Istota dowodu z zeznań świadka w małżeńskich procesach kanonicznych

Przemysław Janowski

doi:10.21697/pk.2026.69.2.02

Opublikowane: 25.06.2026

Tom 69 Nr 2 (2026)

Istota dowodu z zeznań świadka w małżeńskich procesach kanonicznych

Przemysław Janowski

Prawo Kanoniczne

Dział: Artykuły i rozprawy

https://doi.org/10.21697/pk.2026.69.2.02

Abstrakt

Tło i uzasadnienie podjętego tematu: Głównym powodem podjęcia problemu poruszanego w artykule była chęć przedstawienia istoty dowodu z zeznań świadka na tle spraw małżeńskich regulowanych przez prawodawcę kościelnego. Literatura prawnokanoniczna dotycząca świadka jest bogata. Brakuje, opracowania, w którym podejmowana jest próba porównania dowodu z zeznań świadka w procesach małżeńskich.

Główny cel badań: Przedstawienie istoty dowodu z zeznań świadka w procesach małżeńskich regulowanych przez prawodawcę kościelnego.

Zastosowane metody: Zastosowano metodę dogmatyczno-prawną. Przedstawiono istotę instytucji świadka w procesach małżeńskich regulowanych przez prawodawcę kościelnego.

Kluczowe wyniki: Istota dowodu z zeznań świadka jest zależna od rodzaju procesu w sprawach małżeńskich.

Najważniejsze wnioski: W sprawach małżeńskich istota dowodu z zeznań świadka jest zależna od czynników, które kształtują jego sytuację procesową jak: strona, która go powołuje, tryb procesu i tytuł dochodzonego roszczenia (szczególnie w sprawach o stwierdzenie nieważności małżeństwa i separacji). Dowód z zeznań świadka nie jest konieczny we wszystkich procesach małżeńskich.

Słowa kluczowe:

świadek, postępowanie dowodowe, postępowania w sprawach małżeńskich, małżeństwo, dowód

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Janowski, P. (2026). Istota dowodu z zeznań świadka w małżeńskich procesach kanonicznych. Prawo Kanoniczne, 69(2), 31–50. https://doi.org/10.21697/pk.2026.69.2.02

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Sources
Google Scholar

Pontificium Consilium de Legum Textibus. Dignitas Connubbi. Instructio servanda a tribunalibus dioecesanis et interdioecesanis in pertractandis causis nullitatis matrimonii, 25.01.2005. Communicationes 37 (2005): 11–92. Translation: Komentarz do Instrukcji procesowej „Dignitas connubbi”. 2007. Edited by Tomasz Rozkrut. Sandomierz: Wydawnictwo Diecezjalne i Drukarnia w Sandomierzu (=DC).
Google Scholar

Codex Iuris Canonici auctoritate Ioannis Pauli PP. II promulgatus, 25.01.1983. AAS 75/II (1983): V-XXX. 1-317. Translation: Kodeks Prawa Kanonicznego promulgowany przez papieża Jana Pawła II w dniu 25 stycznia 1983 roku. Stan prawny na dzień 8 sierpnia 2023 r. Zaktualizowany przekład na język polski. 2023. Poznań: Pallottinum (=CIC/83). https://episkopat.pl/files/24.bkt/08/28/10/834535_aB1m_zKEPnastronieKEP_17.08.20231.pdf. Accessed: 5 January 2026.
Google Scholar

Ustawa z dnia 17 listopada 1964 roku – Kodeks postępowania cywilnego (tj. Dz. U. 2024 r. poz. 1568) (=kpc).
Google Scholar

Literature
Google Scholar

Adamczewski, Karol Krystian. 2023. “Expections to the appliaction of the rule testus unus testis nullus in the Canonical process.” Biuletyn Stowarzyszenia Absolwentów i Przyjaciół Wydziału Prawa Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego 18, 20(1): 9-22. https://doi.org/10.32084/bsawp.5306. DOI: https://doi.org/10.32084/bsawp.5306
Google Scholar

Corral Talciani, Hernán. 2000. “La declaración de muerte presunta en el derecho matrimonial canónico.” Ius Canonicum 40(80): 451-471. https://doi.org/10.15581/016.40.15084. DOI: https://doi.org/10.15581/016.40.15084
Google Scholar

Cox, Craig A. 2000. “The Contentious Trial.” In New Commentary on the Code of Canon Law. Edited by John P. Beal, James A. Coriden, and Thomas J. Green, 1655-1754. New York: Paulist Press.
Google Scholar

Czujek, Marcin. 2016. “Psychologia sądowa w ocenie zeznań stron i świadków.” Ius Matrimoniale 27(4): 95-122. https://doi.org/10.21697/im.2016.27.4.05. DOI: https://doi.org/10.21697/im.2016.27.4.05
Google Scholar

Dappa, Rafał. 2015. “Duchowny jako świadek w procesie o stwierdzenie nieważności małżeństwa.” Ius Matrimoniale 26(2): 73-84. DOI: https://doi.org/10.21697/im.2015.26.2.04
Google Scholar

Dappa, Rafał. 2016. “Dowód ze świadka jedynego w procesie o stwierdzenie nieważności małżeństwa.” Teologia Młodych 5: 25-33.
Google Scholar

de Jesus Ribeiro, Valdinei. 2022. “A não consumação do matrimônio e a dissolução do vínculo conjugal.” Scientia Canonica 5(9): 93-131. https://doi.org/10.31240/2595-1165.vol5n9a2022pp93-131 DOI: https://doi.org/10.31240/2595-1165.vol5n9a2022pp93-131
Google Scholar

del Amo, León. 2023. “Dowody.” In Kodeks Prawa Kanonicznego. Komentarz. 2nd ed., edited by Piotr Majer, 939-972. Warszawa: Wolters Kluwer.
Google Scholar

del Amo, León. 2023. “Proces o dyspensę od małżeństwa zawartego a niedopełnionego.” In Kodeks Prawa Kanonicznego. Komentarz, 2nd ed., edited by Piotr Majer, 1044-1051. Warszawa: Wolters Kluwer.
Google Scholar

Dullak, Kazimierz. 2019. “Śmierć elementem sprawczym rozwiązania węzła małżeńskiego.” Prawo Kanoniczne 62(2): 133-156. https://doi.org/10.21697/pk.2019.62.2.06 DOI: https://doi.org/10.21697/pk.2019.62.2.06
Google Scholar

Gołąb, Jan. 2002-2003. “Instytucja separacji małżeńskiej w obowiązującym prawie kanonicznym.” Resovia Sacra. Studia Teologiczno-Filozoficzne Diecezji Rzeszowskiej no. 9-10: 279-301.
Google Scholar

Góralski, Wojciech. 2014. “Sędziowska ocena dowodów na przykładzie wyroku Roty Rzymskiej c. Defilippi z 26 lutego 2009 r. (incapacitas assumendi, exclusio boni sacramenti, exclusio boni coniugum): część II.” Ius Matrimoniale 25(3): 5-26. DOI: https://doi.org/10.21697/im.2014.25.4.01
Google Scholar

Grochowska, Natalia. 2018. “Pojęcie świadka w kanonicznym i polskim postępowaniu karnym.” Kościół i Prawo 7, 20(2): 173-190. https://dx.doi.org/10.18290/kip.2018.7.2-12. DOI: https://doi.org/10.18290/kip.2018.7.2-12
Google Scholar

Grzywacz, Jerzy. 1985. “Moc dowodowa zeznań świadków według nowego Kodeksu Prawa Kanonicznego.” Roczniki Teologiczno-Kanoniczne 32(5): 19-53.
Google Scholar

Hervada, Javier. 2023. „Separacja małżonków.” In Kodeks Prawa Kanonicznego. Komentarz. 2nd ed., edited by Piotr Majer, 694-706. Warszawa: Wolters Kluwer.
Google Scholar

Karłowski, Kazimierz. 1964. “Z praktyki sądowej: zeznania świadków.” Prawo Kanoniczne 7(1-2): 387-398. https://doi:10.21697/pk.1964.7.1-2.10. DOI: https://doi.org/10.21697/pk.1964.7.1-2.10
Google Scholar

Karp, Sabina. 2019. “Proof in proceedings for the declaration of nullity of marriage.” Biuletyn Stowarzyszenia Absolwentów i Przyjaciół Wydziału Prawa Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego 14, 16(2): 179-192. https://doi.org/10.32084/sawp.2019.14.2-12. DOI: https://doi.org/10.32084/sawp.2019.14.2-12
Google Scholar

Kasprzyk, Piotr. 2003. “Separacja małżonków: instytucja funkcjonująca w polskim prawie rodzinnym i w prawie kanonicznym.” Ius Matrimoniale 14(8): 87-118. DOI: https://doi.org/10.21697/im.2003.8(14).06
Google Scholar

Krzywkowska, Justyna. 2019. “Zdolność świadków do składania zeznań przed sądami kościelnymi.” Roczniki Nauk Prawnych 29(4): 141-153. http://dx.doi.org/10.18290/rnp.2019.29.4-10. DOI: https://doi.org/10.18290/rnp.2019.29.4-10
Google Scholar

Latosiński, Łukasz J. 2021. “Separacja w prawie polskim i kanonicznym.” Zeszyty Naukowe WSG, seria: Edukacja – Rodzina – Społeczeństwo 39(6): 345-358.
Google Scholar

Lüdicke, Klaus. 2015. Dignitas Connubii: Norms and Commentary. 3rd printing. Translated by Ronny E. Jenkins. Washington DC: Canon Law Society of America.
Google Scholar

Pawluk, Tadeusz. 1971. Kanoniczne procesy szczególne. Warszawa: Akademia Teologii Katolickiej.
Google Scholar

Pawluk, Tadeusz. 1973. Kanoniczny proces małżeński. Warszawa: Akademia Teologii Katolickiej.
Google Scholar

Pawluk, Tadeusz. 2016. Doczesne dobra Kościoła. Sankcje w Kościele. Procesy. Vol. 4 of Prawo kanoniczne według Kodeksu Jana Pawła II. Olsztyn: Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne.
Google Scholar

Pisz, Łukasz. 2018. “Zeznania świadka a pewność moralna sędziego w sprawach o nieważność małżeństwa.” Annales Canonici 14(2): 253-270. https://doi.org/10.15633/acan.2777. DOI: https://doi.org/10.15633/acan.2777
Google Scholar

Rakoczy, Bartosz. 2024. “Koniec życia małżonka z perspektywy kanonicznego prawa małżeńskiego.” Studia Iuridica Toruniensia 34(1): 129-144. https://doi.org/10.12775/SIT.2024.007. DOI: https://doi.org/10.12775/SIT.2024.007
Google Scholar

Rozkrut, Tomasz. 2007. “Tytuł VII: Dowody.” In Komentarz do Instrukcji procesowej Dignitas Connubii. edited by Tomasz Rozkrut, 229-295. Sandomierz: Wydawnictwo Diecezjalne i Drukarka w Sandomierzu.
Google Scholar

Sztychmiler, Ryszard. 2002. “Stwierdzanie domniemanej śmierci współmałżonka.” Ius Matrimoniale 13(7): 151-166. https://doi.org/10.21697/im.2002.7(13).08. DOI: https://doi.org/10.21697/im.2002.7(13).08
Google Scholar

Sztychmiler, Ryszard. 2007. “Dowody.” In Księga VII. Procesy. Vol. 5 of Komentarz do Kodeksu Prawa Kanonicznego, edited by Józef Krukowski, 172-240. Poznań: Pallottinum.
Google Scholar

Witkowski, Wojciech. 2014. “Kryteria oceny dowodów w procesach o nieważność małżeństwa.” Kościół i Prawo 3 16(1): 87-107.
Google Scholar

Zuanazzi, Gianfrancesco. 2006. Psicologia e psichiatria nelle cause matrimonial canoniche. Città del Vaticano: Libreria Editrice Vaticana.
Google Scholar