EWOLUCJA OCHRONY PRAW LUDNOŚCI TUBYLCZEJ I PLEMIENNEJ W MIĘDZYAMERYKAŃSKIM SYSTEMIE OCHRONY PRAW CZŁOWIEKA

Marta Osuchowska

doi:10.21697/zp.2025.25.4.08

Opublikowane: 2025-12-29

Tom 25 Nr 4

EWOLUCJA OCHRONY PRAW LUDNOŚCI TUBYLCZEJ I PLEMIENNEJ W MIĘDZYAMERYKAŃSKIM SYSTEMIE OCHRONY PRAW CZŁOWIEKA

Marta Osuchowska

Zeszyty Prawnicze

Dział: Artykuły

https://doi.org/10.21697/zp.2025.25.4.08

Abstrakt

W artykule analizie została poddana ewolucja ochrony praw ludności tubylczej i plemiennej w ramach międzyamerykańskiego systemu ochrony praw człowieka, obejmującego działalność Międzyamerykańskiej Komisji Praw Człowieka oraz Międzyamerykańskiego Trybunału Praw Człowieka. Punktem wyjścia jest omówienie kontekstu polityki indygenistycznej w Ameryce, która stanowiła tło dla ukształtowania się współczesnych standardów ochrony. W dalszej części opracowanie koncentruje się na analizie rozwoju norm i praktyk instytucjonalnych, które stopniowo przekształciły tradycyjne podejście do praw człowieka, włączając w ich zakres prawa zbiorowe i kulturowe. Artykuł podkreśla, że zarówno Komisja, jak i Trybunał odegrały kluczową rolę w uznaniu nierozerwalnego związku ludów tubylczych z ich terytoriami, kulturą i tożsamością. Zwieńczeniem tych procesów jest rozwój doktryny poszanowania różnorodności kulturowej, samostanowienia i uczestnictwa społeczności tubylczych w decyzjach, które ich dotyczą. W rezultacie międzyamerykański system ochrony praw człowieka stał się jednym z najbardziej zaawansowanych mechanizmów międzynarodowych w zakresie ochrony praw ludów tubylczych i plemiennych, stanowiąc punkt odniesienia dla innych systemów regionalnych i globalnych.

Słowa kluczowe:

ludy tubylcze, Międzyamerykańska Komisja Praw Człowieka, Międzyamerykański Trybunał Praw Człowieka, prawa zbiorowe, różnorodność kulturowa, samostanowienie

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Osuchowska, M. (2025). EWOLUCJA OCHRONY PRAW LUDNOŚCI TUBYLCZEJ I PLEMIENNEJ W MIĘDZYAMERYKAŃSKIM SYSTEMIE OCHRONY PRAW CZŁOWIEKA. Zeszyty Prawnicze, 25(4), 173–193. https://doi.org/10.21697/zp.2025.25.4.08

Cited by / Share

Bibliografia

Akty prawne:
Google Scholar

Karta Organizacji Państw Amerykańskich, podpisana w Bogocie 30 kwietnia 1948 r., weszła w życie 13 grudnia 1951 r. (OAS Treaty Series No. 1).
Google Scholar

Amerykańska Konwencja Praw Człowieka (Pakt z San José), podpisana 22 listopada 1969 r., weszła w życie 18 lipca 1978 r., OAS Treaty Series No. 36.
Google Scholar

Międzynarodowa Organizacja Pracy, Konwencja nr 169 dotycząca ludów tubylczych i plemiennych w krajach niezależnych, przyjęta w Genewie 27 czerwca 1989 r., weszła w życie 5 września 1991 r.
Google Scholar

Regulamin Międzyamerykańskiej Komisji Praw Człowieka, przyjęty 8 grudnia 2000 r., ostatnia zmiana 1 maja 2023 r., dostępny na stronie: https://www.oas.org/en/iachr/mandate/basic_documents.asp.
Google Scholar

Deklaracja Praw Ludów Tubylczych, Zgromadzenie Ogólne ONZ, rezolucja A/RES/61/295, 13 września 2007 r.
Google Scholar

Regulamin Międzyamerykańskiego Trybunału Praw Człowieka, przyjęty 24 listopada 2009 r., ostatnia zmiana 26 listopada 2021 r., dostępny na stronie: https://www.corteidh.or.cr/
Google Scholar

Literatura
Google Scholar

Bank Światowy, Ludy tubylcze w Ameryce Łacińskiej w XXI wieku, Waszyngton D.C. 2015.
Google Scholar

Buergenthal T., Grossman C., Nikken P., Manual de Derecho Internacional de Derechos Humanos. Instituto Interamericano de Derechos Humanos, Costa Rica 1990.
Google Scholar

Campbell M.S., Te right of indigenous peoples to political participation and the
Google Scholar

case of Yatama v. Nicaragua, «Arizona Journal of International & Comparative
Google Scholar

Law» 24.2/2007, s. 449-540.
Google Scholar

El Primer Congreso Indigenista Interamericano, Boletín Bibliográfco de Antropología Americana (1937-1948), 4.1/1940, s. 1-36.
Google Scholar

Krzysztowska K., Problem praw ludów tubylczych w Ameryce Łacińskiej, w: Powszechny system ochrony praw człowieka: podsumowanie dekad, Katowice 2018, s. 226-234.
Google Scholar

Łasińska A, Wzmocnienie pozycji prawnej i rozwój kompetencji Międzyamerykańskiej Komisji Praw Człowieka, «Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego» 3/2019, s. 139-145.
Google Scholar

Michalska A., Prawa człowieka w systemie Organizacji Państw Amerykańskich, «Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny» 42.2/1980, s. 71-87.
Google Scholar

Paredes Paredes F.I., Pueblos indígenas y tribales y derechos humanos en la jurisprudencia de la Corte Interamericana de Derechos Humanos: una mirada crítica, «Anuario Mexicano de Derecho Internacional» 21/2021, s. 167-196.
Google Scholar

Rudnicki Z.B., Kultura i rozwój jako podstawowe kategorie odniesienia w tworzącym się prawie ludów tubylczych, «Zeszyty Prawnicze» 12.4/2012, s. 7-33.
Google Scholar

Stavenhagen R., Derecho Indígena y Derechos Humanos en América Latina, México 1988.
Google Scholar

Stavenhagen R., Derecho indígena y derechos humanos en América Latina, Alicante 2018.
Google Scholar

Taiawagi H., Introduction to the IACHR report on indigenous and tribal peoples’ rights over their ancestral lands and natural resources: norms and jurisprudence of the Inter-american human rights system, «American Indian Law Review» 35.2/2010, s. 257-262, http://www.jstor.org/stable/41219748.
Google Scholar

Toledo A.P., Di Benedetto S., Bizawu K., Indígenas Yanomami no Brasil: ordem interna e o sistema interamericano de direitos humanos como indicativo de crise humanitária, «Veredas do Direito», Belo Horizonte 20/2023, http://www.domhelder.edu.br/revista/ index.php/veredas/article/view/2529.
Google Scholar

UNESCO, Polityka UNESCO w zakresie współpracy z ludami tubylczymi, Paryż 2018.
Google Scholar

UNICEF, Atlas socjolingwistyczny ludów tubylczych w Ameryce Łacińskiej, 2020.
Google Scholar

Valdivia Aguilar T., ¿Sospechar para igualar? Un análisis «estricto» de la doctrina de las categorías sospechosas a partir de la jurisprudencia del Tribunal Constitucional peruano y la Corte Interamericana de Derechos Humanos, «Derecho PUCP» 84/2020, s. 9-45.
Google Scholar

Netografia
Google Scholar

https://www.cepal.org/sites/default/fles/infographic/fles/indigenas_espanol.pdf
Google Scholar

https://www.unesco.org/es/node/83544
Google Scholar

https://www.tierraviva.org.py/acuerdos-de-solucion-amistosa/
Google Scholar

https://www.mop.pl/doc/html/konwencje/k169ang.html
Google Scholar

https://www.corteidh.or.cr/docs/casos/articulos/seriec_15_ing.pd
Google Scholar