Sermo 104. In Patrologiae latinae cursus completus. Series Latina. Vol. 39, edited by Jacques Paul Migne, coll. 1948. Paris: Migne.
Google Scholar

Capello, Felix Maria. 1953. De paenitentia. Vol. 2 of Tractatus canonico-moralis de sacramentis. 6th ed. Taurini-Romae: Domus Editorialis Marietti.
Google Scholar

Chandra Fajariyanto, Tri, and Melisa Febriani Sihombing. 2024. “The implementation of repetance, confession and penance in the sacrament of reconciliation at stasi santo Thomas on anrihit.” Abrahamic Religions: Jurnal Studi Agama-Agama 4(2): 180-188. https://doi.org/10.22373/arj.v4i2.24014. DOI: https://doi.org/10.22373/arj.v4i2.24014
Google Scholar

Clemens Romanus, 1677. Epistula ad Corintios. Oxoniae: E Theatro Sheldoniano.
Google Scholar

Frank, Elias. 2012. I Sacramenti dell’Iniziazione, della Penitenza e dell’Unzione degli infermi. Commento ai Canoni 834-1007 del Codice di Diritto Canonico. Città del Vaticano: Urbaniana University Press.
Google Scholar

Hermas. 1959. Pastor. In Enchiridion patristicum loci ss. patrum, doctorum, scriptorum ecclesiasticorum quos in usum scholarem collegit M. J. Rouët de Journel S.J. 4th and 5th ed., 27-32. Friburgi Brisgoviae: Herder & Co.
Google Scholar

Huet, Stanisław. 1959. Sakrament pokuty w świetle teologii i psychohigieny. Vol. 2. Warszawa: Wydawnictwo SS. Loretanek-Benedyktynek.
Google Scholar

Janczewski, Zbigniew. 2006. “Sprawowanie sakramentu pokuty i pojednania w świetle prawa kanonicznego i liturgicznego z uwzględnieniem specyfiki warunków polskich.” Prawo Kanoniczne 49(1-2): 171-194. https://doi.org/10.21697/pk.2006.49.1-2.07. DOI: https://doi.org/10.21697/pk.2006.49.1-2.07
Google Scholar

Janicki, Jan. 1996. “Pokuta w nauczaniu i praktyce Kościoła dwóch pierwszych wieków.” Folia Historica Cracoviensia 3: 287-303. DOI: https://doi.org/10.15633/fhc.1295
Google Scholar

Jankowski, Stanisław. 2007. “Praktyka pokutna w Starym Testamencie.” Seminare 24: 21-37. https://doi.org/10.21852/sem.2007.24.05. DOI: https://doi.org/10.21852/sem.2007.24.5
Google Scholar

Jone, Heribert. 1954. Commentarium in Codicem Iuris Canonici. Vol. 2. Padeborn: Officina Libraria F. Schöningh.
Google Scholar

Kasztelan, Jan. 1993. Sprawowanie sakramentu pokuty. Kraków: Instytut Teologiczny Księży Misjonarzy.
Google Scholar

Krukowski, Józef. 2011. “Sakrament pokuty.” In Księga IV. Uświęcające zadanie Kościoła. Część I. Sakramenty. Część II. Pozostałe akty kultu Bożego. Część III. Miejsca i czasy święte. Vol. 3/2 of Komentarz do Kodeksu Prawa Kanonicznego, edited by Józef Krukowski, 140-181. Poznań: Pallottinum.
Google Scholar

Kwiatkowski, Dariusz. 2022. “Natura i cel pokuty w irlandzkich księgach pokutnych z V i VI wieku.” Poznańskie Studia Teologiczne, no. 42: 97-109. https://doi.org/10.14746/pst.2022.42.06. DOI: https://doi.org/10.14746/pst.2022.42.06
Google Scholar

Miragoli, Egidio. 2009. Il sacramento penitenza. In Codice di Diritto Canonico commentato. Testo ufficiale latino. Traduzione italiana. Fonti. 3rd ed., 791-817. Milano: Ancora Editrice.
Google Scholar

Mokrzycki, Bronisław. 1986, Kościół w oczyszczeniu. Warszawa: Wydawnictwo ATK.
Google Scholar

Pastuszko, Marian. 1999. Sakrament pokuty i pojednania. Kielce: Wydawnictwo Jedność.
Google Scholar

Regatillo, Eduardo. 1960. Ius sacramentarium. 3rd ed. Santander: Editorial Sal Terrae.
Google Scholar

Schenk, Wacław. 1964. Liturgia sakramentów. Paenitentia christiana. Pokuta i chorych namaszczenie; Consecratio mundi. Kapłaństwo i małżeństwo. Vol. 2. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL.
Google Scholar

Skowronek, Alfons, Stanisław Czerwik, and Michał Czajkowski. 1980. Sakrament pokuty. Teologia, liturgia, Pismo św. Sakramenty w odnowie. Katowice: Księgarnia św. Jacka.
Google Scholar

Steczkowski, Piotr. 2013. Penitencjaria Apostolska (XIII-XVI w.). Powstanie, ewolucja, odnowienie. Rzeszów: Zakład Poligraficzny Zbigniew Gajek.
Google Scholar

Tertullianus. 1959. De pudicitia. In Enchiridion patristicum loci ss. patrum, doctorum, scriptorum ecclesiasticorum quos in usum scholarem collegit M. J. Rouët de Journel S.J. 4th and 5th ed., 136-138. Friburgi Brisgoviae: Herder & Co.
Google Scholar

Witek, Stanisław. 1979. Sakrament pojednania. Podręcznik dla duszpasterzy. Poznań-Warszawa: Pallottinum.
Google Scholar

Vogel, Circle. 1988. Il peccatore e la penitenza nel medioevo. Torino-Leumann: Elle di CI.
Google Scholar