Wpływ norm dotyczących małżeńskiej przeszkody wieku na zawieranie zaręczyn w kontekście wolności religijnej

Paulina Jabłońska

doi:10.21697/pk.2025.68.2.02

Opublikowane: 25.06.2025

Tom 68 Nr 2 (2025)

Wpływ norm dotyczących małżeńskiej przeszkody wieku na zawieranie zaręczyn w kontekście wolności religijnej

Paulina Jabłońska

Prawo Kanoniczne

Dział: Artykuły i rozprawy

https://doi.org/10.21697/pk.2025.68.2.02

Abstrakt

Artykuł bada historyczną ewolucję norm dotyczących przeszkody wieku w prawie rzymskim i kanonicznym, analizując ich wpływ na autonomię wyboru partnera w zaręczynach i małżeństwie w kontekście wolności sumienia i wolności religijnej. Celem badania jest ukazanie, jak regulacje te kształtowały wolność jednostki w różnych epokach, oraz ich znaczenie dla współczesnego prawa kanonicznego. W starożytnym Rzymie zaręczyny (sponsalia) oferowały ograniczoną autonomię wyboru pod kontrolą patriarchatu, odzwierciedlając wolność religijną poprzez obrzędy związane z kultem Junony. W średniowieczu Dekret Gracjana uczynił zgodę małżeńską fundamentem wolności sumienia, rozróżniając teorie konsensualną i kopulacyjną w definiowaniu istoty małżeństwa. Sobór Trydencki, poprzez Dekret Tametsi, skodyfikował zgodę jako wymóg sakramentalny, reagując na protestanckie odrzucenie sakramentalności i wzmacniając wolność religijną katolików w zawieraniu małżeństw. Analiza opiera się na źródłach historyczno-prawnych, w tym tekstach rzymskich, kanonicznych i komentarzach dekretystów. Wyniki wskazują, że ewolucja norm wieku przyczyniła się do ukształtowania współczesnego pojmowania małżeństwa jako aktu wolnej woli, co znajduje odzwierciedlenie w Kodeksie Prawa Kanonicznego (kan. 1083), regulującym minimalny wiek małżeński.

Słowa kluczowe:

Normy prawne, Autonomia wyboru, Sakrament małżeństwa, Tradycje religijne, Zgoda małżeńska, Regulacje kanoniczne, Ewolucja prawa

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Jabłońska, P. (2025). Wpływ norm dotyczących małżeńskiej przeszkody wieku na zawieranie zaręczyn w kontekście wolności religijnej. Prawo Kanoniczne, 68(2), 31–44. https://doi.org/10.21697/pk.2025.68.2.02

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Źródła
Google Scholar

AUGUSTYN, Contra Faustum, w: Patrologia Latina, t. 42, red. J.P. Migne, Parisiis 1845, s. 207-518.
Google Scholar

Codex Iuris Canonici auctoritate Joannis Pauli PP. II promulgatus, AAS 75(1983), pars II, s. 1-317. Tekst łacińsko-polski: Kodeks Prawa Kanonicznego promulgowany przez papieża Jana Pawła II w dniu 25 stycznia 1983 roku. Stan prawny na dzień 18 maja 2022 roku. Zaktualizowany przekład na język polski, Poznań 2022.
Google Scholar

Codex Theodosianus, w: Theodosiani libri XVI cum Constitutionibus Sirmondianis, red. T. Mommsen, P. Meyer, Berolini 1905, s. 1-834.
Google Scholar

CONCILIUM TRIDENTINUM, Canones super reformatione circa matrimonium Tametsi (11.11.1563), w: Dokumenty Soborów Powszechnych. Tekst łaciński i polski, t. 4 (1511-1870), red. A. Baron, H. Pietras, Kraków 2004, s. 720-733.
Google Scholar

CONCILIUM VATICANUM II, Declaratio de libertate religiosa Dignitatis humanae (7.12.1965), AAS 58(1966), s. 929-946. Tekst polski: Sobór Watykański II, Konstytucje – Dekrety –Deklaracje, Poznań 2002, s. 423-439.
Google Scholar

IGNACY ANTIOCHEŃSKI, Epistula ad Polycarpum, w: Patrologia Graeca, t. 5, red. J.P. Migne, Parisiis 1857, s. 360-363.
Google Scholar

Literatura
Google Scholar

BERLIN I., Dwa pojęcia wolności, tłum. z ang. H. Jankowski, w: TENŻE, Cztery eseje o wolności, Warszawa 1994, s.118-172.
Google Scholar

GAŁKOWSKI T., Instytucja małżeństwa w świetle instytucjonalnej koncepcji Kościoła Soboru Watykańskiego II, Łódzkie Studia Teologiczne 20(2011), s. 89-102.
Google Scholar

GARDNER J.F., Women in Roman Law and Society, Indiana 1986. DOI: https://doi.org/10.4324/9780203317099
Google Scholar

GÓRALSKI W., DZIERŻON G., Niezdolność konsensualna do zawarcia małżeństwa kanonicznego, Warszawa 2001.
Google Scholar

GÓRALSKI W., Przeszkody małżeńskie w prawie kanonicznym, Warszawa 2014.
Google Scholar

GÓRALSKI W., Małżeństwo kanoniczne w świetle najnowszych reform, Warszawa 2022.
Google Scholar

GRABOWSKI J., Prawo kanoniczne według nowego kodeksu, Lwów 1927
Google Scholar

INSADOWSKI H., Rzymskie prawo małżeńskie a chrześcijaństwo, Lublin 1935.
Google Scholar

JABŁOŃSKA P., Wolność sumienia i wyznania osoby małoletniej w Polsce w latach 1918-2015, Pelpin 2022.
Google Scholar

JABŁOŃSKA P., Historical and Legal Determinants of Religious Freedom of Minors in Poland, Warszawa 2024. DOI: https://doi.org/10.21697/9788382814774
Google Scholar

JABŁOŃSKA P., Ewolucja nauczania Kościoła o wolności religijnej i ochronie życia poczętego, Biuletyn Stowarzyszenia Kanonistów Polskich Online First, 2025, s. 1-11, https://ojs.academicon.pl/bskp/article/view/9606/9942 – [dostęp: 24.05.2025]. DOI: https://doi.org/10.32077/bskp.9606
Google Scholar

KŁOCZOWSKI J., Wspólnoty chrześcijańskie, Kraków 1964.
Google Scholar

KURYŁOWICZ M., WILIŃSKI A., Rzymskie prawo prywatne, Warszawa 2008.
Google Scholar

NAVARETTE U., Foedus coniugale, Amor, Sacramentum attenta doctrina Concilii Vaticani II, w: Acta Conventus Internationalis canonistarum (Romae 20-25 maii 1968), Città del Vaticano 1970, s.645-673.
Google Scholar

NEWMAN J.H., List do księcia Norfolk, tłum. z ang. S. Świeżawski, w: TENŻE, Sumienie i autorytet, Kraków 1988, s. 45-67.
Google Scholar

PASTWA A., The Law of the Church – the Law of Freedom, w: Religious Freedom Today, red. A. Pastwa, Katowice 2016, s. 105-125.
Google Scholar

PAŁUBICKI W., ILUK J., Małżeństwo i rodzina w dawnym judaizmie i starożytnym chrześcijaństwie, Gdańsk 1997.
Google Scholar

PETRANI A., Reforma trydencka, Prawo Kanoniczne 7(1964) 3-4, s. 1-20. DOI: https://doi.org/10.21697/pk.1964.7.3-4.01
Google Scholar

RINCON T., El matrimonio, misterio y signo. Siglos IX–XIII, Pamplona 1971.
Google Scholar

RYCHLICKI CZ., Sakramentalny charakter przymierza małżeńskiego, Płock 1997.
Google Scholar

SOBCZAK A., Sakrament małżeństwa. Krótki rys historyczny, Studia Gnesnensia 14(2000), s. 255–274.
Google Scholar

TREGGIARI S., Roman Marriage: Iusti Coniuges, Oxford 1991. DOI: https://doi.org/10.1093/oso/9780198148906.001.0001
Google Scholar

WRÓBLEWSKI S., Zarys wykładu prawa rzymskiego, Kraków 1916.
Google Scholar

ZUBERT B., Przeszkoda wieku do zaręczyn i małżeństwa w prawie rzymskim, Roczniki Teologiczno-Kanoniczne 13(1966) 5, s. 87-97.
Google Scholar

ZUBERT B., Małżeńska przeszkoda wieku w Dekrecie Gracjana i u pierwszych dekretystów, Roczniki Teologiczno-Kanoniczne 16(1969) 5, s. 71-110.
Google Scholar