ZAUTOMATYZOWANE ORAZ AUTONOMICZNE PROCESY DECYZYJNE A ZASADA RÓWNEGO TRAKTOWANIA W PRAWIE PRYWATNYM

Antonina Chłopecka

doi:10.21697/zp.2026.26.2.04

Opublikowane: 2026-06-30

Tom 26 Nr 2 (2026)

ZAUTOMATYZOWANE ORAZ AUTONOMICZNE PROCESY DECYZYJNE A ZASADA RÓWNEGO TRAKTOWANIA W PRAWIE PRYWATNYM

Antonina Chłopecka

Zeszyty Prawnicze

Dział: Artykuły

https://doi.org/10.21697/zp.2026.26.2.04

Abstrakt

Automatyzacja procesów decyzyjnych w coraz większym stopniu wpływa na funkcjonowanie obrotu prawnego oraz świadczenie usług, przynosząc zarówno korzyści, jak i nowe wyzwania. Z jednej strony usprawnia podejmowanie decyzji, z drugiej zaś eliminuje czynnik ludzki, co może prowadzić do niezamierzonej dyskryminacji określonych grup odbiorców usług. W kontekście rosnącej roli algorytmów, także autonomicznych, pojawia się istotne pytanie o skuteczność obecnych mechanizmów prawnych chroniących przed tzw. dyskryminacją algorytmiczną w sektorze prywatnym. Celem artykułu jest analiza problematyki naruszenia zasady równego traktowania przez zastosowanie zautomatyzowanych oraz w pełni autonomicznych procesów decyzyjnych, identyfikacja mechanizmów prowadzących do tego zjawiska oraz ocena adekwatności istniejących instrumentów prawnych w zapobieganiu i przeciwdziałaniu negatywnym skutkom takich decyzji.

Słowa kluczowe:

samouczące się algorytmy, sztuczna inteligencja, zadośćuczynienie, ochrona praw konsumentów, zasada swobody umów

Pobierz pliki

Zasady cytowania

Chłopecka, A. (2026). ZAUTOMATYZOWANE ORAZ AUTONOMICZNE PROCESY DECYZYJNE A ZASADA RÓWNEGO TRAKTOWANIA W PRAWIE PRYWATNYM. Zeszyty Prawnicze, 26(2), 69–94. https://doi.org/10.21697/zp.2026.26.2.04

Cited by / Share

Bibliografia

Banaszak B., Zasada równości w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, [w:] Sześć lat Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Doświadczenia i inspiracje, red. L. Garlicki, A. Szmyt, Warszawa 2003, s. 29-30.
Google Scholar

Barta P., Kawecki M., Litwiński P., [w:] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych). Komentarz, [w:] Ogólne rozporządzenie o ochronie danych osobowych. Ustawa o ochronie danych osobowych. Wybrane przepisy sektorowe. Komentarz, red. P. Litwiński, Warszawa 2021, art. 22, s. 299-308.
Google Scholar

Bathaee Y., The artificial intelligence black box and the failure of intent and causation, Harvard Journal of Law & Technology 31/2018, s. 906-919.
Google Scholar

Borysiak W., Bosek L., art. 32 [w:] Konstytucja RP, I: Komentarz do art. 1-86,
Google Scholar

red. M. Safjan, L. Bosek, Warszawa 2016, s. 722-923.
Google Scholar

Borysiak W., Bosek L., Girdwoyń A., Sałbut K., art. 4 [w:] Ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Komentarz, red. L. Bosek, Warszawa 2025, s. 128-142.
Google Scholar

Bosek L., [w:] System prawa administracyjnego. Konstytucyjne podstawy funkcjonowania administracji publicznej, t. 2, red. A. Wróbel, Z. Niewiadomski, R. Hauser, Warszawa 2012, s. 477.
Google Scholar

Castelvecchi D., Can we open the black box of AI?, Nature 538(7623)/2016, s. 20-23.
Google Scholar

Chłopecka A., Skutki prawne stosowania sztucznej inteligencji w obrocie cywilnoprawnym, Warszawa 2025, s. 16-19.
Google Scholar

Chłopecka A., The use of artifcial intelligence in assessing a bank customer’s debt capacity, Studia Iuridica 101/2023, s. 73-87.
Google Scholar

Chłopecki A., Sztuczna inteligencja – szkice prawnicze i futurologiczne, Warszawa 2018, s. 33-37.
Google Scholar

Dybała G., Automatyzacja i digitalizacja procesów likwidacji szkód, [w:] InsurTech. Nowe technologie w branży ubezpieczeń, red. K. Szpyt, Warszawa 2023, s. 216-228.
Google Scholar

Florczak-Wątor M., Horyzontalny wymiar praw konstytucyjnych, Kraków 2014, s. 100-125.
Google Scholar

Garlicki L., Zubik M., art. 32 [w:] M. Derlatka, K. Działocha, S. Jarosz-Żukowska, A. Łukaszczuk, P. Sarnecki, W. Sokolewicz, J. Trzciński, M. Wiącek, K. Wojtyczek, L. Garlicki, M. Zubik, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz2, II, Warszawa 2016.
Google Scholar

Garrett B.L., Justice in Forensic Algorithms, Harvard Data Science Review 2.1/2020, s. 41-49.
Google Scholar

Haponiuk D., Autonomia woli w stosunkach cywilnoprawnych ze szczególnym uwzględnieniem umów konsumenckich, Studia Prawnicze KUL 1.93/2023, s. 147-163.
Google Scholar

Kirchberger T., European Union policy-making on robotics and artificial intelligence: Selected issues, Croatian Yearbook of European Law and Policy 13/2017, s. 191-214.
Google Scholar

Kisielewicz A., Sztuczna inteligencja i logika, Warszawa 2014, s. 35-39.
Google Scholar

Krzemińska J., Zakaz dyskryminacji w stosunkach pomiędzy podmiotami prywatnymi a horyzontalny skutek praw człowieka, Monitor Prawa Pracy 8/2006, s. 409 i n.
Google Scholar

Lewaszkiewicz-Petrykowska B., Autonomia woli stron a zakres odpowiedzialności ex contractu (kilka reﬂeksji), [w:] W kierunku europeizacji prawa prywatnego. Księga pamiątkowa dedykowana Profesorowi Jerzemu Rajskiemu, red. A. Brzozowski, W. Kocot, K. Michałowska, Warszawa 2007, s. 75-85.
Google Scholar

Lula P., Paliwoda-Pękosz G., Tadeusiewicz R., Metody sztucznej inteligencji i ich zastosowania w ekonomii i zarządzaniu, Kraków 2007, s. 26-28, 36-40.
Google Scholar

Machnikowski P., Swoboda umów według art. 353¹ KC. Konstrukcja prawna, Warszawa 2005.
Google Scholar

Małobęcka-Szwast I., Akt w sprawie sztucznej inteligencji – nowe wyzwania dla prawników, Temidium 2/2022, s. 56-60.
Google Scholar

Nowakowski M., Ostatnie zmiany w ramach prawnych dla sztucznej inteligencji w Unii Europejskiej – krytyczna analiza, Prawo Nowych Technologii 2/2021, s. 23-30.
Google Scholar

Obermeyer Z., Powers B., Vogeli C., Mullainathan S., Dissecting racial bias in an algorithm used to manage the health of populations, Science 366.6464/2019, s. 447-453.
Google Scholar

Pużycka I., Wojnowska-Radzińska J., Zasada równości i zakaz dyskryminacji w Konstytucji RP, [w:] Prawo wobec dyskryminacji w życiu społecznym, gospodarczym i politycznym, red. Z. Niedbała, Warszawa 2011, s. 271-274.
Google Scholar

Radziewicz P., Pojęcie horyzontalnego skutku norm konstytucyjnych – uwagi wprowadzające z perspektywy prawa konstytucyjnego, [w:] Horyzontalne oddziaływanie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, red. M. Florczak-Wątor, Warszawa 2015, s. 9-12.
Google Scholar

Safjan M., Efekt horyzontalny praw podstawowych w prawie prywatnym: autonomia woli a zasada równego traktowania, Kwartalnik Prawa Prywatnego 18.2/2009, s. 297-356.
Google Scholar

Strugała R., art. 3531 [w:] Zobowiązania. Przepisy ogólne i powiązane przepisy Księgi I KC, t. I, Komentarz, red. P. Machnikowski, Warszawa 2022.
Google Scholar

Trzaskowski R., Granice swobody kształtowania treści i celu umów obligacyjnych: art. 353¹ K.C., Kraków 2005, s. 438-440.
Google Scholar

Zbiegień-Turzańska A., [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, red. W. Borysiak, Warszawa 2024, art. 5, s. 56-9
Google Scholar