Maskarady. Studium z zakresu kultury i obyczajowości magnackiej osiemnastego wieku (cz.2)

Anna Penkała-Jastrzębska

doi:10.21697/sc.2026.33.1.12

Published: 2026-10-26

Vol. 33 No. 1 (2026)

Masquerades: A Study in the Culture and Customs of the Eighteenth-Century Magnate Elite (Part II)

Anna Penkała-Jastrzębska

Saeculum Christianum. Historical Writings

Section: Rozprawy i Artykuły

https://doi.org/10.21697/sc.2026.33.1.12

Abstract

This article examines the phenomenon of masquerades in the eighteenth-century Polish –Lithuanian Commonwealth within the framework of research on material culture and the performance of social roles within existing social networks. It argues that participation in such entertainments extended far beyond a merely recreational function. Masquerades constituted an important element of magnate participation in social and convivial networks, enabling individuals to assume temporary and non-binding roles expressed through extravagant costume and behaviour. The distinctive character of these gatherings lay in their partial suspension of social and political conventions while remaining within the accepted framework of the masquerade itself. An analysis of surviving inventories of movable property confirms that participation in masquerades required specially commissioned costumes, shedding light on the material dimension of these practices. The study demonstrates that masquerades functioned as a space in which entertainment became an element of elite fashion, thereby playing a distinctive role in the expression and reinforcement of the participants’ social status.

Keywords:

magnate elite, social networks, masquerades, eighteenth century

Most read articles by the same author(s)

Download files

PDF (Język Polski)

Citation rules

Penkała-Jastrzębska, A. (2026). Masquerades: A Study in the Culture and Customs of the Eighteenth-Century Magnate Elite (Part II). Saeculum Christianum. Historical Writings, 33(1), 145–157. https://doi.org/10.21697/sc.2026.33.1.12

Cited by / Share

Licence

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.

References

Archiwum Główne Akt Dawnych: Archiwum Branickich z Białegostoku, rkps 2 - Archiwum Gospodarcze Wilanowskie, rkps 164; - Archiwum Radziwiłłów dz. VI, sygn. II-79; dz. VII, sygn. 492; dz. XXVI, sygn. 429, 572; dz. XXIX, sygn. 29; dz. XXXV, sygn. 266; - Archiwum Woronieckich: rkps 221.
Google Scholar

Archiwum Narodowe w Krakowie: Zbiór Zygmunta Glogera: rkps 678; Archiwum Sanguszków: rkps 261.
Google Scholar

Archiwum Państwowe w Rzeszowie: Archiwum Lubomirskich, rkps 117.
Google Scholar

Biblioteka Kórnicka PAN: rkps 1577.
Google Scholar

Biblioteka Zakładu Narodowego im. Ossolińskich: rkps 11842/III.
Google Scholar

Centralne Państwowe Archiwum Historyczne Ukrainy we Lwowie fond 181, op. 2, spr. 372.
Google Scholar

Kitowicz J., Opis obyczajów za panowania Augusta III, Wirtualna Biblioteka Literatury Polskiej Instytutu Filologii Polskiej Uniwersytetu Gdańskiego.
Google Scholar

Alter A.I,. Masked and Unmasked at the Opera Balls: Parisian women celebrate carnival, w: Masquerade and Identities: Essays on gender, sexuality and marginality, red. E. Tseelon, Routledge, London–New York 2001, s. 135-152.
Google Scholar

Anisimov E.V., The Question of Women in Power in the Eighteenth Century, w: Word and Image in Russian History: Essays in Honor of Gary Marker, red. M. di Salvo, D.H. Kaiser, V.A. Kivelson, Academic Studies Press, Boston 2015, s. 191-205. DOI: https://doi.org/10.2307/j.ctt1zxsht1.18
Google Scholar

Bełkot A., Karnawalizacja jako pojęcie ludyczne, „Homo cummunicativus”, 2/2008, nr 4, s. 45-57.
Google Scholar

Castle T., Masquerade and Civilization: The Carnivalesque in Eighteenth-Century English Culture and Fiction, Stanford University Press, Stanford 1986.
Google Scholar

Craft-Fairchild C., Masquerade and Gender: Disguise and Female Identity in Eighteenth-Century Fictions by Women, Penn State University Press, Pennsylvania 1993. DOI: https://doi.org/10.1515/9780271074863
Google Scholar

Dudała H., Testamenty oraz pośmiertne spisy mienia jako źródła do badań nad kulturą materialną i umysłową duchowieństwa doby nowożytnej na Śląsku, w: Dum, palac a zamek v hmotne kulture Slezska. Dom, pałac i zamek w kulturze materialnej Śląska, red. D. Pindur, Muzeum Śląska Cieszyńskiego, Czeski Cieszyn 2018, s. 118-121.
Google Scholar

Ewert U.C., Hirschbiegel J., Nur Verschwendung? Zur sozialen Funktion der demonstrativen Zurschaustellung höfischen Güterverbrauchs, w: Luxus und Integration. Materielle Hofkultur Westeuropas vom 12. bis 18. Jahrhundert, red. W. Paravicini, Oldenbourg Wissenschaftsverlag, Munich 2010, s. 105-121.
Google Scholar

Fielden F.J., Court Masquerades in Sweden in the Seventeenth Century, „The Modern Language Review”, 16/1921, nr 1, s. 47-58. DOI: https://doi.org/10.2307/3714576
Google Scholar

Hackspiel-Mikosch E., Festivities at Court: Places of Vestimentary Luxury and Royal Performance, „Luxury History, Culture, Consumption”, 3/2016, nr 1-2, s. 47-61. DOI: https://doi.org/10.1080/20511817.2016.1232072
Google Scholar

Judkowiak B., Uwagi nad teatrem i teatromanią w życiu dworów magnackich czasów saskich, w: Dwory magnackie w XVIII wieku, red. T. Kostkiewiczowa, A. Roćko, DiG, Warszawa 2005, s. 99-110.
Google Scholar

Kobza M., The Habit of Habits: Material Culture and the Eighteenth-Century London Masquerade, “Studies in Eighteenth-Century Culture”, 50/2021, s. 265-293. DOI: https://doi.org/10.1353/sec.2021.0021
Google Scholar

Kowecka E., Obraz rynku towarów luksusowych w Warszawie połowy XVIII wieku w korespondencji magnackiej, „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej”, 40/1992, nr 1, s. 41-46.
Google Scholar

Lewański J., Świadkowie i świadectwa opery Władysławowskiej, w: Opera w dawnej Polsce na dworze Władysława IV i królów saskich. Studia i materiały, red. J. Lewański, Ossolineum, Wrocław 1973.
Google Scholar

Łopatecki K., Nowożytna zabawa w Gospodarstwo a współczesne gry fabularne, „Pogranicze. Studia Społeczne”, 26/2015, s. 115-129. DOI: https://doi.org/10.15290/pss.2015.26.07
Google Scholar

Mamone S., Testaverde A.M., Court Culture and Pageantry of the ‘Spanish Nation’ in Florence, „Bulletin of Spanish Visual Studies”, 3/2019, nr 2, s. 255-266. DOI: https://doi.org/10.1080/24741604.2019.1629071
Google Scholar

Marx B., Disziplinierte Räume. Die visuelle Formierung Dresdens unter König August dem Starken, w: Das Sichtbare und das Unsichtbare der Macht: institutionelle Prozesse in Antike, Mittelalter und Neuzeit, red. G. Melville, Böhlau Köln, Cologne–Weimar–Vienna 2005, s. 177-206.
Google Scholar

Niemira K., Sklep Chaudoirów. Przyczynek do badań nad warszawskim rynkiem wyrobów luksusowych w wieku XVIII, „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej”, 70/2022, nr 1, s. 35-49. DOI: https://doi.org/10.23858/KHKM70.2022.1.002
Google Scholar

Ostrówka B., Tkaniny zabytkowe w zbiorach Muzeum Archidiecezji Gnieźnieńskiej „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne”, 2007, nr 88, s. 145-209. DOI: https://doi.org/10.31743/abmk.10121
Google Scholar

Penkała-Jastrzębska A., Przyczynek do badań nad funkcjonowaniem prywatnych dworów magnackich w Rzeczypospolitej przełomu XVII i XVIII wieku na przykładzie dworu Teofili Ludwiki z Zasławskich Ostrogskich 1 voto Wiśniowieckiej, 2 voto Lubomirskiej, „Res Historica”, 2024, nr 57, s. 847-868. DOI: https://doi.org/10.17951/rh.2024.57.847-868
Google Scholar

Popiołek B., Szlachecki dwór kobiecy w świetle raptularzy domowych i regestrów majątkowych z początku XVIII wieku na przykładzie dworu Teresy z Potockich Zamoyskiej, „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej”, 69/2021, nr 4, s. 477-496.
Google Scholar

Ribeiro A., The Dress Worn at Masquerades in England, 1730 to 1790, and its relation to Fancy Dress in Portraiture, Garland Pub, New York 1984.
Google Scholar

Rosasco B., Masquerade and Enigma at the Court of Louis XIV, „Art Journal”, 48/1989, nr 2, s. 144-149. DOI: https://doi.org/10.1080/00043249.1989.10792602
Google Scholar