Dux et Ecclesia. Władza książęca na Mazowszu wobec Kościoła za panowania Siemowita III (lata 1341-1381). O wiarygodności przekazu Jana z Czarnkowa do badania dziejów Mazowsza

Jan Jeż

doi:10.21697/sc.2026.33.1.3

Published: 2026-10-26

Vol. 33 No. 1 (2026)

Dux et Ecclesia. Dux et Ecclesia: Ducal Authority in Mazovia and the Church during the Reign of Siemowit III (1341–1381). On the Reliability of Jan of Czarnków’s Account for the Study of Mazovian History

Jan Jeż

Saeculum Christianum. Historical Writings

Section: Rozprawy i Artykuły

https://doi.org/10.21697/sc.2026.33.1.3

Abstract

The article is going to discuss the issue of ducal authority due to the Catholic Church during the reign of Siemovit III (1341-1381). The aim of this study is to describe the possibilities and the prerogatives of Mazovian dukes in this time according to the representatives of the episcopacy, religious orders, and lesser entities of the Church in Poland and in Mazovia. It shall also discuss the credibility of the traduction of John of Czarnków due to the investigation of the history of the Mazovia. The study was made based on the remaining documents available as the manuscripts or printed sources and narrative opuses.

Keywords:

the Duchy of Mazovia, Mazovian dukes, Siemovit III, ducal authority, the Catholic Church in Middle Ages

Most read articles by the same author(s)

Jan Jeż, Participation of the Mazovian dukes in the armed expeditions of Władysław II Jagiełło against the Teutonic Order as a manifestation of the fulfillment of feudal obligations , Saeculum Christianum. Historical Writings: Vol. 29 No. 2 (2022)

Download files

PDF (Język Polski)

Citation rules

Jeż, J. (2026). Dux et Ecclesia. Dux et Ecclesia: Ducal Authority in Mazovia and the Church during the Reign of Siemowit III (1341–1381). On the Reliability of Jan of Czarnków’s Account for the Study of Mazovian History. Saeculum Christianum. Historical Writings, 33(1), 26–37. https://doi.org/10.21697/sc.2026.33.1.3

Cited by / Share

Licence

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.

References

Archiwum Archidiecezjalne w Gnieźnie, Akta Kapituły Metropolitalnej: Ugoda pomiędzy Siemowitem III i arcybiskupem gnieźnieńskim Jarosławem, zawarta dnia 17 maja 1359 r., w sprawie jurysdykcji karnej, w: Akta Kapituły Metropolitalnej. Liber privilegiorum XV sec. k. 1v.
Google Scholar

Archiwum Główne Akt Dawnych, Metryka Koronna: Metryka Koronna, t. 1 (z 29 I 1532 r.), sygn. MK 1;
Google Scholar

Metryka Koronna, t. 18 (lata 1497-1507), sygn. MK 18; Metryka Koronna, t. 23 (5 I 1507 r.-28 IV 1514 r.), sygn. MK 23; Metryka Koronna, t. 24 (25 II 1444 r.-7 VII 1512 r.), sygn. MK 24; Metryka Koronna, t. 78 (2 IV-8 X 1550 r.), sygn. MK 78; Metryka Koronna, t. 91 (17 X 1557 r. -28 I 1559 r.), sygn. MK 91.
Google Scholar

Archiwum Główne Akt Dawnych, Zbiór Dokumentów Pergaminowych: Siemowit, książę mazowiecki, przenosi na prawo chełmińskie wieś Łącko, należącą do klasztoru norbertanek pod wezwaniem św. Marii Magdaleny za murami Płocka; sygn. dok. perg. nr 973; Kazimierz, ks. mazowiecki i pan warszawski, stwierdza, że świątnicy, rzemieślnicy i inni słudzy opactwa kanoników regularnych w Czerwińsku podlegają jedynie jurysdykcji swego opata i na jego rzecz ponoszą świadczenia, sygn. dok. perg. nr 6491.
Google Scholar

Biblioteka Czartoryskich w Krakowie, Teki Naruszewicza VIII: Privilegium Semovithi filii Troydeni ducis Mazoviae, super confirmatione libertatum et jurium ecclesia Plocensis concessarum per Conradum, Boleslaum et Venceslaum alios[que] duces, cum promissione defensiosis et observationis jurium et libertatum ejusdem ecclesiae, ac super iberatione theoloneorium in terra et in aqua, w: Teki Naruszewicza VIII, nr 144, s. 521-523.
Google Scholar

Biblioteka Kórnicka Polskiej Akademii Nauk, Formularz i kopiariusz z kancelarii królewskiej: wpisy dokumentów od XIV do poł. XV wieku: Contractus super quibusdu[m] articulis inter Archiepiatrum Gneznen[sem] et Ducatus Mazovie perpetuus observantia, w: Formularz i kopiariusz z kancelarii królewskiej: wpisy dokumentów od XIV do poł. XV wieku (rkp. nr 194 (II.68)), k. 23v-24; Plebani Brochouiensis super restitutione, quorunda agrorum, w: Formularz
Google Scholar

i kopiariusz z kancelarii królewskiej: wpisy dokumentów od XIV do poł. XV wieku (rkp. nr 194 (II.68)), k. 45v.
Google Scholar

Bullarium Poloniae, t. 2: 1342-1378, wyd. I. Sułkowska-Kuraś, S. Kuraś, Rzym 1985.
Google Scholar

Bullarium Poloniae, t. 3: 1378-1417, wyd. I. Sułkowska-Kuraś, S. Kuraś, Rzym–Lublin 1988.
Google Scholar

Codex diplomaticus Maioris Poloniae documenta, et iam typis descripta, et adhuc inedita complectens, annum 1400 attingentia. Tomus III, comprehendit numeros 1293-2053, annos 1350-1399, wyd. I. Zakrzewski, Poznań 1879.
Google Scholar

Codex Diplomaticvs Regni Poloniæ Et Magni Dvcatvs Litvaniae, t. 4, wyd. M. Dogiel, Wilno 1764.
Google Scholar

Corpus iuris polonici medii aevi: program wydania zbioru ustaw polskich średniowiecznych oraz regesta tychże ustaw, wyd. O. Balzer, Lwów 1891.
Google Scholar

Dokumenty kujawskie i mazowieckie przeważnie z XIII wieku, wyd. B. Ulanowski, Kraków 1887.
Google Scholar

Ioannis Dlugossi, Annales seu Croniace incliti Regni Poloniae. Liber Nonus, oprac. D. Turkowska, Warszawa 1978.
Google Scholar

Iura Masoviae Terrestria. Pomniki Dawnego prawa mazowieckiego ziemskiego, t. 1: 1228-1471, wyd. J. Sawicki, Warszawa 1972.
Google Scholar

Jan Długosz, Roczniki czyli kroniki sławnego Królestwa Polskiego. Księga dziewiąta. 1300-1370, tłum. J. Mrukówna, oprac. D. Turkowska, M. Kowalczyk, Warszawa 2009.
Google Scholar

Jan z Czarnkowa, Kronika, tłum. J. Żerbiłło, oprac. M.D. Kowalski, Kraków 2012.
Google Scholar

Joannis de Czarnkow, Chronicon Polonorum, w: Monumenta Poloniae Historica, t. 2, wyd. A. Bielowski, Lwów 1872.
Google Scholar

Kodeks dyplomatyczny księstwa mazowieckiego, obejmujący bulle papieżów, przywileje królów polskich i książąt mazowieckich, tudzież nadania tak korporacyj, jako i osób prywatnych, wyd. J.T. Lubomirski, Warszawa 1863.
Google Scholar

Monumenta Poloniae Vaticana, Tomus VIII, Series: Acta pontificum romanorum, Continet Acta Bonifacii Papae IX., fasciculus 1 (1389-1391), wyd. E. Długopolski, Kraków 1939-1946.
Google Scholar

Nowy Kodeks Dyplomatyczny Mazowsza. Część II. Dokumenty z lat 1248-1355, wyd. I. Sułkowska-Kuraś, S. Kuraś, K. Pacuski, H. Wajs, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk–Łódź 1989.
Google Scholar

Nowy Kodeks Dyplomatyczny Mazowsza. Część III. Dokumenty z lat 1356-1381, wyd. I. Sułkowska-Kuraś, S. Kuraś, Warszawa 2000.
Google Scholar

Starodawne prawa polskiego pomniki poprzedzone wywodem historyczno-krytycznym tak zwanego prawodawstwa wiślickiego Kazimiérza Wielkiego w texcie ze starych rękopism krytycznie dobranym, t. 1, wyd. A.Z. Helcel, Warszawa 1856.
Google Scholar

Cetwiński M., Czy tylko genealogia? Związki Piastów mazowieckich z Piastami śląskimi, w: Dziedzictwo książąt mazowieckich. Stan badań i postulaty badawcze. Materiały sesji naukowej zorganizowanej przez Zamek Królewski w Warszawie – Muzeum i Archiwum Główne Akt Dawnych, 27-28 października 2016 r., red. J. Grabowski, R. Mroczek, P. Mrozowski, Warszawa 2017, s. 115-126.
Google Scholar

Grabowski J., Dynastia Piastów mazowieckich. Studia nad dziejami politycznymi Mazowsza, intytulacją i genealogią książąt, Warszawa 2012.
Google Scholar

Grabowski, J., Kancelarie i dokumenty książąt mazowieckich w latach 1341-1381. Ośrodki zarządzania i kultury, Warszawa 1999.
Google Scholar

Grabowski J., Poczet książąt i księżnych mazowieckich, Kraków 2019.
Google Scholar

Herod P.E., Regulacje w zakresie prawa karnego w Statucie Sochaczewskim z 27 kwietnia 1377 roku, „Saeculum Christianum”, 22/2015, s. 67-77. https://doi.org/10.21697/sc.2015.22.07. DOI: https://doi.org/10.21697/sc.2015.22.07
Google Scholar

Herod P.E., Rozwój prawa mazowieckiego na tle przeobrażeń polityczno-ustrojowych Mazowsza do XVI wieku, Kraków 2016.
Google Scholar

Jasiński K., Rodowód Piastów mazowieckich, wyd. M. Górny, Poznań–Wrocław 1998.
Google Scholar

Jasiński K., Zjazd na Mazowszu w kwietniu 1369 r. i jego geneza. Ze studiów nad itinerarium Kazimierza Wielkiego, „Acta Universitatis Nicolai Copernici. Historia”, 9/1973, s. 59-69. https://bazhum.muzhp.pl/media/texts/acta-universitatis-nicolai-copernici-nauki-humanistyczno-spoeczne-historia/1973-tom-9-58/acta_universitatis_nicolai_copernici_nauki_humanistyczno_spoleczne_historia-r1973-t9_58-s59-69.pdf.
Google Scholar

Kunkel R.M., Architektura gotycka na Mazowszu, Warszawa 2006.
Google Scholar

Pietrzykowski J., Zakony męskie na Mazowszu w średniowieczu, w: Mazowsze w retrospektywie badawczej. Dynastia, instytucje, społeczeństwo, red. W. Graczyk, J.M. Marszalska, B. Dźwigała, Kraków 2016, s. 9-34.
Google Scholar

Salina A., Polityka książąt mazowieckich wobec władz Kościoła od początku XIV wieku do 1526 roku, Poznań 2011.
Google Scholar

Supruniuk A., Mazowsze Siemowitów (1341-1442). Dzieje polityczne i struktura władzy, Warszawa 2010.
Google Scholar

Szuba K., Siemowit III i sprowadzenie zakonu augustianów-eremitów na Mazowsze, w: Dziedzictwo książąt mazowieckich. Stan badań i postulaty badawcze. Materiały sesji naukowej zorganizowanej przez Zamek Królewski w Warszawie – Muzeum i Archiwum Główne Akt Dawnych, 27-28 października 2016 r., red. J. Grabowski, R. Mroczek, P. Mrozowski, Warszawa 2017, s. 273-281.
Google Scholar

Zygner L., Piastowie mazowieccy na stolicach biskupich, w: Dziedzictwo książąt mazowieckich. Stan badań i postulaty badawcze. Materiały sesji naukowej zorganizowanej przez Zamek Królewski w Warszawie – Muzeum i Archiwum Główne Akt Dawnych, 27-28 października 2016 r., red. J. Grabowski, R. Mroczek, P. Mrozowski, Warszawa 2017, s. 141-158.
Google Scholar

Żebrowski T., Kościół (XIV-początek XVI w.), w: Dzieje Mazowsza, t. 1, red. H. Samsonowicz, Pułtusk 2006, s. 447-488.
Google Scholar