Zarys problematyki sprawiedliwości i słuszności w prawie kanonicznym

Mateusz Przytulski

doi:10.21697/pk.2026.69.2.06

Published: 2026-06-25

Vol. 69 No. 2 (2026)

An Outline of the Issue of Justice and Equity in Canon Law

Mateusz Przytulski

Prawo Kanoniczne

Section: Articles and dissertations

https://doi.org/10.21697/pk.2026.69.2.06

Abstract

The problem addressed: Canon law, as the normative order of the Church, is grounded not only in the need to ensure order and legal certainty, but also in a theological understanding of the human person and their supernatural vocation. In this context, the categories of justice and equity are of key importance, being present both in the philosophical and Roman tradition as well as in biblical and theological reflection. Contemporary practice in the application of ecclesiastical law reveals a tension between the general character of legal norms and the concreteness of individual human situations, which justifies a deeper analysis of the relationship between justice and equity, especially in light of the principle salus animarum.

The aim of the research conducted: The aim of the article is to present the place and significance of justice and equity in canon law and to determine the relationship between these concepts from the perspective of the canonical tradition and the binding legislation of the Church.

Methods: The study employs dogmatic-legal, historical-legal, and canonistic methods. It includes a synthetic analysis of philosophical sources, Roman legal maxims, biblical texts, Thomistic doctrine, and the provisions of the 1983 Code of Canon Law, taking into account selected elements of Rotal jurisprudence and papal teaching.

The results of the research: The study demonstrates that justice constitutes the foundation of the Church’s legal order, guaranteeing the protection of the rights of the faithful and the objectivity of norms. Equity – both natural and canonical – does not negate justice but complements it, enabling a personalistic and pastoral application of the law.

The conclusions drawn from the research: Justice and equity remain in a complementary relationship: the former ensures stability and legal certainty, while the latter allows the application of the law to be adapted to concrete circumstances without undermining its essence. Natural equity refers to human dignity and natural law, whereas canonical equity is an institution proper to canon law that makes it possible to overcome the tension between the letter and the spirit of the law. The ultimate interpretative criterion remains the principle salus animarum suprema lex, which presents ecclesiastical law as an instrument serving the good and salvation of the human person.

Keywords:

justice, equity, canonical equity, canon law

Download files

PDF (Język Polski)

Citation rules

Przytulski, M. (2026). An Outline of the Issue of Justice and Equity in Canon Law. Prawo Kanoniczne, 69(2), 125–140. https://doi.org/10.21697/pk.2026.69.2.06

Cited by / Share

Licence

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.

References

Sources
Google Scholar

Bonifatius PP VIII, Liber Sextus. In Corpus Iuris Canonici. 1959. Vol. 2, edited by Aemilius Friedberg, 929-1124. Graz: Akademichse Druck – U. Verlagsanstalt.
Google Scholar

Codex Iuris Canonici auctoritate Ioannis Pauli PP. II promulgatus, 25.01.1983. AAS 75/II (1983): V-XXX. 1-317. Translation: Kodeks Prawa Kanonicznego promulgowany przez papieża Jana Pawła II w dniu 25 stycznia 1983 roku. Zaktualizowany przekład na język polski. 2022. Poznań: Pallottinum (=CIC/83).
Google Scholar

Katechizm Kościoła Katolickiego. 1994. Poznań: Pallottinum (=KKK).
Google Scholar

Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. 1997 nr 78 poz. 483).
Google Scholar

Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzona w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmieniona następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełniona Protokołem nr 2 (Dz.U. 1993 nr 61 poz. 284).
Google Scholar

Paulus PP VI. Allocuzione alla Rota Romana, 25.01.1966. AAS 58 (1966): 152-153.
Google Scholar

Paulus PP VI. Allocuzione alla Rota Romana, 28.01.1972. AAS 64 (1972): 204-205. DOI: https://doi.org/10.1007/BF01935761
Google Scholar

Paulus PP VI. Allocuzione alla Rota Romana, 8.02.1973. AAS 65 (1973): 99-100.
Google Scholar

Paulus PP VI. Allocuzione alla Rota Romana, 4.02.1977. AAS 69 (1977): 148-151.
Google Scholar

Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. 1964 Nr 43 poz. 296 ze zm.).
Google Scholar

Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego, Dz. U. 1997 Nr 89 poz. 555 ze zm.).
Google Scholar

Literature
Google Scholar

Arystoteles. 2007. Etyka nikomachejska. Translated by Daniela Gromska. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Google Scholar

Auguścik, Mariusz. 2014. "Miejsce i rola słuszności w prawie kościelnym." Łódzkie Studia Teologiczne 23 (2): 7-26.
Google Scholar

Burczak, Krzysztof, Antoni Dębiński, and Maciej Joński. 2018. Łacińskie sentencje i powiedzenia prawnicze. 3rd ed. Warszawa: C.H.Beck.
Google Scholar

Fornés, Juan. 1998. "Legalidad y flexibilidad en el ejercicio de la potestad eclesiástica." Ius Canonicum 38 (75): 119-145. DOI: https://doi.org/10.15581/016.38.15909
Google Scholar

Gałkowski, Tomasz. 2023. Prawo Boże w kanonistyce. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe UKSW.
Google Scholar

Gerosa, Libero. 1999. Prawo Kościoła. Translated by Ireneusz Pękalski. Poznań: Pallottinum.
Google Scholar

Ghirlanda, Gianfranco. 1996. Wprowadzenie do prawa kościelnego. Translated by Stanisław Kobiałka. Kraków: Wydawnictwo WAM.
Google Scholar

Kasperowicz, Paweł. 2023. "Sprawiedliwe i godziwe przyjmowanie ofiar mszalnych". Biuletyn Stowarzyszenia Kanonistów Polskich 33 (36): 101-118. https://doi.org/10.32077/bskp.7984. DOI: https://doi.org/10.32077/bskp.7984
Google Scholar

Oniszczuk, Jerzy. 2012. Filozofia i teoria prawa. 2nd ed. Warszawa: C.H.Beck.
Google Scholar

Pree, Helmuth. 2000. "Le tecniche canoniche di flessibilizzazione del diritto: possibilità e limiti ecclesiali di impiego." Ius Ecclesiae 12: 375-418.
Google Scholar

Pree, Helmuth. 2019. "Flexibilisierungsinstrumente im katholischen Kirchenrecht." Ancilla Iuris, 58-95. http://dx.doi.org/10.26031/2019.085.
Google Scholar

Przytulski, Mateusz. 2023. "Dysymulacja czy zaniedbanie – o zaniechaniu reakcji władzy kościelnej na naruszenia prawa". Biuletyn Stowarzyszenia Kanonistów Polskich 33 (36): 229-246. https://doi.org/10.32077/bskp.5309. DOI: https://doi.org/10.32077/bskp.5309
Google Scholar

Przytulski, Mateusz. 2025. "Instytucje kanoniczne wyłączające obowiązywalność prawa kościelnego w sytuacji niemożności jego zachowania." Prawo Kanoniczne 68 (3): 23-46. https://doi.org/10.21697/pk.2025.68.3.02. DOI: https://doi.org/10.21697/pk.2025.68.3.02
Google Scholar

Sandel, Michael. J. 2020. Sprawiedliwość. Jak postępować słusznie? Translated by Olga Siara, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Google Scholar

Sobański, Remigiusz. 2001. Teoria prawa kanonicznego. Vol. 1 of Nauki podstawowe prawa kanonicznego. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego.
Google Scholar

Staniszewski, Ireneusz. 2007. "Godziwość jako kategoria kanoniczna." In Kościelne prawo procesowe. Prawo rodzinne. Materiały i studia. Vol. 4, edited by Andrzej Dzięga, Marta Greszata and Piotr Telusiewicz, 369-91. Lublin: Wydawnictwo i Drukarnia Diecezji Sandomierskiej.
Google Scholar

Thomas de Aquino. 1891. Summa Theologiae, edited by Robert Busa and Enrique Alarcón. https://www.corpusthomisticum.org/sth3057.html#41388. Accessed: 09 February 2026.
Google Scholar