Teologiczno-prawna natura przysięgi w świetle Kodeksu Prawa Kanonicznego z 1983 r.

Agnieszka Nowak

doi:10.21697/pk.2026.69.2.04

Opublikowane: 25.06.2026

Tom 69 Nr 2 (2026)

Teologiczno-prawna natura przysięgi w świetle Kodeksu Prawa Kanonicznego z 1983 r.

Agnieszka Nowak

Prawo Kanoniczne

Dział: Artykuły i rozprawy

https://doi.org/10.21697/pk.2026.69.2.04

Abstrakt

Tło i uzasadnienie podjętego tematu: Przysięga w powszechnym rozumieniu to forma uroczystego zobowiązania się do wypełnienia określonego zadania czy zagwarantowania prawdziwości wypowiadanych słów. W znaczeniu religijnym przysięga jest wezwaniem Boga na świadka prawdy, a przez to stanowi akt kultu religijnego.

Główny cel badań: Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie znaczenia instytucji przysięgi w obowiązującym prawie kanonicznym, ze szczególnym uwzględnieniem jej religijnego charakteru oraz zakorzenienia w tradycji biblijnej i teologii katolickiej. Artykuł analizuje również moralne i prawno-kanoniczne skutki przysięgi

Zastosowane metody: W badaniach zastosowano metodę analizy dogmatyczno-prawnej, umożliwiającą szczegółowe zbadanie treści i znaczenia przepisów Kodeksu Prawa Kanonicznego dotyczących przysięgi oraz ich praktycznych konsekwencji. Metodę tę uzupełniono podejściem historyczno-prawnym i kanonicznym, które pozwoliły ukazać rozwój instytucji przysięgi oraz jej osadzenie w tradycji biblijnej i nauczaniu Kościoła. Analiza obejmuje również warunki prawidłowego składania przysięgi – zgodność z prawdą, rozwagą i sprawiedliwością – oraz związane z nimi obowiązki moralne i religijne

Kluczowe wyniki: Tezą opracowania jest stwierdzenie, że przysięga w prawie kanonicznym nie jest jedynie formalnym zobowiązaniem prawnym, lecz aktem o podwójnej naturze – teologicznej i prawnej – w którym element religijny decyduje o jej skutkach moralnych i kanonicznych.

Słowa kluczowe:

przysięga, krzywoprzysięstwo, prawo kanoniczne, kult religijny, teologia katolicka, Biblia

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Nowak, A. (2026). Teologiczno-prawna natura przysięgi w świetle Kodeksu Prawa Kanonicznego z 1983 r. Prawo Kanoniczne, 69(2), 77–98. https://doi.org/10.21697/pk.2026.69.2.04

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Sources
Google Scholar

Codex Iuris Canonici Pii X Pontificis Maximi iussu digestus Benedicti Papae XV auctoritate promulgatus, 27.05.1917. AAS 9/II (1917): 2-521 (=CIC/17).
Google Scholar

Katechizm Kościoła Katolickiego. 1994. Poznań: Pallottinum (=KKK).
Google Scholar

Codex Iuris Canonici auctoritate Ioannis Pauli PP. II promulgatus, 25.01.1983. AAS 75/II (1983): V-XXX. 1-317. Translation: Kodeks Prawa Kanonicznego promulgowany przez papieża Jana Pawła II w dniu 25 stycznia 1983 roku. Zaktualizowany przekład na język polski. 2022. Poznań: Pallottinum. (=CIC/83).
Google Scholar

Thomas de Aquino. Summa Theologiae, edited by Feliks W. Bednarski. 2026. Skrót zarysu teologii (Sumy teologicznej) św. Tomasza z Akwinu OP. 6 ed. Warszawa: “Wydawnictwo ANTYK – Marcin Dybowski” (=STh).
Google Scholar

Literature
Google Scholar

Bączkowicz, Franciszek. 1957. Prawo kanoniczne. Podręcznik dla duchowieństwa. Vol. 1. 3rd ed., edited by Józef Baron, and Władysław Stawinoga. Opole: Wydawnictwo Diecezjalne św. Krzyża.
Google Scholar

Bączkowicz, Franciszek. 1958. Prawo kanoniczne. Podręcznik dla duchowieństwa. Vol. 2. 3rd ed., edited by Józef Baron, and Władysław Stawinoga. Opole: Wydawnictwo Diecezjalne św. Krzyża.
Google Scholar

Brzeziński, Józef. 1886. O przysiędze mianowicie o zasadach prawnych Kościoła jej dotyczących z uwzględnieniem wpływu takowych na prawodawstwo świeckie zwłaszcza na prawo rzymskie i na dawne prawa germańskie, Kraków: nakładem autora.
Google Scholar

Carraud, Vincent. 2000. “Słowa, które zaskakują.” Communio 20(1): 3-14.
Google Scholar

Derdziuk, Andrzej. 2010. “Obowiązek.” In Encyklopedia katolicka. Vol. 14, edited by Edward Gigilewicz, 210-211. Lublin: Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.
Google Scholar

Dylus, Aniela, and Henryk Witczyk. 1998. “Sprawiedliwość.” In Słownik teologiczny. 2nd ed., edited by Andrzej Zuberbier, 548-552. Katowice: Księgarnia św. Jacka.
Google Scholar

George, Augustin. 1973. “Przysięga.” In Słownik teologii biblijnej, edited by Xavier Leon-Dufour, 836-838. Poznań: Pallottinum.
Google Scholar

Greszata-Telusiewicz, Marta. 2012. “Przysięga.” In Encyklopedia katolicka. Vol. 16, edited by Edward Gigilewicz, 792-794. Lublin: Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.
Google Scholar

Hahn, Scott. 2017. Swear to God. The promise and power of the sacraments. London: Darton, Longman and Todd.
Google Scholar

Kasjaniuk, Elżbieta. 2013. “Sprawiedliwość. II. W teologii moralnej.” In Encyklopedia katolicka. Vol. 18, edited by Edward Gigilewicz, 726-728. Lublin: Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.
Google Scholar

Krajczyński, Jan. 2019. “Dyspensa.” In Leksykon prawa kanonicznego, edited by Mirosław Sitarz, 632-641. Lublin: Stowarzyszenie Absolwentów i Przyjaciół Wydziału Prawa Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.
Google Scholar

Krukowski, Józef. 2003. “Konkretne akty administracyjne”. In Księga I. Normy ogólne, Vol. 1 of Komentarz do Kodeksu Prawa Kanonicznego, edited by Józef Krukowski, 94-160. Poznań: Pallottinum.
Google Scholar

Krukowski, Józef. 2003. “Ustawy kościelne”. In Księga I. Normy ogólne, Vol. 1 of Komentarz do Kodeksu Prawa Kanonicznego, edited by Józef Krukowski, 54-78. Poznań: Pallottinum.
Google Scholar

Lourenço, João. 1994. “Sens zakazu wzywania Boga w dawnym judaizmie.” Communio 14(1): 49-58.
Google Scholar

Łużyński, Wiesław. 2018. “Nie będziesz brał imienia Pana Boga twego nadaremno. Aktualność Dekalogu.” Studia Gdańskie 42: 119-131.
Google Scholar

Majer, Piotr. 2011. “Pozostałe akty kultu Bożego.” In Księga IV. Uświęcające zadanie Kościoła. Vol. III/2 of Komentarz do Kodeksu Prawa Kanonicznego, edited by Józef Krukowski, 369-427. Poznań: Pallottinum.
Google Scholar

Martín de Agar, José Tomás. 2011. “Pozostałe akty kultu Bożego.” In Kodeks Prawa Kanonicznego. Komentarz, edited by Piotr Majer, 873-898. Kraków: Wolters Kluwer.
Google Scholar

Medwid, Wojciech. 2016. “Obrona decyzji sumienia przez Tomasza More’a w obliczu uwięzienia i śmierci.” Poznańskie Studia Teologiczne 30: 433-448. DOI: https://doi.org/10.14746/pst.2016.30.21
Google Scholar

Molano, Eduardo. 2011. “Czynności prawne.” In Kodeks Prawa Kanonicznego. Komentarz, edited by Piotr Majer, 146-150. Kraków: Wolters Kluwer.
Google Scholar

Pawluk, Tadeusz. 1986. Lud Boży, jego nauczanie i uświęcanie. Vol. 2 of Prawo kanoniczne według Kodeksu Jana Pawła II. Olsztyn: Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne.
Google Scholar

Paździor, Stanisław, and Mirosław Sitarz. 2019. “Przymus i bojaźń.” In Leksykon prawa kanonicznego, edited by Mirosław Sitarz, 2400-2402. Lublin: Stowarzyszenie Absolwentów i Przyjaciół Wydziału Prawa Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.
Google Scholar

Sobański, Remigiusz. 2003. “Czynności prawne”. In Księga I. Normy ogólne, Vol. 1 of Komentarz do Kodeksu Prawa Kanonicznego, edited by Józef Krukowski, 201-212. Poznań: Pallottinum.
Google Scholar

Sobański, Remigiusz. 2003. “Kanoniczny obowiązek starania się o prowadzenie życia świętego.” Śląskie Studia Historyczno-Teologiczne 36(1): 88-100.
Google Scholar

Szafrański, Władysław. 1962. “Dowód z przysięgi stron w procesie kanonicznym.” Prawo Kanoniczne 5(3-4): 91-138. DOI: https://doi.org/10.21697/pk.1962.5.3-4.04
Google Scholar

Szlaga, Jan. 2017. “ Imię Boże.” In Nowy słownik teologii biblijnej, edited by Henryk Witczyk, 268-269. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL.
Google Scholar

Trigo, Jerónimo. 1994. “Przysięga.” Communio 14(1): 115-128.
Google Scholar

Wichrowicz, Cyprian Jan. 1996. “Cnota religijności w Katechizmie Kościoła Katolickiego.” Studia Theologica Varsaviensia 34(2): 135-149.
Google Scholar

Witczyk, Henryk. 1982. “Przysięga.” In Słownik teologiczny. 2nd ed., edited by Andrzej Zuberbier, 478-479. Katowice: Księgarnia św. Jacka.
Google Scholar