Przestrzeń medialna i komunikacyjna jest obszarem świadomych i wolnych działań człowieka, co nadaje jej charakter etyczny. Z tego zatem względu refleksja etyczna nie jest dodatkiem do nauk o komunikacji społecznej i mediach, lecz ich integralną częścią, choć samo pojęcie „etyki mediów” pozostaje przedmiotem sporu o fundamenty, charakter normatywności i zakres jej obowiązywania (Drożdż, 2013, s. 11-13).

Poza tym współczesne wyzwania związane z mediami oraz komunikacją społeczną ulegają dziś wzmocnieniu za sprawą sztucznej inteligencji. W etyce AI obserwuje się zjawisko „proliferacji zasad”, czyli mnożenie kodeksów i wytycznych bez skutecznego niekiedy ich wdrażania. Zhou i Chen (2023) proponują przesunięcie uwagi z tworzenia wytycznych czy regulacji m.in. na edukację etyczną w zakresie etyki AI, etyki komunikacji społecznej i mediów. Natomiast Christian Fuchs (2023) koncentruje się przede wszystkim na pytaniu o to, czy „inżynierski” model AI, jej technologiczny wymiar, jest w ogóle możliwy do pogodzenia z aksjologicznym ugruntowaniem etyki mediów i komunikacji.

Zmienia się także sam mechanizm sprawczości komunikacyjnej. Jan Pleszczyński (2020) pokazuje, że tradycyjne „przymusy kulturowe” są dziś wypierane przez „przymusy technologiczne”; zero-jedynkowe algorytmy działają jak mechanizmy narzucające natychmiastowe, niepodlegające wątpieniu oceny. Wcześniej badacz (2012) wskazywał na zanik wspólnego etosu dziennikarskiego i konieczność przesunięcia etyki dziennikarskiej od etyki norm ku etyce cnót.

Zestawienie tych różnych diagnoz z projektami rozumienia etyki AI wyznacza pytanie o to czy w środowisku algorytmicznym możliwa jest etyka, która nie sprowadza się ani do kodeksów, ani do czysto strukturalnej krytyki pozbawionej wymiaru normatywnego? Na te i inne pytania spróbujemy odpowiedzieć w kolejnym numerze naszego czasopisma.

Redakcja kwartalnika naukowego „Kultura – Media – Teologia” (eISSN: 2081-8971), wydawanego na Uniwersytecie Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie, zaprasza do nadsyłania oryginalnych artykułów naukowych. Proponowane obszary tematyczne to:

• etyczne aspekty komunikacji społecznej w erze cyfrowej,
• sztuczna inteligencja a odpowiedzialność za treści komunikacyjne,
• prawda, dezinformacja i fact-checking we współczesnych mediach,
• etyka komunikacji politycznej i debaty publicznej,
• transparentność i odpowiedzialność systemów AI,
• deepfake i wyzwania dla wiarygodności informacji,
• wolność słowa, mowa nienawiści i granice odpowiedzialności komunikacyjnej,
• algorytmy, platformy cyfrowe i etyczne zarządzanie informacją,
• etyczne wyzwania dziennikarstwa i komunikacji medialnej w dobie generatywnej AI,
• prywatność, ochrona danych i prawa użytkowników w środowisku cyfrowym,
• relacje człowiek-AI: zaufanie, autonomia i odpowiedzialność,
• etyka komunikacji organizacyjnej, marketingowej i public relations z wykorzystaniem AI,
• wartości, godność osoby i prawa człowieka w dobie AI,
• media, AI i przyszłość odpowiedzialnej komunikacji społecznej.

Terminy: do 31 stycznia 2027 r. – zgłoszenie tytułu artykułu i krótkiego opisu na adres: m.laskowska@uksw.edu.pl,  do 15 lutego 2027 r. – wysłanie artykułu przez panel redakcyjny czasopisma. Informacje o wymaganiach formalnych znajdują się na stronie czasopisma „Kultura – Media – Teologia”. Redaktorami prowadzącymi i naukowymi numeru są: ks. dr Jarosław Sobkowiak (UKSW), ks. dr hab. Sławomir Soczyński, prof. ucz. (UPJP2), dr hab. Małgorzata Laskowska, prof. ucz. (UKSW), dr Maja Bednarska (UPJP2).

W przypadku dużej liczby artykułów w danym numerze, redakcja zastrzega sobie prawo do przeniesienia artykułów do numerów kolejnych, w porozumieniu z autorem. W razie pytań dotyczących publikacji, zakresu, merytorycznego lub formalności, zapraszamy do kontaktu.

Bibliografia:

Drożdż, M. (2013). Etyczne aspekty mediów integralną częścią nauk o mediach. Studia Medioznawcze, 4(55), 11–23.

Pleszczyński, J. (2012). Niewspółmierność medialna i jej konsekwencje. Nowe Media, 3, 121–141.

Pleszczyński, J. (2015). Światoobrazy, obrazy świata i wizje świata. W I. Hofman i D. Kępa-Figura (red.), Współczesne media. Medialny obraz świata. Zagadnienia teoretyczne (t. 1, s. 61–80). Wydawnictwo UMCS.

Pleszczyński, J. (2020). A priori, racjomorfizm i sprawczość we współczesnej komunikacji. Studia de Cultura, 12(2), 4–17.

Zhou, J., & Chen, F. (2023). AI ethics: from principles to practice. AI & Society, 38, 2693–2703.