Chorepiscopoi w prawie soborów i synodów oraz w Dekrecie Gracjana

Krzysztof Burczak

doi:10.21697/pk.2026.69.3.02

Opublikowane: 28.09.2026

Tom 69 Nr 3 (2026)

Chorepiscopoi w prawie soborów i synodów oraz w Dekrecie Gracjana

Krzysztof Burczak

Prawo Kanoniczne

Dział: Artykuły i rozprawy

https://doi.org/10.21697/pk.2026.69.3.02

Abstrakt

Tło i uzasadnienie podjętego tematu: Ustanowiony przez Jezusa Chrystusa Kościół jest społecznością hierarchiczną. Funkcjonujące w niej hierarchiczne kapłaństwo kształtowało się w oparciu o urząd biskupa, który kierując wspólnotą, potrzebował współpracowników w trosce o rozwój Kościoła. Biskupi wyświęcali swoich pomocników, aby ci głosili Ewangelię i sprawowali sakramenty w odległych terenach diecezji. Instytucja chorepiscopoi stanowi interesujący dla historii prawa kanonicznego przedmiot badań. W szczególny sposób podjęto nowy kierunek badań nad tą instytucją w Dekrecie Gracjana, gdyż nie dostrzeżono opracowań, które publikowałyby efekty badawcze w zakresie chorepiscopoi w tym najobszerniejszym zbiorze prawa kanonicznego.

Główny cel badań: Badania naukowe przeprowadzono w kierunku ustalenia ewolucji instytucji chorepiscopoi w ustawodawstwie soborów i synodów oraz w Dekrecie Gracjana.

Zastosowane metody: Zastosowano metodę historycznoprawną i filologiczną.

Kluczowe wyniki: W wyniku badań ustalono, że instytucja rozwijała się od II w. na Wschodzie i od V w. na Zachodzie. Jej zanik datuje się na XII w. Funkcje chorepiscopoi przejęli archidiakoni.

Najważniejsze wnioski: Kościół powołuje do istnienia instytucje, które służą do wypełniania jego misji. Dynamika społeczności Kościoła powoduje zanikanie jednych instytucji i stanowienie nowych, aby skutecznie i zgodnie z Objawieniem wypełniać istotny cel, jakim jest salus animarum.

Słowa kluczowe:

Gracjan, sobór, synod, chorepiscopoi

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Burczak, K. (2026). Chorepiscopoi w prawie soborów i synodów oraz w Dekrecie Gracjana. Prawo Kanoniczne, 69(3), 29–49. https://doi.org/10.21697/pk.2026.69.3.02

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Sources
Google Scholar

Biblia Tysiąclecia. 2003. Poznań.
Google Scholar

Burchardus Wormatiensis. 1853. Decretum. In: Patrologiae cursus completus series latina. Vol. 140, edited by Jacques Paul Migne, 537-1090. Paris: Migne.
Google Scholar

Concilia Galliae A. 314 - A. 506. 1963. Vol. 148 of Corpus Christianorum. Series Latina, edited by Charles Munier. Turnholti: Brepols Editores Pontificii (=CG).
Google Scholar

Concilium Ancyranum. ΚΑΝΟΝΕΣ ΤΗΣ ΑΓΚΥΡΑ ΣΥΝΟΔΟΥ, 314. Translation: Synod w Ancyrze. 2006. Kanony Synodu w Ancyrze. In Dokumenty synodów od 50 do 381 roku. Vol. I of Dokumenty synodów od 50 do 381 roku, edited by Arkadiusz Baron and Henryk Pietras, 62-68. Kraków: Wydawnictwo WAM (=Anc).
Google Scholar

Concilium Antiochenum. ΚΑΝΟΝΕΣ ΤΗΣ ΑNTIOXEIA ΣΥΝΟΔΟΥ, 341.Translation: Synod w Antiochii. 2006. Kanony Synodu w Antiochii. In Dokumenty synodów od 50 do 381 roku. Vol. I of Dokumenty synodów od 50 do 381 roku, edited by Arkadiusz Baron and Henryk Pietras, 134-142. Kraków: Wydawnictwo WAM (=Ant).
Google Scholar

Concilium Chalcedonense. ΚΑΝΟΝΕΣ, 451. Translation: Sobór Chalcedoński. 2002. Kanony. In Nicea I, Konstantynopol I, Efez, Chalcedon, Konstantynopol II, Konstantynopol III, Nicea II (325 – 787). Vol. 1 of Dokumenty Soborów Powszechnych. Tekst grecki, łaciński, polski, edited by Arkadiusz Baron and Henryk Pietras, 224-257. Kraków: Wydawnictwo WAM (=Chalc).
Google Scholar

Concilium Laodiciae. ΚΑΝΟΝΕΣ ΤΕΣ ΕΝ ΛΑΟΔΙΚΕΙΑ ΣΥΝΟΔΟΥ, IV w. Translation: Synod w Laodycei. 2010. In Dokumenty synodów od 381 do 431. Vol. IV of Synody i kolekcje praw, edited by Arkadiusz Baron and Henryk Pietras, 110-120. Kraków: Wydawnictwo WAM (=Laod).
Google Scholar

Concilium Neocaesarenum. ΚΑΝΟΝΕΣ ΤΕΣ ΕΝ ΝΕΟΚΑΙΣΑΡΕΙΑ ΣΥΝΟΔΟΥ, 313-319. Translation: Synod w Neocezarei. 2006. Kanony synodu w Neocezarei. In Dokumenty synodów od 50 do 381 roku. Vol. I of Synody I kolekcje praw, edited by Arkadiusz Baron and Henryk Pietras, 75-77. Kraków: Wydawnictwo WAM (=Neocaesarenum).
Google Scholar

Concilium Nicaenum I. ΚΑΝΟΝΕΣ, 325. Translation: Sobór Nicejski I. 2002. Kanony. In Nicea I, Konstantynopol I, Efez, Chalcedon, Konstantynopol II, Konstantynopol III, Nicea II (325 – 787). Vol. 1 of Dokumenty Soborów Powszechnych. Tekst grecki, łaciński, polski, edited by Arkadiusz Baron and Henryk Pietras, 26-47. Kraków: Wydawnictwo WAM (=Nic I).
Google Scholar

Concilium Nicaenum II. ΚΑΝΟΝΕΣ, 787. Translation: Sobór Nicejski II. 2002. Kanony. In Nicea I, Konstantynopol I, Efez, Chalcedon, Konstantynopol II, Konstantynopol III, Nicea II (325 – 787). Vol. 1 of Dokumenty Soborów Powszechnych. Tekst grecki, łaciński, polski, edited by Arkadiusz Baron and Henryk Pietras, 343-381. Kraków: Wydawnictwo WAM (=Nic II).
Google Scholar

Friedberg, Aemilius, ed. 1959. Corpus Iuris Canonici. Vol. 1. Graz: Akademichse Druck – U. Verlagsanstalt.
Google Scholar

Gratianus. Decretum. In Corpus Iuris Canonici. 1959. Vol. 1, edited by Aemilius Friedberg. Graz: Akademische Druck – U. Verlagsanstalt.
Google Scholar

Gratianus, Discordantium canonum concordia, Ms 1 w Bibliotece Uniwersyteckiej KUL.
Google Scholar

Ivo Carnotensis. 1855. Decretum. In Patrologiae cursus completus series latina. Vol. 161, edited by Jacques Paul Migne, 59–1022. Paris: J.-P. Migne.
Google Scholar

Ivo Carnotensis. 1855. Panormia. In Patrologiae cursus completus series latina. Vol. 161, edited by Jacques
Google Scholar

Paul Migne, 1041A-1344D. Paris: J.-P. Migne.
Google Scholar

Gregorius I. 1855. Epistulae, lib.2, ep.46 (anno 592). In Regesta pontificum romanorum ab condita ecclesia ad annum post Christum natum MCXCVIII. Vol. 1, edidit Philippus Jaffé, 1198 (833). Lipsiae: Veit et Socius.
Google Scholar

Nicolaus I. 1855. Osbaldo, choriepiscopo Quadrantino. In Regesta pontificum romanorum ab condita ecclesia ad annum post Christum natum MCXCVIII. Vol. 1, edidit Philippus Jaffé, 2164, 2165. Lipsiae: Veit et Socius.
Google Scholar

Rabanus, Maurus. 1852. Si liceat chorepiscopis presbyteros et diaconos ordinare cum consensu episcopi sui. In Patrologiae cursus completus series latina. Vol. 110, edited by Jacques Paul Migne, 1195-1206. Paris: J.-P. Migne.
Google Scholar

Literature
Google Scholar

Burczak, Krzysztof. 2010. Sacrilegium w Dekrecie Gracjana, Lublin: Wydawnictwo KUL.
Google Scholar

Fantappiè, Carlo. 2011. Storia del diritto canonico e delle istituzioni della Chiesa. Bologna: Mulino.
Google Scholar

Hajduk, Ryszard. 2013. “Trzy czy cztery podstawowe funkcje Kościoła? Pastoralnoteologiczny spór o koinonię.” Studia Elbląskie 14: 97-114.
Google Scholar

Hemperek, Piotr, and Wojciech Góralski. 1995. Historia źródeł i nauki prawa kanonicznego. Vol. 1/1 of Komentarz do Kodeksu Prawa Kanonicznego z 1983 r. Lublin: Redakcja Wydawnictw KUL.
Google Scholar

Lenherr, Titus. 1982. “Fehlende «Paleae» als Zeichen eines überlieferungsgeschichtlich jüngeren Datums von Dekret-Handschriften.” Archiv für katholisches Kirchenrecht 151: 495-507. DOI: https://doi.org/10.30965/2589045X-15102007
Google Scholar

Przekop, Edmund. 1985. “Archiprezbiter.” In Encyklopedia Katolicka. Vol. 1, edited by Feliks Gryglewicz, Romuald Łukaszyk, and Zygmunt Sułowski, 875-876. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL.
Google Scholar

Schulte, Johann Friedrich. 1874. Die paleae im Dekret Gratians. Vol 78 of Sitzungsberichte der Philosophisch-Historischen Classe der Wiener Akademie der Wissenschaften. Wien: Die Österreichische Akademie der Wissenschaften.
Google Scholar

Stickler, Alphonsus M. 1950. Historia fontium. Vol 1 of Historia iuris canonici. Augustae Taurinorum: Apud Custodiam Librariam Pontif. Athenaei Salesiani.
Google Scholar

Sondel, Janusz. 1997. Słownik łacińsko-polski dla prawników i historyków. Kraków: Universitas.
Google Scholar

Vetulani, Adam, 1936. “Z badań nad pierwotnym tekstem Dekretu Gracjana”, Collectanea Theologica 17/1-2: 70-93.
Google Scholar

Winiarczyk, Marek. 1990. “Euzebiusz”, In Słownik pisarzy antycznych, edited by Anna Świderkówna, 195-197. Warszawa: Wiedza Powszechna.
Google Scholar

Winroth, Anders. 2000. The Making of Gratian`s Decretum. New York: Cambridge University Press. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511496639
Google Scholar

Wójcik, Walenty. 1985. “Chorepiskop”. In Encyklopedia Katolicka. Vol. 3, edited by Romuald Łukaszyk, Ludomir Bieńkowski, and Feliks Gryglewicz, 232. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL.
Google Scholar