Zarys problematyki sprawiedliwości i słuszności w prawie kanonicznym

Mateusz Przytulski

doi:10.21697/pk.2026.69.2.06

Pubblicato il: 2026-06-25

V. 69 N. 2 (2026)

Zarys problematyki sprawiedliwości i słuszności w prawie kanonicznym

Mateusz Przytulski

Prawo Kanoniczne

Sezione: Articoli

https://doi.org/10.21697/pk.2026.69.2.06

Abstract

Tło i uzasadnienie podjętego tematu: Prawo kanoniczne, jako porządek normatywny Kościoła, opiera się nie tylko na potrzebie zapewnienia ładu i pewności prawa, lecz także na teologicznym rozumieniu osoby ludzkiej i jej nadprzyrodzonego powołania. W tym kontekście kluczowe znaczenie mają kategorie sprawiedliwości i słuszności, obecne zarówno w tradycji filozoficznej i prawie rzymskim, jak i w refleksji biblijnej oraz teologicznej. Współczesna praktyka stosowania prawa kościelnego ujawnia napięcie między ogólnością normy a konkretem ludzkiej sytuacji, co uzasadnia potrzebę pogłębionej analizy relacji między sprawiedliwością a słusznością, zwłaszcza w świetle zasady salus animarum.

Główny cel badań: Celem artykułu jest ukazanie miejsca i znaczenia sprawiedliwości oraz słuszności w prawie kanonicznym, a także określenie wzajemnej relacji między tymi pojęciami w perspektywie tradycji kanonistycznej i obowiązującego ustawodawstwa Kościoła.

Zastosowane metody: W pracy zastosowano metodę analizy dogmatyczno-prawnej, historycznoprawnej oraz kanonistycznej. Przeprowadzono syntetyczne studium źródeł filozoficznych, rzymskich paremii prawniczych, tekstów biblijnych, doktryny tomistycznej oraz przepisów Kodeksu Prawa Kanonicznego z 1983 r., z uwzględnieniem wybranych elementów orzecznictwa rotalnego i nauczania papieskiego.

Kluczowe wyniki: Wykazano, że sprawiedliwość stanowi fundament porządku prawnego Kościoła, gwarantując ochronę praw wiernych i obiektywność norm. Słuszność – zarówno naturalna, jak i kanoniczna – nie znosi sprawiedliwości, lecz ją dopełnia, umożliwiając personalistyczne i pastoralne zastosowanie prawa.

Najważniejsze wnioski: Sprawiedliwość i słuszność pozostają w relacji komplementarnej: pierwsza zapewnia stabilność i pewność prawa, druga pozwala dostosować jego zastosowanie do konkretnej sytuacji, bez naruszenia jego istoty. Słuszność naturalna odwołuje się do godności osoby ludzkiej i prawa naturalnego, natomiast słuszność kanoniczna stanowi instytucję właściwą prawu Kościoła, umożliwiającą przezwyciężenie napięcia między literą a duchem prawa. Ostatecznym kryterium interpretacyjnym pozostaje zasada salus animarum suprema lex, która ukazuje prawo kościelne jako narzędzie służące dobru i zbawieniu człowieka.

Scarica file

PDF (Język Polski)

Regole di citazione

Przytulski, M. (2026). Zarys problematyki sprawiedliwości i słuszności w prawie kanonicznym. Prawo Kanoniczne, 69(2), 125–140. https://doi.org/10.21697/pk.2026.69.2.06

##plugins.themes.libcom.share##

Licenza

Questo lavoro è fornito con la licenza Creative Commons Attribuzione - Non opere derivate 4.0 Internazionale.

Riferimenti bibliografici

Sources
Google Scholar

Bonifatius PP VIII, Liber Sextus. In Corpus Iuris Canonici. 1959. Vol. 2, edited by Aemilius Friedberg, 929-1124. Graz: Akademichse Druck – U. Verlagsanstalt.
Google Scholar

Codex Iuris Canonici auctoritate Ioannis Pauli PP. II promulgatus, 25.01.1983. AAS 75/II (1983): V-XXX. 1-317. Translation: Kodeks Prawa Kanonicznego promulgowany przez papieża Jana Pawła II w dniu 25 stycznia 1983 roku. Zaktualizowany przekład na język polski. 2022. Poznań: Pallottinum (=CIC/83).
Google Scholar

Katechizm Kościoła Katolickiego. 1994. Poznań: Pallottinum (=KKK).
Google Scholar

Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. 1997 nr 78 poz. 483).
Google Scholar

Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzona w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmieniona następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełniona Protokołem nr 2 (Dz.U. 1993 nr 61 poz. 284).
Google Scholar

Paulus PP VI. Allocuzione alla Rota Romana, 25.01.1966. AAS 58 (1966): 152-153.
Google Scholar

Paulus PP VI. Allocuzione alla Rota Romana, 28.01.1972. AAS 64 (1972): 204-205. DOI: https://doi.org/10.1007/BF01935761
Google Scholar

Paulus PP VI. Allocuzione alla Rota Romana, 8.02.1973. AAS 65 (1973): 99-100.
Google Scholar

Paulus PP VI. Allocuzione alla Rota Romana, 4.02.1977. AAS 69 (1977): 148-151.
Google Scholar

Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. 1964 Nr 43 poz. 296 ze zm.).
Google Scholar

Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego, Dz. U. 1997 Nr 89 poz. 555 ze zm.).
Google Scholar

Literature
Google Scholar

Arystoteles. 2007. Etyka nikomachejska. Translated by Daniela Gromska. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Google Scholar

Auguścik, Mariusz. 2014. "Miejsce i rola słuszności w prawie kościelnym." Łódzkie Studia Teologiczne 23 (2): 7-26.
Google Scholar

Burczak, Krzysztof, Antoni Dębiński, and Maciej Joński. 2018. Łacińskie sentencje i powiedzenia prawnicze. 3rd ed. Warszawa: C.H.Beck.
Google Scholar

Fornés, Juan. 1998. "Legalidad y flexibilidad en el ejercicio de la potestad eclesiástica." Ius Canonicum 38 (75): 119-145. DOI: https://doi.org/10.15581/016.38.15909
Google Scholar

Gałkowski, Tomasz. 2023. Prawo Boże w kanonistyce. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe UKSW.
Google Scholar

Gerosa, Libero. 1999. Prawo Kościoła. Translated by Ireneusz Pękalski. Poznań: Pallottinum.
Google Scholar

Ghirlanda, Gianfranco. 1996. Wprowadzenie do prawa kościelnego. Translated by Stanisław Kobiałka. Kraków: Wydawnictwo WAM.
Google Scholar

Kasperowicz, Paweł. 2023. "Sprawiedliwe i godziwe przyjmowanie ofiar mszalnych". Biuletyn Stowarzyszenia Kanonistów Polskich 33 (36): 101-118. https://doi.org/10.32077/bskp.7984. DOI: https://doi.org/10.32077/bskp.7984
Google Scholar

Oniszczuk, Jerzy. 2012. Filozofia i teoria prawa. 2nd ed. Warszawa: C.H.Beck.
Google Scholar

Pree, Helmuth. 2000. "Le tecniche canoniche di flessibilizzazione del diritto: possibilità e limiti ecclesiali di impiego." Ius Ecclesiae 12: 375-418.
Google Scholar

Pree, Helmuth. 2019. "Flexibilisierungsinstrumente im katholischen Kirchenrecht." Ancilla Iuris, 58-95. http://dx.doi.org/10.26031/2019.085.
Google Scholar

Przytulski, Mateusz. 2023. "Dysymulacja czy zaniedbanie – o zaniechaniu reakcji władzy kościelnej na naruszenia prawa". Biuletyn Stowarzyszenia Kanonistów Polskich 33 (36): 229-246. https://doi.org/10.32077/bskp.5309. DOI: https://doi.org/10.32077/bskp.5309
Google Scholar

Przytulski, Mateusz. 2025. "Instytucje kanoniczne wyłączające obowiązywalność prawa kościelnego w sytuacji niemożności jego zachowania." Prawo Kanoniczne 68 (3): 23-46. https://doi.org/10.21697/pk.2025.68.3.02. DOI: https://doi.org/10.21697/pk.2025.68.3.02
Google Scholar

Sandel, Michael. J. 2020. Sprawiedliwość. Jak postępować słusznie? Translated by Olga Siara, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Google Scholar

Sobański, Remigiusz. 2001. Teoria prawa kanonicznego. Vol. 1 of Nauki podstawowe prawa kanonicznego. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego.
Google Scholar

Staniszewski, Ireneusz. 2007. "Godziwość jako kategoria kanoniczna." In Kościelne prawo procesowe. Prawo rodzinne. Materiały i studia. Vol. 4, edited by Andrzej Dzięga, Marta Greszata and Piotr Telusiewicz, 369-91. Lublin: Wydawnictwo i Drukarnia Diecezji Sandomierskiej.
Google Scholar

Thomas de Aquino. 1891. Summa Theologiae, edited by Robert Busa and Enrique Alarcón. https://www.corpusthomisticum.org/sth3057.html#41388. Accessed: 09 February 2026.
Google Scholar