MOŻLIWOŚĆ WYSTĄPIENIA HEURYSTYK WYDAWANIA SĄDÓW W KONCEPCJI BEZPOŚREDNIEGO ROZUMIENIA JERZEGO WRÓBLEWSKIEGO

Paweł Ochmann

doi:10.21697/zp.2026.26.2.09

Opublikowane: 2026-06-30

Tom 26 Nr 2 (2026)

MOŻLIWOŚĆ WYSTĄPIENIA HEURYSTYK WYDAWANIA SĄDÓW W KONCEPCJI BEZPOŚREDNIEGO ROZUMIENIA JERZEGO WRÓBLEWSKIEGO

Paweł Ochmann

Zeszyty Prawnicze

Dział: Artykuły

https://doi.org/10.21697/zp.2026.26.2.09

Abstrakt

Heurystyki wydawania sądów wyróżnione zostały w ramach badań psychologicznych, ale z uwagi na potencjał, jaki oferują, szybko wyszły poza samą psychologię, zyskując znaczenie chociażby w ramach ekonomii behawioralnej. Stanowią one uproszczone, skrócone myślenie, za pomocą którego szybko formułowany jest wniosek. Niniejszy artykuł analizuje koncepcję bezpośredniego rozumienia prawa Jerzego Wróblewskiego właśnie przez pryzmat myślenia heurystycznego. Celem badań jest wyjaśnienie, czy na gruncie koncepcji bezpośredniego rozumienia Jerzego Wróblewskiego mogą wystąpić heurystyki wydawania sądów. Bezpośrednie rozumienie prawa według Wróblewskiego oznacza sytuację, w której nie ma potrzeby dokonywania wykładni sensu stricto, gdyż z góry możliwe jest przesądzenie adekwatności danego przepisu prawnego dla rozstrzyganej sprawy. Koncepcja ta może budzić wątpliwości, niezależnie jednak od jej aprobaty bądź anatemy, nie sposób zanegować znaczenia, jakie zajmuje ona w polskiej teorii prawa, chociażby z uwagi na autorytet Jerzego Wróblewskiego. Zważywszy jednak, że heurystyki mogą prowadzić do błędnych rezultatów, wydaje się wartościowe wyjaśnienie, czy bezpośrednie rozumienie wykazuje do nich podobieństwo.

Słowa kluczowe:

heurystyki, bezpośrednie rozumienie, wykładnia prawa, izomorfia, jasność, stosowanie prawa, błędy poznawcze, Kahneman, rozumowanie prawnicze, teoria prawa, prawoznawstwo, wykładnia operatywna

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Ochmann, P. (2026). MOŻLIWOŚĆ WYSTĄPIENIA HEURYSTYK WYDAWANIA SĄDÓW W KONCEPCJI BEZPOŚREDNIEGO ROZUMIENIA JERZEGO WRÓBLEWSKIEGO. Zeszyty Prawnicze, 26(2), 195–221. https://doi.org/10.21697/zp.2026.26.2.09

Cited by / Share

Bibliografia

Białowąs S., Determinanty podatności na heurystykę zakotwiczenia, czyli co powinniśmy wiedzieć o konsumentach, aby lepiej konstruować narzędzia pomiarowe, Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu 96/2010, s. 147-156.
Google Scholar

Bystranowski P., Janik B., Próchnicki M., Skórska P., Anchoring Eﬀect in Legal Decision-Making: A Meta Analysis, Law and Human Behavior 1.1/2021, s. 1-23.
Google Scholar

Chow S.J., Many Meanings of ‘Heuristic’, The British Journal for the Philosophy of Science 66.4/2015, s. 977-1016.
Google Scholar

Dyrda A., Ghazal N., Nowak R., Pogorzelski O., Samonek A., Teoria i filozofia
Google Scholar

prawa, Warszawa 2011.
Google Scholar

Feldman Y., Schurr A., Teichman D., Anchoring Legal Standards, Journal of Empirical Legal Studies 13.2/2016, s. 298-329.
Google Scholar

Gigerenzer G., Czerlinski J., Martignon L., How Good Are Fast and Frugal Heuristics?, [w:] Heuristics and Biases. Te Psychology of Intuitive Judgment, red. T. Gilovich, D. Grifn, D. Kahneman, Cambridge 2002, s. 559-581.
Google Scholar

Gigerenzer G., Todd P.M., Fast and Frugal Heuristics: The Adaptive Toolbox, [w:] Simple Heuristics that Make Us Smart, red. G. Gigerenzer, P.M. Todd, Oxford 1999, s. 3-34.
Google Scholar

Gigerenzer G., Gut feelings. Te Intelligence of the Unconscious, New York 2007.
Google Scholar

Gigerenzer G., Te Intelligence of Intuition, Cambridge 2023.
Google Scholar

Gizbert-Studnicki T., Język prawny z perspektywy socjolingwistycznej, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego DCCLXXVII. Prace z Nauk Politycznych 26/1986.
Google Scholar

Haselton M.G., Nettle D., Andrews P.W., Te Evolution of Cognitive Bias, [w:] The Handbook of Evolutionary Psychology, red. D.M. Buss, Hoboken-New Jersey 2005, s. 724-746.
Google Scholar

Kahneman D., Maps of Bounded Rationality: A Perspective on Intuitive Judgment and Choice, Prize Lecture, December 8, 2002, https://www.nobelprize.org/uploads/2018/06/kahnemann-lecture.pdf.
Google Scholar

Kahneman D., Tinking, Fast and Slow, Dublin 2012.
Google Scholar

Kahneman D., Tversky A., On the psychology of prediction, [w:] Judgement under uncertainty: Heuristics and biases, red. D. Kahneman, P. Slovic, A. Tversky, Cambridge 1982, s. 48-68.
Google Scholar

Kahneman D., Tversky A., On the Reality of Cognitive Illusions, Psychological Review 103.3/1996, s. 582-591.
Google Scholar

Kahneman D., Tversky A., Subjective probability: A judgement of representativeness, [w:] Judgement under uncertainty: Heuristics and biases, red. D. Kahneman, P. Slovic, A. Tversky, Cambridge 1982, s. 32-47.
Google Scholar

Kopaliński W., Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych, Warszawa 1989.
Google Scholar

Korybski A., Koncepcja operatywnej wykładni prawa a badanie procesów stanowienia prawa, Państwo i Prawo 11/2019, s. 65-80.
Google Scholar

Koszowski M., Anglosaska doktryna precedensu. Porównanie z polską praktyką orzeczniczą, Warszawa 2009.
Google Scholar

Kotarbiński T., Traktat o dobrej robocie, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1973.
Google Scholar

Lang W., Wróblewski J., Zawadzki S., Teoria państwa i prawa, Warszawa 1979.
Google Scholar

Makkonen K., Zur Teorie der juridischen Entscheidung, Turku 1965.
Google Scholar

Opałek K., Wróblewski J., Prawo – metodologia, filozofia, teoria prawa, Warszawa 1991.
Google Scholar

Pearl J., Heuristics. Intelligent Search Strategies for Computer Problem Solving, Boston 1984.
Google Scholar

Płeszka K., Gizbert-Studnicki T., Dwa ujęcia wykładni prawa. Próba konfrontacji, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego DCLXXVII. Prace z Nauk Politycznych 20/1984.
Google Scholar

Płeszka K., Wykładnia rozszerzająca, Warszawa 2010.
Google Scholar

Ptaszyński J., Bezpośrednie rozumienie w teorii interpretacji prawa „późnego” Jerzego Wróblewskiego oraz jego reinterpretacja w duchu psychologii moralności, Przegląd Prawniczy Uniwersytetu Warszawskiego 2/2018, s. 79-118.
Google Scholar

Pulka Z., Domniemanie języka potocznego jako paradygmat interpretacyjny i jego wrogowie w polskiej teorii prawa, Krytyka Prawa 15.2/2023, s. 310-330.
Google Scholar

Romanycia M.H.J., Pelletier F.J., What is a heuristic?, Computational Intelligence 1.1/1985, s. 47-58.
Google Scholar

Roszkowska E., Decyzje wielokryterialne i negocjacje. Wybrane aspekty teoretyczne i badania eksperymentalne, Białystok 2021.
Google Scholar

Sarkowicz R., Poziomowa interpretacja tekstu prawnego, Kraków 1995.
Google Scholar

Słownik współczesnego języka polskiego, I, red. B. Dunaj, Warszawa 2001.
Google Scholar

Spyra T., Granice wykładni prawa. Znaczenie językowe tekstu prawnego jako granica wykładni, Kraków 2006.
Google Scholar

Tomaszczyk J., Terminologia w komunikacji naukowej, [w:] Kultura książki i informacji: księga jubileuszowa dedykowana Profesor Elżbiecie Gondek, red. A. Pulikowski, Katowice 2017, s. 383-393.
Google Scholar

Tomza A., Spór o poprawną interpretację Konstytucji Stanów Zjednoczonych. Od pasywizmu do aktywizmu sędziowskiego, Jurysprudencja 7/2016, Łódź 2016.
Google Scholar

Tversky A., Kahneman D., Availability: A Heuristic for Judging Frequency and Probability, Cognitive Psychology 5/1973, s. 207-232.
Google Scholar

Tversky A., Kahneman D., Belief in the Law of Small Numbers, Psychological Bulletin 76.2/1971, s. 105-110.
Google Scholar

Tversky A., Kahneman D., Extensional Versus Intuitive Reasoning: The Conjunction Fallacy in Probability Judgment, Psychological Review 90.4/1983, s. 293-315.
Google Scholar

Tversky A., Kahneman D., Judgment under Uncertainty: Heuristics and Biases, Science. New Series 185.4157/1974, s. 1124-1130.
Google Scholar

Wójcik K., Klauzule generalne jako zwroty wieloznaczne i oceny, Studia PrawnoEkonomiczne 41/1988, s. 39-61.
Google Scholar

Wpływ teorii Jerzego Wróblewskiego na współczesne prawoznawstwo, red. T. Bekrycht, M. Zirk-Sadowski, Warszawa 2011.
Google Scholar

Wróblewski J., Zagadnienia teorii wykładni prawa ludowego, Warszawa 1959.
Google Scholar

Wróblewski J., Rozumowania prawnicze w wykładni prawa, Studia Prawno- Ekonomiczne 4/1970, s. 7-28.
Google Scholar

Wróblewski J., Wartości a decyzja sądowa, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1973.
Google Scholar

Wróblewski J., Wstęp do prawoznawstwa, Łódź 1984.
Google Scholar

Wróblewski J., Pragmatyczna jasność prawa, Państwo i Prawo 4/1988, s. 3-13.
Google Scholar

Wróblewski J., Sądowe stosowanie prawa2, Warszawa 1988.
Google Scholar

Wróblewski J., Rozumienie prawa i jego wykładnia, Wrocław-Warszawa-KrakówGdańsk-Łódź 1990.
Google Scholar

Wróblewski J., Zagadnienie jednolitości i pewności rozumienia tekstów prawnych, [w:] Jerzy Wróblewski. Pisma wybrane, wybór i wstęp M. Zirk-Sadowski, Warszawa 2015, s. 159-177 (przedruk artykułu pierwotnie opublikowanego w Państwo i Prawo 3/1966).
Google Scholar

Zieliński M., Aspekty zasady clara non sunt interpretanda, [w:] Szkice z teorii prawa i szczegółowych nauk prawnych, red. S. Wronkowska, M. Zieliński, Poznań 1990, s. 173-186.
Google Scholar

Zieliński M., Bogucki O., Choduń A., Czepita S., Kanarek B., Municzewski A., Zintegrowanie polskich koncepcji wykładni prawa, Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny 4/2009, s. 23-39.
Google Scholar

Zieliński M., Wykładnia prawa. Zasady – reguły – wskazówki, Warszawa 2017.
Google Scholar

Zirk-Sadowski M., Zarys paradygmatu teorii prawa w ujęciu J. Wróblewskiego oraz jego wpływ na humanistyczną myśl prawniczą, [w:] M. Zirk-Sadowski, Prawow kulturze. Eseje wybrane z teorii i flozofi prawa, Warszawa 2023, s. 17-27.
Google Scholar