Między Gają a Medeą. Ratunkowe i adaptacyjne strategie pedagogiki w (post)antropocenie

Monika Humeniuk

doi:10.21697/fp.2026.1.5

Published: 2026-08-28

Vol. 16 No. 1 (2026)

Between Gaia and Medea: Rescue and Adaptation Strategies in Pedagogy in the (Post)Anthropocene

Monika Humeniuk

Pedagogical Forum

Section: Topic

https://doi.org/10.21697/fp.2026.1.5

Abstract

The article begins with two different metaphorical eco-critical diagnoses: James Lovelock’s Gaia hypothesis, which views the Earth as a self-regulating system, and Medea Ward’s hypothesis, which interprets life as a self-destructive force. In their context, selected ways of pedagogical thinking in the (post)anthropocene are presented, revealing two strategies: rescue-resilience and adaptation-resilience. The first, optimization-based strategy assumes that transforming education can have a positive impact on the planet and proposes new forms of relating to the more-than-human world. The second, based on speculation and non-obvious ways of thinking, postulates a subversive transformation of pedagogical categories, experimentation beyond the logic of repair, and opening education to emergent, unpredictable relationships. The conclusions of these analyses emphasize that, in a world where survival is no longer guaranteed, education requires, more than ever before, the courage to go beyond one’s own assumptions and an openness to various strategies, including speculation, experimentation, and engagement with the incomprehensible non-human world.

Keywords:

Gaia hypothesis, Medea hypothesis, (post)anthropocene, non-anthropocentric pedagogy, forest pedagogy, SDG 4, SDG 13

Most read articles by the same author(s)

Monika Humeniuk, Dariusz Stępkowski, Editorial , Pedagogical Forum: Vol. 9 No. 2/1 (2019)
Monika Humeniuk, Religion and criticism - Jacques Ellul’s concept in the perspective of general pedagogy , Pedagogical Forum: Vol. 8 No. 1 (2018)
Monika Humeniuk, Hermeneutics of Weak Thoughts by Gianni Vattimo as an Inspiration for the Religious Education , Pedagogical Forum: Vol. 9 No. 2/1 (2019)
Jan Niewęgłowski, Monika Humeniuk, From the Editor , Pedagogical Forum: Vol. 16 No. 1 (2026): Pedagogy and Education in the Anthropocene

Download files

pdf

Citation rules

Humeniuk, M. (2026). Between Gaia and Medea: Rescue and Adaptation Strategies in Pedagogy in the (Post)Anthropocene. Pedagogical Forum, 16(1), 49–58. https://doi.org/10.21697/fp.2026.1.5

Cited by / Share

Licence

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.

References

Beier, J. L. (2021). Pedagogy at the end of the world: Weird pedagogies for unthought educational futures. University of Alberta.
Google Scholar

Bińczyk, E. (2023). Uspołecznianie antropocenu. Ekowerwa i ekologizowanie ekonomii. Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
Google Scholar

Borowski, M. (2023). Zamiast końca świata. Fabulacje spekulatywne i nowe początki. In Ł. Iwanczewska & A. Półtorak (Eds.), Performatyka poza kanonem. Tom 3: Końce świata i nowe relacyjności (pp. 115–132). Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Google Scholar

Brockman, J. (Ed.). (1996). Trzecia kultura (P. Amsterdamski, M. Ryszkiewicz, M. Tempczyk, & W. Turopolski, Trans.). Wydawnictwo CIS.
Google Scholar

Buell, L. (1995). The environmental imagination: Thoreau, nature writing, and the formation of American culture. Harvard University Press.
Google Scholar

Bugajska, A. (2018). Gaja, Eden i Medea. Przetworzenia ekotopii w dystopii młodzieżowej. In K. Olkusz & K. M. Maj (Eds.), Ksenologie (pp. 221–240). Ośrodek Badawczy Facta Ficta.
Google Scholar

Chaberski, M. (2022). Myśleć z kamieniami. Usytuowane poznanie jako strategia dekolonizacji natury w antropocenie. In Ł. Iwanczewska & M. Chaberski (Eds.), Performatyka: Poza kanonem (pp. 87–104). Wydawnictwo Wiele Kropek.
Google Scholar

Chutorański, M. (2020). Nie (tylko) ludzkie wymiary edukacji. W stronę pedagogiki nieantropocentrycznej. Wydawnictwo Uniwersytetu Szczecińskiego.
Google Scholar

Deleuze, G., & Parnet, C. (2024). Dialogi (M. Herer, Trans.). Biblioteka Kwartalnika Kronos.
Google Scholar

Guattari, F. (2025). Trzy ekologie (K. Brzeziński, Trans.). słowo/obraz terytoria.
Google Scholar

Humeniuk, M. (2026). Education in times of polycrisis: Bifurcations, climatic antinatalism and new eco-pedagogies. Horizons of Education, 25(73), 33–42. https://doi.org/10.35765/hw.2026.2573.05
Google Scholar

Jakubowska, B. (2003). Gaja – wiecznie żywa. Studia Ecologiae et Bioethicae, 1, 593–604.
Google Scholar

Jasikowska, K., & Pałasz, M. (Eds.). (2022). Za pięć dwunasta koniec świata. Kryzys klimatyczno-ekologiczny głosem wielu nauk. Uniwersytet Jagielloński.
Google Scholar

Lovelock, J. (2003). Gaja. Nowe spojrzenie na życie na Ziemi (M. Ryszkiewicz, Trans.). Prószyński i S-ka.
Google Scholar

Ochwat, M. (2025). Więcej-niż-tylko-ludzkie lekcje języka polskiego. Edukacja polonistyczna w czasach kryzysu klimatycznego. Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Google Scholar

Palamer-Kabacińska, E. (2020). Pedagogika przygody – uczenie się bycia razem, uczenie się wspólnego działania. Kultura i Edukacja, 1(127), 69–90. https://doi.org/10.15804/kie.2020.01.05
Google Scholar

Paluch, M., & Klimski, M. (Eds.). (2022). Pedagogika lasu. Forum Pedagogiczne, 13(2). https://doi.org/10.21697/fp.2022.2.01
Google Scholar

Rykowski, K. (2022). Pytania o las jako medium pedagogiczne. Forum Pedagogiczne, 13(2), 31–46. https://doi.org/10.21697/fp.2022.2.03
Google Scholar

Stengers, I. (2009). In catastrophic times: Resisting the coming barbarism. Open Humanities Press.
Google Scholar

Śliwerski, B. (2022). „Pedagogika lasu” jako (nie)nowa orientacja w pedagogice. Forum Pedagogiczne, 13(2), 47–60. https://doi.org/10.21697/fp.2022.2.04
Google Scholar

Ward, P. (2010). Hipoteza Medei. Czy życie na Ziemi zmierza do samounicestwienia? (M. Betley, Trans.). Prószyński i S-ka
Google Scholar

Wężowicz-Ziółkowska, D. (2023). Dźwignie wyobraźni epoki antropocenu: Gaizm. Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Poetica, 11, 45–60.
Google Scholar