Wędrowni duchowni w ustawodawstwie i życiu diecezji płockiej okresu późnego średniowiecza i na progu nowożytności

Leszek Zygner

doi:10.21697/sc.2026.33.1.5

Opublikowane: 2026-10-26

Tom 33 Nr 1 (2026)

Wędrowni duchowni w ustawodawstwie i życiu diecezji płockiej okresu późnego średniowiecza i na progu nowożytności

Leszek Zygner

Saeculum Christianum. Pismo Historyczne

Dział: Rozprawy i Artykuły

https://doi.org/10.21697/sc.2026.33.1.5

Abstrakt

Przedmiotem niniejszego artykułu jest omówienie prawodawstwa diecezji płockiej (kodyfikacji biskupa Jakuba z Kurdwanowa 1398/1423) w kwestii „wędrownych duchownych”. Stanowili oni prawdziwą „plagę” nie tylko w diecezji płockiej, ale i w innych diecezjach ówczesnej metropolii gnieźnieńskiej. Analiza ksiąg biskupich, konsystorskich i kapitulnych wykazała, że kwestia tych duchownych nieprzypadkowo była omawiana na synodach diecezjalnych, gdyż tego rodzaju przypadki znane były w diecezji zarówno w okresie szerzenia się husytyzmu, jak i w okresie późniejszym.

Słowa kluczowe:

wędrowni duchowni, diecezja płocka, późne średniowiecze, wczesna nowożytność

Inne teksty tego samego autora

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Zygner, L. (2026). Wędrowni duchowni w ustawodawstwie i życiu diecezji płockiej okresu późnego średniowiecza i na progu nowożytności. Saeculum Christianum. Pismo Historyczne, 33(1), 46–57. https://doi.org/10.21697/sc.2026.33.1.5

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Archiwum Diecezjalne w Płocku, Acta Episcopalia 1448-1471.
Google Scholar

Acta capituli Plocensis ab an. 1514 ad an. 1577, wyd. B. Ulanowski, „Archiwum Komisji Historycznej AU”, 10/1916, s. 129-303.
Google Scholar

Acta capitulorum Cracoviensis et Plocensis selecta (1438-1523, 1438-1525), wyd. B. Ulanowski, „Archiwum Komisji Historycznej AU”, 6/1891, s. 10-295.
Google Scholar

Acta capitulorum nec non iudiciorum ecclesiasticorum selecta, wyd. B. Ulanowski, t. 3: Acta iudiciorum ecclesiasticorum dioecesum Plocensis, Wladislaviensis et Gneznensis (1422-1533), Kraków 1908.
Google Scholar

Acta visitationis generalis Ecclesiarum Episcopatus Varmiensis 1597/1598, wyd. J. Wojtkowski, G. Chromik, A. Kopiczko, Olsztyn 2022.
Google Scholar

Constitutiones a Philippo Episcopo Firmano Apostolicae Sedis in Ungaria et Polonia Legato, in concilio Budensi editae, die 14 Septembris anno 1279, w: Starodawne Prawa Polskiego Pomniki, t. 1, wyd. A. Z. Helcel, Warszawa 1856, s. 364-382.
Google Scholar

Constitutiones et decreta in Dioecesana Synodo Plocensis […] in ecclesia cathedrali Plocensi habuit Anno Domini MDCXLIII, die vigesima secunda mensis Septembris et duabus sequentibus condita, [Nysa 1652].
Google Scholar

Constitutiones et decreta Synodi Dioecesanae Plocensis […] Pultoviae Anno Domini MDCCXXXIII, die 4 Augusti celebratae, Varsoviae 1735.
Google Scholar

Corpus iuris canonici, cz. 2: Decretalium collectiones, wyd. E. Friedberg, Graz 1955.
Google Scholar

Jacobi Archidiaconi Leodiensis, legati apostolici, Constitutiones in concilio Wratislaviensis anno 1248 die decima mensis Octobris editae, w: Starodawne Prawa Polskiego Pomniki, t. 1, wyd. A.Z. Helcel, Warszawa 1856, s. 346-357.
Google Scholar

Kras P., Szweda A., Procesy husyckie na Kujawach (1424-1500). Studia historyczne i edycja łacińsko-polska, Lublin–Warszawa 2024.
Google Scholar

Sawicki J., Concilia Poloniae. Źródła i studia krytyczne, t. 6: Synody diecezji płockiej i ich statuty, Warszawa 1952.
Google Scholar

Statuty synodalne wieluńsko-kaliskie Mikołaja Trąby z roku 1420, wyd. J. Fijałek, A. Vetulani, Kraków 1915-1920-1951.
Google Scholar

Bieniak J., Kościelna Wieś i jej dziedzice w średniowieczu, w: Kościelna Wieś na Kujawach. Studium osadnicze, red. L. Kajzer, Łódź 1994, s. 41-106.
Google Scholar

Budka W., Przejawy reformacji na Mazowszu, „Odrodzenie i Reformacja w Polsce”, 30/1985, s. 143-178.
Google Scholar

Budka W., Przejawy reformacji w miastach Mazowsza (1526-1548), „Odrodzenie i Reformacja w Polsce”, 28/1983, s. 185-194.
Google Scholar

Geremek B., Ludzie marginesu w średniowiecznym Paryżu XIV-XV wiek, Poznań 2003.
Google Scholar

Góralski W., Reformistyczne synody płockie na przełomie XVI i XVII wieku, Płock 1983.
Google Scholar

Graczyk W., Husytyzm w diecezji płockiej w latach 1439-1463, „Studia Płockie”, 24/1996, s. 167-177.
Google Scholar

Graczyk W., Paweł Giżycki biskup płocki (1439-1463), Płock 1999.
Google Scholar

Kisiel D., Recepcja reformy trydenckiej w diecezji płockiej, Pułtusk 2004.
Google Scholar

Kłoczowski J., Biskup Jakub z Korzkwi (1396-1425) i próba restauracji Kościoła płockiego, „Studia Płockie”, 3/1975, s. 99-118.
Google Scholar

Kracik J., Kler wędrowny w Małopolsce XVI-XVIII wieku. Problem źródeł i metod, „Roczniki Teologiczno-Kanoniczne”, 28/1981, z. 4, s. 53-76.
Google Scholar

Kracik J., Vix venerabilis. Z dziejów społecznych niższego kleru parafialnego w archidiakonacie krakowskim w XVII-XVIII wieku, Kraków 1982.
Google Scholar

Kras P., Husyci w piętnastowiecznej Polsce, Lublin 1998.
Google Scholar

Kras P., Katalog husytów i osób podejrzewanych o husytyzm w piętnastowiecznej Polsce, „Archiwa, Biblioteki, Muzea Kościelne”, 74/2000, s. 177-234. DOI: https://doi.org/10.31743/abmk.9118
Google Scholar

Litak S., Parafie w Rzeczypospolitej w XVI-XVIII wieku. Struktura, funkcje społeczno-religijne i edukacyjne, Lublin 2004.
Google Scholar

Lolo R., Reformacja na Mazowszu – szkic historiograficzny, w: Reformacja, kontrreformacja, reforma katolicka na Mazowszu. Studia, red. R. Lolo, Warszawa 2019, s. 35-46.
Google Scholar

Nasiłowski K., Samowolne migracje kleru w świetle polskiego prawa kościelnego przed soborem trydenckim, „Czasopismo Prawno-Historyczne”, 11/1959, z. 1, s. 9-51. DOI: https://doi.org/10.14746/cph.1959.1.01
Google Scholar

Pacuski K., Płońsk i region płoński w średniowieczu, Płońsk [2024].
Google Scholar

Pakulski J., Wieś i parafia w Polsce przedrozbiorowej. Stosunki własnościowe i społeczno-gospodarcze, w: M.M. Grzybowski, A. Mietz, J. Pakulski, M. Pawlak, Osiek Rypiński. Dzieje parafii i gminy, Osiek Rypiński–Toruń 1994, s. 7-49.
Google Scholar

Serczyk J., Procesy husyckie na Kujawach w XV wieku, „Prace Komisji Historii Bydgoskiego Towarzystwa Naukowego”, 2/1963, s. 29-49.
Google Scholar

Surmacz W.J., Ostatni synod płocki w Polsce przedrozbiorowej, „Studia Płockie”, 4/1976, s. 145-184.
Google Scholar

Szweda J., Szweda A., Z dziejów husytyzmu na Kujawach i w ziemi dobrzyńskiej, „Zapiski Kujawsko-Dobrzyńskie”, 14/2000, s. 37-68.
Google Scholar

Ulanowski B., O pracach przygotowawczych do historii prawa kanonicznego w Polsce, Kraków 1887.
Google Scholar

Urban W., Reformacja na Mazowszu, „Notatki Płockie”, 30/1985, nr 2, s. 24-27.
Google Scholar

Wanddell H., Średniowiecze wagantów, Warszawa 1960.
Google Scholar

Wojciechowska B., Duchowni włóczędzy w świetle ustawodawstwa synodalnego metropolii gnieźnieńskiej, w: Samotrzeć, w kompanii czy z orszakiem? Społeczne aspekty podróżowania w średniowieczu i w czasach nowożytnych, red. M. Saczyńska, E. Wółkiewicz, Warszawa 2012, s. 53-67.
Google Scholar

Wollek Ch., Das Domkapitel von Płock 1524-1564. Gegenreformatorische Haltung und innerkirchliche Reformbestrebungen, Köln 1973.
Google Scholar

Wójcik W., Wpływ kodyfikacji praskiej z 1349 r. na polskie ustawodawstwo synodalne, „Colloquium Salutis. Wrocławskie Studia Teologiczne”, 8/1976, s. 235-263.
Google Scholar

Zygner L., Biskup Jakub z Kurdwanowa herbu Syrokomla (ok. 1350-1425), Toruń 2020.
Google Scholar

Zygner L., Działalność synodalna biskupa wrocławskiego i płockiego Karola Ferdynanda Wazy, w: Mundus et litterae. Studia ofiarowane profesorowi Wojciechowi Mrozowiczowi w sześćdziesiątą piątą rocznicę urodzin, red. M. Goliński, S. Rosik, Wrocław 2023, s. 401-442.
Google Scholar

Zygner L., Historia Glinojecka do 1526 r., w: R. Lolo, K. Wiśniewski, L. Zygner, Dzieje Glinojecka, Glinojeck 2023, s. 17-45.
Google Scholar

Zygner L., Kodyfikacja płocka biskupa Jakuba Kurdwanowskiego z przełomu XIV i XV wieku, w: W mazowieckiej przestrzeni kulturowej. Prace ofiarowane w 80. rocznicę urodzin Profesora Ryszarda Juszkiewicza, red. B. Dymek, Warszawa 2007, s. 34-79.
Google Scholar

Zygner L., Początki Strzegowa i parafii strzegowskiej, „Strzegowskie Zeszyty Historyczne”, 1/2010, s. 23-31.
Google Scholar

Zygner L., Reformacja w Mławie. Przyczynek do dziejów reformacji na Północnym Mazowszu, „Notatki Płockie”, 40/1995, nr 4, s. 19-21.
Google Scholar