Maskarady. Studium z zakresu kultury i obyczajowości magnackiej osiemnastego wieku (cz.2)

Anna Penkała-Jastrzębska

doi:10.21697/sc.2026.33.1.12

Pubblicato il: 2026-10-26

V. 33 N. 1 (2026)

Maskarady. Studium z zakresu kultury i obyczajowości magnackiej osiemnastego wieku (cz.2)

Anna Penkała-Jastrzębska

Saeculum Christianum. Pismo Historyczne

Sezione: Rozprawy i Artykuły

https://doi.org/10.21697/sc.2026.33.1.12

Abstract

Artykuł podejmuje analizę fenomenu maskarad w Rzeczypospolitej XVIII wieku w kontekście badań historii kultury materialnej i zaznaczania ról w ramach funkcjonujących sieci społecznych, wskazując, że uczestnictwo w tego rodzaju zabawach w sposób znaczący wykraczało poza funkcję tylko i wyłącznie rozrywkową. Maskarady stanowiły istotny element funkcjonowania magnaterii w sieciach społecznych i towarzyskich, umożliwiając tymczasowe przyjęcie ról niezobowiązujących, akcentowanych ekstrawaganckim strojem i zachowaniem. Specyfika tych spotkań polegała na częściowym przełamywaniu konwencji społecznych i politycznych przy zachowaniu przyjętej w trakcie zabawy konwencji. Analiza zachowanych inwentarzy ruchomości potwierdza, że przygotowanie do zabaw wymagało specjalnie zamawianych strojów, co pozwala poznać materialny wymiar tego rodzaju praktyk. Badania pozwalają uchwycić maskarady jako przestrzeń, w której zabawa stawała się elementem elitarnej mody, co nadawało maskaradom specyficzną rolę w akcentowaniu pozycji społecznej uczestników.

Puoi leggere altri articoli dello stesso autore/i

Anna Penkała-Jastrzębska, „Już z Białegostoku wkrótce Wersal mają robić”. Europejskie aspiracje dworu Katarzyny Barbary z Radziwiłłów Branickiej (zm. 1730) , Saeculum Christianum. Pismo Historyczne: V. 30 N. 1 (2023)
Anna Penkała-Jastrzębska, Maskarady. Studium z zakresu kultury i obyczajowości magnackiej osiemnastego wieku cz.1 , Saeculum Christianum. Pismo Historyczne: V. 32 N. 2 (2025)

Scarica file

PDF (Język Polski)

Regole di citazione

Penkała-Jastrzębska, A. (2026). Maskarady. Studium z zakresu kultury i obyczajowości magnackiej osiemnastego wieku (cz.2). Saeculum Christianum. Pismo Historyczne, 33(1), 145–157. https://doi.org/10.21697/sc.2026.33.1.12

##plugins.themes.libcom.share##

Licenza

Questo lavoro è fornito con la licenza Creative Commons Attribuzione - Non opere derivate 4.0 Internazionale.

Riferimenti bibliografici

Archiwum Główne Akt Dawnych: Archiwum Branickich z Białegostoku, rkps 2 - Archiwum Gospodarcze Wilanowskie, rkps 164; - Archiwum Radziwiłłów dz. VI, sygn. II-79; dz. VII, sygn. 492; dz. XXVI, sygn. 429, 572; dz. XXIX, sygn. 29; dz. XXXV, sygn. 266; - Archiwum Woronieckich: rkps 221.
Google Scholar

Archiwum Narodowe w Krakowie: Zbiór Zygmunta Glogera: rkps 678; Archiwum Sanguszków: rkps 261.
Google Scholar

Archiwum Państwowe w Rzeszowie: Archiwum Lubomirskich, rkps 117.
Google Scholar

Biblioteka Kórnicka PAN: rkps 1577.
Google Scholar

Biblioteka Zakładu Narodowego im. Ossolińskich: rkps 11842/III.
Google Scholar

Centralne Państwowe Archiwum Historyczne Ukrainy we Lwowie fond 181, op. 2, spr. 372.
Google Scholar

Kitowicz J., Opis obyczajów za panowania Augusta III, Wirtualna Biblioteka Literatury Polskiej Instytutu Filologii Polskiej Uniwersytetu Gdańskiego.
Google Scholar

Alter A.I,. Masked and Unmasked at the Opera Balls: Parisian women celebrate carnival, w: Masquerade and Identities: Essays on gender, sexuality and marginality, red. E. Tseelon, Routledge, London–New York 2001, s. 135-152.
Google Scholar

Anisimov E.V., The Question of Women in Power in the Eighteenth Century, w: Word and Image in Russian History: Essays in Honor of Gary Marker, red. M. di Salvo, D.H. Kaiser, V.A. Kivelson, Academic Studies Press, Boston 2015, s. 191-205. DOI: https://doi.org/10.2307/j.ctt1zxsht1.18
Google Scholar

Bełkot A., Karnawalizacja jako pojęcie ludyczne, „Homo cummunicativus”, 2/2008, nr 4, s. 45-57.
Google Scholar

Castle T., Masquerade and Civilization: The Carnivalesque in Eighteenth-Century English Culture and Fiction, Stanford University Press, Stanford 1986.
Google Scholar

Craft-Fairchild C., Masquerade and Gender: Disguise and Female Identity in Eighteenth-Century Fictions by Women, Penn State University Press, Pennsylvania 1993. DOI: https://doi.org/10.1515/9780271074863
Google Scholar

Dudała H., Testamenty oraz pośmiertne spisy mienia jako źródła do badań nad kulturą materialną i umysłową duchowieństwa doby nowożytnej na Śląsku, w: Dum, palac a zamek v hmotne kulture Slezska. Dom, pałac i zamek w kulturze materialnej Śląska, red. D. Pindur, Muzeum Śląska Cieszyńskiego, Czeski Cieszyn 2018, s. 118-121.
Google Scholar

Ewert U.C., Hirschbiegel J., Nur Verschwendung? Zur sozialen Funktion der demonstrativen Zurschaustellung höfischen Güterverbrauchs, w: Luxus und Integration. Materielle Hofkultur Westeuropas vom 12. bis 18. Jahrhundert, red. W. Paravicini, Oldenbourg Wissenschaftsverlag, Munich 2010, s. 105-121.
Google Scholar

Fielden F.J., Court Masquerades in Sweden in the Seventeenth Century, „The Modern Language Review”, 16/1921, nr 1, s. 47-58. DOI: https://doi.org/10.2307/3714576
Google Scholar

Hackspiel-Mikosch E., Festivities at Court: Places of Vestimentary Luxury and Royal Performance, „Luxury History, Culture, Consumption”, 3/2016, nr 1-2, s. 47-61. DOI: https://doi.org/10.1080/20511817.2016.1232072
Google Scholar

Judkowiak B., Uwagi nad teatrem i teatromanią w życiu dworów magnackich czasów saskich, w: Dwory magnackie w XVIII wieku, red. T. Kostkiewiczowa, A. Roćko, DiG, Warszawa 2005, s. 99-110.
Google Scholar

Kobza M., The Habit of Habits: Material Culture and the Eighteenth-Century London Masquerade, “Studies in Eighteenth-Century Culture”, 50/2021, s. 265-293. DOI: https://doi.org/10.1353/sec.2021.0021
Google Scholar

Kowecka E., Obraz rynku towarów luksusowych w Warszawie połowy XVIII wieku w korespondencji magnackiej, „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej”, 40/1992, nr 1, s. 41-46.
Google Scholar

Lewański J., Świadkowie i świadectwa opery Władysławowskiej, w: Opera w dawnej Polsce na dworze Władysława IV i królów saskich. Studia i materiały, red. J. Lewański, Ossolineum, Wrocław 1973.
Google Scholar

Łopatecki K., Nowożytna zabawa w Gospodarstwo a współczesne gry fabularne, „Pogranicze. Studia Społeczne”, 26/2015, s. 115-129. DOI: https://doi.org/10.15290/pss.2015.26.07
Google Scholar

Mamone S., Testaverde A.M., Court Culture and Pageantry of the ‘Spanish Nation’ in Florence, „Bulletin of Spanish Visual Studies”, 3/2019, nr 2, s. 255-266. DOI: https://doi.org/10.1080/24741604.2019.1629071
Google Scholar

Marx B., Disziplinierte Räume. Die visuelle Formierung Dresdens unter König August dem Starken, w: Das Sichtbare und das Unsichtbare der Macht: institutionelle Prozesse in Antike, Mittelalter und Neuzeit, red. G. Melville, Böhlau Köln, Cologne–Weimar–Vienna 2005, s. 177-206.
Google Scholar

Niemira K., Sklep Chaudoirów. Przyczynek do badań nad warszawskim rynkiem wyrobów luksusowych w wieku XVIII, „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej”, 70/2022, nr 1, s. 35-49. DOI: https://doi.org/10.23858/KHKM70.2022.1.002
Google Scholar

Ostrówka B., Tkaniny zabytkowe w zbiorach Muzeum Archidiecezji Gnieźnieńskiej „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne”, 2007, nr 88, s. 145-209. DOI: https://doi.org/10.31743/abmk.10121
Google Scholar

Penkała-Jastrzębska A., Przyczynek do badań nad funkcjonowaniem prywatnych dworów magnackich w Rzeczypospolitej przełomu XVII i XVIII wieku na przykładzie dworu Teofili Ludwiki z Zasławskich Ostrogskich 1 voto Wiśniowieckiej, 2 voto Lubomirskiej, „Res Historica”, 2024, nr 57, s. 847-868. DOI: https://doi.org/10.17951/rh.2024.57.847-868
Google Scholar

Popiołek B., Szlachecki dwór kobiecy w świetle raptularzy domowych i regestrów majątkowych z początku XVIII wieku na przykładzie dworu Teresy z Potockich Zamoyskiej, „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej”, 69/2021, nr 4, s. 477-496.
Google Scholar

Ribeiro A., The Dress Worn at Masquerades in England, 1730 to 1790, and its relation to Fancy Dress in Portraiture, Garland Pub, New York 1984.
Google Scholar

Rosasco B., Masquerade and Enigma at the Court of Louis XIV, „Art Journal”, 48/1989, nr 2, s. 144-149. DOI: https://doi.org/10.1080/00043249.1989.10792602
Google Scholar