Social Sciences in the Face of Artificial Intelligence Development – Selected Challenges and Analytical Opportunities

Aleksandra Skrzypiec

doi:10.21697/kmt.2026.66.01

Opublikowane: 2026-06-29

Tom 66 Nr 2 (2026)

Nauki społeczne w obliczu rozwoju sztucznej inteligencji – wybrane wyzwania oraz możliwości analizy

Aleksandra Skrzypiec

Kultura Media Teologia

Dział: Artykuły i rozprawy

https://doi.org/10.21697/kmt.2026.66.01

Abstrakt

Niniejszy tekst o charakterze teoretycznym, w skondensowany sposób omawia wyzwania, jakie rozwój sztucznej inteligencji (ang. Artificial Intelligence – AI) stawia przed naukami społecznymi. Wychodząc od problematyki związanej z definiowaniem samej AI, jak i różnicowaniem dostępnych na rynku narzędzi wyposażonych w „inteligentne algorytmy”, autorka wskazuje na pola analityczne godne uwagi z perspektywy nauk społecznych takich, jak komunikacja społeczna i media oraz socjologia. Zachodzące w wyniku rozwoju technologicznego zmiany o charakterze społeczno-kulturowym obejmują m.in.: 1) obszar komunikowania; 2) role i relacje społeczne; 3) dynamikę władzy; 4) kwestie etyczne. Nawiązując do wybranych kwestii w tekście zostały ukazane możliwości w zakresie analizy pojawiających się za sprawą AI problemów badawczych. Szczególna uwaga skierowana jest w stronę Human-Machine Communication – interdyscyplinarnego podejścia do badań interakcji zachodzących pomiędzy ludźmi a maszynami. Zawarte w podsumowaniu refleksje podkreślają znaczenie przedsięwzięć łączących dorobek różnych nauk społecznych, mających tym samym na celu uchwycenie zmian dokonujących się za sprawą nowoczesnych technologii oraz ich implikacje.

Słowa kluczowe:

nauki społeczne, sztuczna inteligencja, komunikowanie człowiek-maszyna, roboty społeczne, agenci konwersacyjni

Pobierz pliki

pdf (English)

Zasady cytowania

Skrzypiec, Aleksandra. „Nauki społeczne W Obliczu Rozwoju Sztucznej Inteligencji – Wybrane Wyzwania Oraz możliwości Analizy”. Kultura Media Teologia, t. 66, nr 2, czerwiec 2026, s. 9-20, doi:10.21697/kmt.2026.66.01.

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Elliott A. (2021). The complex systems of AI: Recent trajectories of social theory. In A. Elliott (Eds.), The Routledge Social Science Handbook of AI (pp. 3–16). Routledge.
Google Scholar

Etzrodt K., Gentzel P., Utz S., & Ensgesser S. (2022). Human-machine-communication: Introduction to the special issue. Publizistik, 67, 439–448. https://doi.org/10.1007/s11616-022-00754-8.
Google Scholar

Etzrodt K., Kim J., van der Goot M. J., Prahl A., Choi M., Craig M. J. A., Dehnert M., Engesser S., Frehmann K., Grande L., Leo-Liu J., Liu D., Mooshammer S., Rambukkana N., Rogge A., Sikström P., Son R., Wilkenfeld N., Xu K., Zhang R., Zhu Y., & Edwards C. (2024). What HMC teaches us about authenticity. Human-Machine Communication, 8, 227–251. https://doi.org/10.30658/hmc.8.11.
Google Scholar

Fui-Hoon Nah F., Zheng R., Cai J., Siau K., & Chen L. (2023). Generative AI and ChatGPT: Applications, challenges, and AI-human collaboration. Journal of Information Technology Case and Application Research, 25(3), 277–304. https://doi.org/10.1080/15228053.2023.2233814.
Google Scholar

Guzman A. L., & Lewis S. C. (2020). Artificial intelligence and communication: A Human–Machine Communication research agenda. New Media & Society, 22(1), 70–86. https://doi.org/10.1177/1461444819858691.
Google Scholar

Innes J. M., & Morrison B. W. (2021). Artificial intelligence and psychology. In A. Elliott (Eds.), The Routledge Social Science Handbook of AI (pp. 30-57). Routledge.
Google Scholar

Joyce K., Smith-Doerr L., Alegria S., Bell S., Cruz T., Hoffman S. G., Noble S. U., & Shestakofsky B. (2021). Toward a sociology of artificial intelligence: A call for research on inequalities and structural change. Socius, 7, 1–11. https://doi.org/10.1177/2378023121999581.
Google Scholar

Kapelczak K. (n.d.). Algorytmy AI: Co to jest i jak działają algorytmy sztucznej inteligencji? https://widoczni.com/blog/algorytmy-ai/ (accessed on: 19.11.2024).
Google Scholar

Kaplan A. M., & Haenlein M. (2019). Siri, Siri, in my hand: Who’s the fairest in the land? On the interpretations, illustrations, and implications of artificial intelligence. Business Horizons, 62(1), 15–25. https://doi.org/10.1016/j.bushor.2018.08.004.
Google Scholar

Kaplan J. (2019). Sztuczna inteligencja. Co każdy powinien wiedzieć (S. Szymański, Trans.). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Google Scholar

Knapik R. (2018). Sztuczny Bóg. Wizerunki technologicznej osobliwości w (pop)kulturze. Poznań: Instytut Kultury Popularnej.
Google Scholar

Krzysztofek K. (2011). Interakcje człowiek-komputer-robot z perspektywy nauk społecznych. Pomiary Automatyka Robotyka, 3, 76–82. https://www.par.pl/2011/PAR_03_2011_Krzysztofek_71_82.pdf.
Google Scholar

Kurzweil R. (2013). Nadchodzi osobliwość. Kiedy człowiek przekroczy granice biologii (E. Chodkowska & A. Nowosielska, Trans.). Warszawa: Kurhaus Publishing.
Google Scholar

Liu Z. (2021). Sociological perspectives on artificial intelligence: A typological reading. Sociology Compass, 15(3), 12851. https://doi.org/10.1111/soc4.12851.
Google Scholar

McCarthy J. (2007). What is artificial intelligence? http://www-formal.stanford.edu/jmc/whatisai.pdf (accessed on: 19.11.2024).
Google Scholar

Mlynář J., Alavi H. S., Verma H., & Cantoni L. (2018). Towards a sociological conception of artificial intelligence. In M. Iklé, A. Franz, R. Rzepka, & B. Goertzel (Eds.), Artificial General Intelligence. AGI 2018. Lecture Notes in Computer Science (pp. 130-139). Cham: Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-319-97676-1_13.
Google Scholar

Mühlhoff R. (2020). Human-aided artificial intelligence: Or, how to run large computations in human brains? Toward a media sociology of machine learning. New Media & Society, 22(10), 1868–1884. https://doi.org/10.1177/1461444819885334.
Google Scholar

Nowina Konopka M. (2023). „Każdy zna się na AI”. Przegląd badań polskiej opinii publicznej na temat sztucznej inteligencji. Zeszyty Prasoznawcze, 66(4), 127–142. https://doi.org/10.4467/22996362PZ.23.043.18677.
Google Scholar

Reeves B., Nass C. (2000). Media i ludzie (H. Szczerkowska, Trans.). Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
Google Scholar

Skrzypiec A. (2023). Rola antropomorfizacji i genderyzacji maszyn w komunikacji ekstrapersonalnej. Com.Press, 6(1), 118–143. https://doi.org/10.51480/compress.2023.6-1.525.
Google Scholar

Suchman L. (2023). The uncontroversial ‘thingness’ of AI. Big Data & Society, 10(2), 1–5. https://doi.org/10.1177/20539517231206794.
Google Scholar

Sztuczna Inteligencja (n.d.). Robotyka – definicja. https://www.sztucznainteligencja.org.pl/definicja/robotyka/ (accessed on: 19.11.2024).
Google Scholar

Walsh T. (2018). To żyje! Sztuczna inteligencja od logicznego fortepianu po zabójcze roboty (W. Sikorski, Trans.). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Google Scholar

Zajko M. (2022). Artificial intelligence, algorithms, and social inequality: Sociological contributions to contemporary debates. Sociology Compass, 16(3), 12962. https://doi.org/10.1111/soc4.12962.
Google Scholar

Aleksandra Skrzypiec

a.skrzypiec@doctoral.uj.edu.pl
https://orcid.org/0000-0001-9731-9111

Afiliacja:

Uniwersytet Jagielloński Polska

Biogram

Aleksandra Skrzypiec - doktorantka w Szkole Doktorskiej Nauk Społecznych UJ, kształcąca się w dyscyplinie nauki o komunikacji społecznej i mediach. Obszar badawczych zainteresowań autorki obejmuje zaawansowanie technologii w komunikowaniu, ze szczególnym uwzględnieniem interakcji oraz relacji zachodzących na linii człowiek – maszyna. Autorka publikacji Płaszczyzny interakcji między człowiekiem a maszyną: zarys problematyki z perspektywy nauki o komunikacji społecznej w czasopiśmie Człowiek i Społeczeństwo (2025 r.) oraz Zmiana paradygmatu komunikowania społecznego? Predykcje dotyczące dalszych ścieżek technoewolucji w monografii „Wiedza – Komunikacja – Działanie. Nowa rewolucja komunikacyjna” z 2023 r. Na co dzień zawodowo związana z Urzędem Marszałkowskim Województwa Małopolskiego w Krakowie.