Pojęcia crimen pessimum, delicta graviora, delicta reservata w kanonicznym prawie karnym. Analiza historyczno prawna

Krzysztof Kiełpiński

doi:10.21697/pk.2026.69.1.03

Publicado: 2026-03-30

Vol. 69 Núm. 1 (2026)

Pojęcia crimen pessimum, delicta graviora, delicta reservata w kanonicznym prawie karnym. Analiza historyczno prawna

Krzysztof Kiełpiński

Prawo Kanoniczne

Sección: Articles and dissertations

https://doi.org/10.21697/pk.2026.69.1.03

Resumen

Celem artykułu jest przedstawienie rozwoju kanonicznego prawa karnego w perspektywie historyczno‑prawnej poprzez analizę trzech kluczowych terminów, które wpłynęły na kształtowanie oraz ewolucję katalogu przestępstw ciężkich w prawie Kościoła katolickiego: crimen pessimum, delicta graviora oraz delicta reservata. W dotychczasowej literaturze, zarówno polsko-, jak i obcojęzycznej, pojęcia te były wykorzystywane głównie w kontekście szczegółowych problemów badawczych, w szczególności w odniesieniu do wykorzystywania seksualnego małoletnich przez duchownych, skutków czynów popełnianych przeciwko sakramentom oraz stosowania kar kanonicznych. W niniejszym opracowaniu wskazane terminy zostały poddane systematycznej analizie w perspektywie dogmatyczno‑prawnej oraz historycznej, co pozwala ukazać ich naturę, genezę, rozwój, a także ich umiejscowienie w konkretnych przepisach prawa kanonicznego. Podstawowymi źródłami są dokumenty Stolicy Apostolskiej oraz Kodeks prawa kanonicznego z 1917 r. i 1983 r., z uwzględnieniem nowelizacji Księgi VI KPK dokonanej konstytucją apostolską Pascite gregem Dei z 23 maja 2021 r. Literatura przedmiotu została poddana analizie krytycznej. Zastosowano przede wszystkim metodę dogmatyczno‑prawną, historyczno‑prawną, a także metody filologiczną, lingwistyczną i analityczną. Artykuł prezentuje wyniki badań nad rozwojem pojęć crimen pessimum, delicta graviora i delicta reservata, dotychczas niepodejmowane w sposób syntetyczny w literaturze polskiej. Umożliwia to pełniejsze zrozumienie współczesnego systemu kanonicznego prawa karnego, zwłaszcza w odniesieniu do przestępstw ciężkich przeciwko wierze, sakramentom i obyczajom.

Descargar archivos

PDF (Język Polski)

Normas de citación

Kiełpiński, K. (2026). Pojęcia crimen pessimum, delicta graviora, delicta reservata w kanonicznym prawie karnym. Analiza historyczno prawna. Prawo Kanoniczne, 69(1), 65–85. https://doi.org/10.21697/pk.2026.69.1.03

##plugins.themes.libcom.share##

Licencia

Esta obra está bajo una licencia internacional Creative Commons Atribución-SinDerivadas 4.0.

Citas

Sources
Google Scholar

Codex Iuris Canonici auctoritate Ioannis Pauli PP. II promulgatus, 25.01.1983. AAS 75/II (1983): V-XXX. 1-317. Translation: Kodeks Prawa Kanonicznego. Przekład polski zatwierdzony przez Konferencję Episkopatu. 1984. Poznań: Pallottinum (=CIC/83).
Google Scholar

Codex Iuris Canonici Pii X Pontificis Maximi iussu digestus Benedicti Papae XV auctoritate promulgatus, 27.05.1917. AAS 9/II (1917): 2-521 (=CIC/17).
Google Scholar

Congregatio pro Doctrina Fidei. Epistula a Congregatione pro Doctrina Fidei missa ad totius Catholicae Ecclesiae Episcopos aliosque Ordinarios et Hierarchas quorum interest: de delictis gravioribus eidem Congregationi pro Doctrina Fidei reservatis De gravioribus delictis, 18.05.2001. AAS 93 (2001): 785-788 (=ECDF).
Google Scholar

Congregatio pro Doctrina Fidei. Normae de gravioribus delictis, 21.05.2010. AAS 102 (2010): 419-430. Translation: Kongregacja Nauki Wiary. 2020. Normy de gravioribus delictis. In Odpowiedź Kościoła na dramat wykorzystania seksualnego małoletnich. Aspekt prawny. Edited by Piotr Studnicki and Marta Dalgiewicz, 23-32. Ząbki: Apostolicum (= NGD).
Google Scholar

Congregatio pro Doctrina Fidei. Breve relazione circa le modifiche introdotte nelle Normae de gravioribus delictis riservati alla Congregazione per la Dottrina della Fede, 15.07.2010. AAS 102 (2010): 432-434 (=BNGD).
Google Scholar

Congregatio pro Doctrina Fidei. Normae de delictis Congregationi pro Doctrina Fidei reservatis, 11.10.2021. Communicationes 53 (2021): 428-436 (=CDF).
Google Scholar

Franciscus. Lettera apostolica motu proprio Come una madre amorevole, 4.06.2016. Communicationes 98 (2016): 34-36 (=CUMA).
Google Scholar

Franciscus. Litterae apostolicae motu proprio Vos estis lux mundi, 9.05.2019. AAS 111 (2019): 823-832. Translation: Franciszek. 2020. List apostolski motu proprio Vos estis lux mundi. In Odpowiedź Kościoła na dramat wykorzystania seksualnego małoletnich. Aspekt prawny. Edited by Piotr Studnicki and Marta Dalgiewicz, 46–56. Ząbki: Apostolicum (=VELM).
Google Scholar

Franciscus. Constitutio apostolica Pascite Gregem Dei qua Liber VI Codicis Iuris Canonici reformatur, 23.05.2021. Communicationes 53 (2021): 9-12 (=PGD).
Google Scholar

Ioannes Paulus PP II. Constitutio apostolica de Romana Curia Pastor Bonus, 28.06.1988. AAS 80 (1988): 841-912. Transaltion: Jan Paweł II. 2006. Konstytucja apostolska Pastor Bonus o Kurii Rzymskiej. In Ustrój hierarchiczny Kościoła. Wybór źródeł. Edited by Wiesław Kacprzyk and Mirosław Sitarz, 217-257. Lublin: Wydawnictwo KUL (=PB).
Google Scholar

Ioannes Paulus PP II. Literae apostolicae motu proprio date quibus Normae de gravioribus delictis Congregationi pro Doctrina Fidei reservatis promulgantur Sacramentorum sanctitatis tutela, 30.04.2001. AAS 93 (2001): 737-739. Translation: Jan Paweł II. 2020. List apostolski motu proprio Sacramentorum sanctitatis tutela ogłaszający normy postępowania w wypadkach ciężkich przestępstw zarezerwowanych do osądu przez Kongregację Nauki Wiary. In Odpowiedź Kościoła na dramat wykorzystania seksualnego małoletnich. Aspekt prawny. Edited by Piotr Studnicki and Marta Dalgiewicz, 13-15. Ząbki: Apostolicum (=SST).
Google Scholar

Kodeks Prawa Kanonicznego. Komentarz. 2023. 2nd ed., edited by Piotr Majer. Warszawa: Wolters Kluwer (=CIC/21).
Google Scholar

Pius PP X. Ordo Servandus in Sacris Congregationibus, Tribunalibus, Officiis Romanae Curiae, 29.09.1908. AAS 1 (1909): 36-108 (=OS).
Google Scholar

Suprema Sacra Congregatio Sancti Officii. Instuctio Crimen sollicitationis, 16.03.1962. Città del Vaticano: Typis Polyglottis Vaticanis (=CS).
Google Scholar

Literature
Google Scholar

Akpoghiran, Peter. 2019. Delicta Graviora Manual. New Orlean: Independently Published.
Google Scholar

Bączkowicz, Franciszek. 1959. Prawo kanoniczne. Podręcznik dla duchowieństwa. Opole: Nakładem Księży Misjonarzy.
Google Scholar

Beal, John. 2007. “The 1962 Instruction Crimen sollicitationis: Caught Red-Handed or Handed a Red Herring?.” Studia Canonica 41: 199-236.
Google Scholar

Borek, Dariusz. 2004. “Ordynariusz a delicta graviora zarezerwowane Kongregacji Doktryny Wiary.” Prawo Kanoniczne 47(3-4): 97-146. https://doi.org/10.21697/pk.2004.47.3-4.04. DOI: https://doi.org/10.21697/pk.2004.47.3-4.04
Google Scholar

Borek, Dariusz. 2014a. Concursus in delicto. Formy zjawiskowe przestępstwa w kanonicznym prawie karnym (studium prawno-historyczne). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie.
Google Scholar

Borek, Dariusz. 2014b. “Delicta graviora contra mores w normach De delictis resevatis z 2010 roku.” Prawo Kanoniczne 57(2): 53-69. https://doi.org/10.21697/pk.2014.57.2.03. DOI: https://doi.org/10.21697/pk.2014.57.2.03
Google Scholar

Borek, Dariusz. 2019. Przestępstwa zastrzeżone dla Kongregacji Nauki Wiary. Tarnów: Wydawnictwo Biblos.
Google Scholar

Brundage, James. 1997. Law, Sex and Chiristian Society in Medival Europe. Chicago: University of Chicago Press.
Google Scholar

Calabrese, Antonio. 2006. Diritto penale canonico. Città del Vaticano: Libreria Editrice Vaticana.
Google Scholar

Cucci, Giovanni, and Hans Zollner. 2010. Chiesa e pedofillia. Una ferita aperta. Un approccio psicologico-pastorale. Milano: Editrice Àncora.
Google Scholar

Daly, Brendan. 2020. “Dismissal from The Clerical State.” The Canonist 11: 31-54.
Google Scholar

Desmazières, Agnès. 2021. “Le crime de sollicitation réinventé. Le Saint-Office face aux crimes sexuels des clercs (1916-1939).” Archives de sciences sociales des religions 193: 177-198. DOI: https://doi.org/10.4000/assr.58731
Google Scholar

Dohnalik, Jan. 2023. “Nowa wersja motu proprio «Vos estis lux mundi». Znaczenie zmian wprowadzonych przez papieża Franciszka w 2023 roku.” Annales Canonici 19(2): 57-73. https://doi.org/10.15633/acan.19202. DOI: https://doi.org/10.15633/acan.19202
Google Scholar

Kiełpiński, Krzysztof. 2019. “List apostolski motu proprio Franciszka Vos estis lux mundi nowelizacją kanonicznego prawa karnego i skuteczną ochroną małoletnich.” Studia Iuridica Thoruniensia 25: 121-144. https://doi.org/10.12775/Sit.2019.022. DOI: https://doi.org/10.12775/SIT.2019.022
Google Scholar

Kiełpiński, Krzysztof. 2023a. Kary latae sententiae. Studium historyczno-prawne. Kielce: Wydawnictwo Jedność.
Google Scholar

Kiełpiński, Krzysztof. 2023b. “The Crime of Sexual Exploitation of «Vulnerable Persons» Under the Current Provisions of Canon Law.” Colloquia Theologica Ottoniana, no. 39: 49-76. https://doi.org/10.18276/cto.2023.39-03. DOI: https://doi.org/10.18276/cto.2023.39-03
Google Scholar

Lega, Michele. 1901. De iudiciis criminalibus in genere et in specie de delictis et poenis praemisso tractatu. Lib. II, vol. IV of Praelectiones in Textum Iuris Canonici de Iudiciis Ecclesiasticis in Scholis Pont. Sem. Rom. Habitae. Romae: Typis Vaticanis.
Google Scholar

Llobell, Joaquin. 2012. “Il giusto processo penale nella Chiesa e gli interventi (recenti) della Santa Sede.” Archivio Giuridico 232(2): 293-357.
Google Scholar

Loppacher, Stefan. 2017. Processo penale canonico e abuso sessuale su minori. Un’analisi dei recenti sviluppi normativi intorno al delitctum contra sextum cum minore alla luce degli elementi essenziali di un giusto processo. Roma: EDUSC-Edizioni Università della Santa Croce.
Google Scholar

Myrcha, Marian. 1960. Kara, część pierwsza. Przepisy ogólne. Vol. 2, t. 2 of Prawo karne. Komentarz do Piątej Księgi Kodeksu Prawa Kanonicznego. Warszawa: Akademia Teologii Katolickiej.
Google Scholar

Núñez González, Gerardo. 1999. “Las causas de solicitación en confesión.” Cuadernos doctorales 16: 128-189.
Google Scholar

Papale, Claudio. 2021. Delicta riservata, 130 casi giuridici. Città del Vaticano: Libreria Editrice Vaticana.
Google Scholar

Parolari, Enrico. 2012. Aspetti psicopatologici dei delitti canonici. Città del Vaticano: Libreria Editrice Vaticana.
Google Scholar

Pawluk, Tadeusz. 1990. Dobra doczesne Kościoła. Sankcje w Kościele. Procesy. Vol. 4 of Prawo kanoniczne według Kodeksu Jana Pawła II. Olsztyn: Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne.
Google Scholar

Pighin, Bruno F. 2008. Diritto penale canonico. Venezia: Marcianum Press.
Google Scholar

Pighin, Bruno F. 2022. Il nuovo sistema penale nella Chiesa. Venezia: Marcianum Press.
Google Scholar

Roberti, Franciscus. 1920. De delictis in genere. Vol. 1, pars 2 of De delictis et poenis. Roma: Apud aedes Facultatis Iuridicae ad S. Apollinaris.
Google Scholar

Scicluna, Charles. 2005. “Procedura e prassi presso la Congregazione per la Dottrina della Fede riguardo ai delicta graviora.” In Processo penale e tutela dei diritti nell’ordinamento canonico. Edited by Davide Cito, 279-301. Milano.
Google Scholar

Skonieczny, Piotr. 2017. “Przestępstwo cięższe przeciwko szóstemu przykazaniu Dekalogu z małoletnim – uwagi de lege lata i de lege ferenda.” Prawo Kanoniczne 60(1): 135-175. https://doi.org/10.21697/pk.2017.60.1.08. DOI: https://doi.org/10.21697/pk.2017.60.1.08
Google Scholar

Syryjczyk, Jerzy. 2003. Kanoniczne prawo karne. Część szczególna. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie.
Google Scholar

Terráneo, Sebatiàn. 2022. “Il processo di elaborazione dell’Istruzione Crimen Sollicitationis del 1922.” Ius Ecclesiae 34(1): 67-92. https://doi.org/10.19272/202208601005.
Google Scholar

Versaldi, Giuseppe. 2002. “Aspetti psicologici degli abusi sessuali perpetrati da chierici.” Periodica 91: 49-61.
Google Scholar

Wernz, Franz Xaver, and Petrus Vidal. 1951. Ius poenale ecclesiaticum. Vol. 7 of Ius canonicum ad Codicis normam exactum. Romae: Apud Aedes Universitatis Gregorianae.
Google Scholar

Woestman, William. 2003. Ecclesiastical Sanctions and the Penal Process. Ottawa: Saint Paul University.
Google Scholar

Wytrwał, Tomasz. 2009. “Kościelny modus procedendi w przypadku pedofilii.” Prawo Kanoniczne 52(1-2): 229-251. https://doi.org/10.21697/pk.2009.52.1-2.09. DOI: https://doi.org/10.21697/pk.2009.52.1-2.09
Google Scholar

Yanguas, Aurelio. 1946. “De crimine pessimo et de competentia Sti. Officii relate ad illud.” Revista Española de Derecho Canónico 2: 427-439. DOI: https://doi.org/10.36576/summa.3800
Google Scholar