Relacje państwo–Kościół w przestrzeni edukacyjnej ostatnich lat. Od modelu konsensualnego do kryzysu jego stosowania

Paweł Sobczyk

doi:10.21697/pk.2026.69.3.06

Published: 2026-09-28

Vol. 69 No. 3 (2026)

State–Church Relations in the Field of Education in Recent Years. From a Consensual Model to a Crisis in its Application

Paweł Sobczyk

Prawo Kanoniczne

Section: Articles and dissertations

https://doi.org/10.21697/pk.2026.69.3.06

Abstract

The problem addressed: In 2024-2025, the Minister of Education issued three regulations amending the rules governing religious instruction in public schools. Failure to reach the statutorily required agreement with the competent churches and other religious associations triggered a dispute concerning both the presence of religion in education and the constitutional model of state–Church relations.

The aim of the research conducted: To assess whether the state’s regulatory measures concerning religious instruction complied with constitutional, concordat and statutory principles of cooperation, with particular attention to the requirement to act “in agreement”.

Methods: The study primarily employs the doctrinal legal method, including analysis of applicable legislation, case law and scholarship.

The results of the research: In its rulings of 2024-2025, the Constitutional Tribunal confirmed the importance of consensual determination of relations between the state and churches and other religious associations and found three regulations inconsistent with higher-ranking norms. The position of religion in public education serves institutional principles and protects the rights of children and parents concerning education and upbringing.

The conclusions drawn from the research: Protecting the constitutional and international model of state–Church relations requires compliance with the statutory duty to act “in agreement” when shaping the position of religion in public education, together with consistent use of legal and institutional instruments.

Keywords:

constitution, concordat, Minister of Education, in agreement, principles of state-Church relations, education, religion

Download files

PDF (Język Polski)

Citation rules

Sobczyk, P. (2026). State–Church Relations in the Field of Education in Recent Years. From a Consensual Model to a Crisis in its Application. Prawo Kanoniczne, 69(3), 113–131. https://doi.org/10.21697/pk.2026.69.3.06

Cited by / Share

Licence

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.

References

References
Google Scholar

Sources
Google Scholar

Codex Iuris Canonici auctoritate Ioannis Pauli PP. II promulgatus, 25.01.1983. AAS 75/II (1983): V-XXX. 1-317. Translation: Kodeks Prawa Kanonicznego promulgowany przez papieża Jana Pawła II w dniu 25 stycznia 1983 roku. Zaktualizowany przekład na język polski. 2022. Poznań: Pallottinum (=CIC/83).
Google Scholar

Europejski Trybunał Praw Człowieka, wyrok Wielkiej Izby z dnia 29 czerwca 2007 r., Folgerø i inni przeciwko Norwegii (Skarga nr 15472/02) (=ETPC 2007).
Google Scholar

Europejski Trybunał Praw Człowieka, wyrok z dnia 15 czerwca 2010 r., Grzelak przeciwko Polsce (Skarga nr 7710/02) (=ETPC 2010).
Google Scholar

Europejski Trybunał Praw Człowieka, wyrok Wielkiej Izby z dnia 18 marca 2011 r., Lautsi i inni przeciwko Włochom (Skarga nr 30814/06) (=ETPC 2011).
Google Scholar

Europejski Trybunał Praw Człowieka, wyrok z dnia 31 października 2019 r., Papageorgiou i inni przeciwko Grecji (Skargi nr 4762/18 i 6140/18) (=ETPC 2019).
Google Scholar

Komunikat z posiedzenia Komisji Wspólnej Przedstawicieli Rządu RP i Konferencji Episkopatu Polski z dnia 16 października 2024 r., https://episkopat.pl/doc/219759.Komunikat-z-posiedzenia-Komisji-Wspolnej-Przedstawicieli-Rzadu. Accessed: 31 May 2026 (=Komunikat 2024a).
Google Scholar

Komunikat Ministerstwa Edukacji Narodowej po spotkaniu Podkomisji ds. religii w szkole z dnia 7 listopada 2024 r., https://www.gov.pl/web/edukacja/komunikat-po-spotkaniu-podkomisji-ds-religii-w-szkole-powolanej-przez-komisje-wspolna-przedstawicieli-rzadu-rzeczypospolitej-polskiej-i-konferencji-episkopatu-polski. Accessed: 31 May 2026 (=Komunikat 2024b).
Google Scholar

Komunikat strony kościelnej po spotkaniu Podkomisji ds. religii w szkole z dnia 28 listopada 2024 r., https://episkopat.pl/doc/221601.Komunikat-strony-koscielnej-po-spotkaniu-Podkomisji-ds-religii. Accessed: 31 May 2026 (=Komunikat 2024c).
Google Scholar

Komunikat strony kościelnej z posiedzenia Komisji Wspólnej Przedstawicieli Rządu RP i Konferencji Episkopatu Polski z dnia 9 grudnia 2024 r., https://episkopat.pl/doc/222048.Komunikat-strony-koscielnej-z-posiedzenia-Komisji-Wspolnej. Accessed: 31 May 2026 (=Komunikat 2024d).
Google Scholar

Komunikat Prezydium Konferencji Episkopatu Polski dotyczący zmian wprowadzonych przez Ministerstwo Edukacji Narodowej w organizacji lekcji religii w szkołach publicznych, 19 stycznia 2025 r., https://episkopat.pl/doc/223528.Komunikat-Prezydium-Konferencji-Episkopatu-Polski-dotyczacy. Accessed: 31 May 2026 (=Komunikat 2025).
Google Scholar

Konkordat między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską, podpisany w Warszawie dnia 28 lipca 1993 r. (Dz.U. 1998 Nr 51, poz. 318).
Google Scholar

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. 1997 Nr 78, poz. 483 ze zm.).
Google Scholar

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 kwietnia 1992 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach (t.j. Dz.U. 2020, poz. 983) (=Rozporządzenie 1992).
Google Scholar

Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 22 marca 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy w szkołach publicznych (Dz.U. 2024, poz. 438) (=Rozporządzenie 2024a).
Google Scholar

Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 26 lipca 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach (Dz.U. 2024, poz. 1158) (=Rozporządzenie 2024b).
Google Scholar

Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 17 stycznia 2025 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach (Dz.U. 2025, poz. 66) (=Rozporządzenie 2025).
Google Scholar

Trybunał Konstytucyjny, orzeczenie z dnia 20 kwietnia 1993 r. (U 12/92) (=TK 1993).
Google Scholar

Trybunał Konstytucyjny, uchwała z dnia 2 marca 1994 r. (W 3/93) (=TK 1994).
Google Scholar

Trybunał Konstytucyjny, wyrok z dnia 2 grudnia 2009 r. (U 10/07) (=TK 2009).
Google Scholar

Trybunał Konstytucyjny, wyrok z dnia 27 listopada 2024 r. (U 10/24) (=TK 2024).
Google Scholar

Trybunał Konstytucyjny, wyrok z dnia 22 maja 2025 r. (U 11/24) (=TK 2025a).
Google Scholar

Trybunał Konstytucyjny, wyrok z dnia 3 lipca 2025 r. (U 2/25) (=TK 2025b).
Google Scholar

Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (t.j. Dz.U. 2023, poz. 265) (=Ustawa 1989a).
Google Scholar

Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. Dz.U. 2023, poz. 1966) (=Ustawa 1989b).
Google Scholar

Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j. Dz.U. 2025, poz. 881) (=Ustawa 1991).
Google Scholar

Wystąpienia Rzecznika Praw Obywatelskich do Ministerstwa Edukacji dotyczące organizacji nauki religii w szkołach publicznych, 2024-2026, https://bip.brpo.gov.pl/pl/content/rpo-szkoly-nauka-religii-men-ponowne, [dostęp: 31.05.2026 r.] (=RPO 2024-2026).
Google Scholar

Literature
Google Scholar

Abramowicz, Andrzej. 2012. “Prawo do nauki religii w publicznych szkołach i przedszkolach a zasada równouprawnienia związków wyznaniowych.” Studia z Prawa Wyznaniowego 15: 235-254.
Google Scholar

Bernaciński, Łukasz. 2024. “Uwagi do projektu rozporządzenia Ministra Edukacji zmieniającego rozporządzenie w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach (wersja z dnia 30 września 2024 r.).” Kultura Prawna 7. https://doi.org/10.37873/legal.2024.7.136. DOI: https://doi.org/10.37873/legal.2024.7.136
Google Scholar

Borecki, Paweł. 2018. “W sprawie autonomii i niezależności związku wyznaniowego – uwagi na tle postanowienia Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z 12.05.2016 r., IV CSK 529/15.” Przegląd Prawa Cywilnego 1: 88-100.
Google Scholar

Borecki, Paweł. 2022. “Zasada współdziałania państwa ze związkami wyznaniowymi i jej wyraz we współczesnym konstytucjonalizmie europejskim.” Przegląd Prawa Publicznego 7–8: 137–149.
Google Scholar

Borecki, Paweł. 2024. “Opinia prawna w sprawie zgodności z odpowiednimi postanowieniami Konstytucji RP, Konkordatu polskiego oraz właściwych ustaw Rozporządzenia Ministra Edukacji z dnia 26 lipca 2024 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie warunków i sposobu organizacji nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach.” Studia Prawa Publicznego 3(47): 131–152. https://doi.org/10.14746/spp.2024.3.47.6. DOI: https://doi.org/10.14746/spp.2024.3.47.6
Google Scholar

Brzozowski, Wojciech. 2006. “Konstytucyjna zasada dobra wspólnego.” Państwo i Prawo 11: 17–28.
Google Scholar

Bzdyrak, Grzegorz. 2017. “Prawne gwarancje autonomii i niezależności Kościoła katolickiego w Polsce w zakresie władzy jurysdykcyjnej w sprawach małżeńskich.” Przegląd Sejmowy 4: 19–38.
Google Scholar

Falski, Jacek. 2018. “Prawa indywidualne wobec zasady autonomii kościołów i innych związków wyznaniowych w orzecznictwie ETPC.” Państwo i Prawo 4: 47–66.
Google Scholar

Janiga, Waldemar. 1995. “Nauczanie religii w szkołach publicznych.” Roczniki Nauk Prawnych 5: 101-130.
Google Scholar

Krukowski, Józef. 1999. Konkordat polski. Znaczenie i realizacja. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL.
Google Scholar

Matusiak-Frącczak, Magdalena. 2025. “Kilka uwag o krzyżach w pomieszczeniach budynków urzędów publicznych na tle orzecznictwa ETPCz i TSUE.” Palestra 5: 61-78. DOI: https://doi.org/10.54383/0031-0344.2025.05.5
Google Scholar

Mezglewski, Artur. 2009. Polski model edukacji religijnej w szkołach publicznych. Aspekty prawne. Lublin.
Google Scholar

Mezglewski, Artur, Henryk Misztal, and Piotr Stanisz. 2011. Prawo wyznaniowe. 3rd ed. Warszawa: C.H. Beck.
Google Scholar

Olszówka, Marcin. 2025. “Glosa do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 listopada 2024 r., U 10/24 (tryb nowelizacji rozporządzenia o nauce religii).” Law. Education. Security no. 127: 205-225. DOI: https://doi.org/10.52694/LES.127/2025.11
Google Scholar

Pilich, Mateusz. 2025. “Komentarz do art. 12.” In Ustawa o systemie oświaty. Komentarz, edited by Łukasz Kierznowski and Mateusz Pilich. Warszawa: Wolters Kluwer.
Google Scholar

Pisarek, Maria. 2014. “Obecność nauczania religii w publicznym systemie oświaty w świetle obowiązującego prawa.” Studia z Prawa Wyznaniowego 17: 197–227.
Google Scholar

Piszko, Agnieszka. 2018. “Komentarz do art. 12.” In Ustawa o systemie oświaty. Komentarz. Warszawa: Wolters Kluwer.
Google Scholar

Sobczyk, Paweł. 2008. “Wolność religijna a nauczanie w szkole.” Prawo Kanoniczne 51(1-2): 211-227. DOI: https://doi.org/10.21697/pk.2008.51.1-2.11
Google Scholar

Sobczyk, Paweł. 2011. “Wliczanie rocznych ocen z religii do średniej ocen w kontekście wolności religijnej w wymiarze indywidualnym i wspólnotowym.” In Bilateralizm w stosunkach państwowo-kościelnych, edited by Marek Bielecki, 195–210. Lublin: Wydawnictwo KUL.
Google Scholar

Stanisz, Piotr. 2009. Bezstronność światopoglądowa władz publicznych. Lublin: Wydawnictwo KUL.
Google Scholar

Stanisz, Piotr, and Dariusz Walencik. 2024. “Tryb nowelizacji rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 kwietnia 1992 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach.” Studia z Prawa Wyznaniowego 27: 361-379. https://doi.org/10.31743/spw.17760. DOI: https://doi.org/10.31743/spw.17760
Google Scholar

Stanisz, Piotr, and Dariusz Walencik. 2026. “Przebieg prac nad projektami rozporządzeń zmieniających rozporządzenie w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach (2024-2025).” Studia Prawnicze KUL 1: 201-227. https://doi.org/10.31743/sp.19094. DOI: https://doi.org/10.31743/sp.19094
Google Scholar

Szymanek, Jarosław. 2012a. “Trybunał Konstytucyjny wobec kwestii światopoglądowych (uwagi na marginesie sprawy U 10/07).” Studia Prawnicze 1: 5–32. DOI: https://doi.org/10.37232/sp.2012.1.1
Google Scholar

Szymanek, Jarosław. 2012b. “Trybunał Konstytucyjny wobec religii w szkole publicznej (kwestie wybrane).” Studia z Prawa Wyznaniowego 15: 81-112.
Google Scholar

Warchałowski, Krzysztof. 2002. “Wolność uzewnętrzniania religii i przekonań religijnych w Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.” Kwartalnik Prawa Publicznego 1-2: 189-212.
Google Scholar

Więcek, Kamil. 2013. “Nauczanie religii katolickiej w polskiej szkole publicznej w kontekście prawa rodziców do wychowania religijnego dzieci – aspekty historyczne i wybrane aktualne problemy.” Studia z Prawa Wyznaniowego 16: 185-212. DOI: https://doi.org/10.31743/spw.20679
Google Scholar

Zieliński, Maciej. 2017. Wykładnia prawa. Zasady, reguły, wskazówki. Warszawa: Wolters Kluwer.
Google Scholar