Poczucie podmiotowości w pandemii COVID-19 w narracjach pedagogów specjalnych

Marzena Dycht

doi:10.21697/fp.2026.1.14

Opublikowane: 2026-08-28

Tom 16 Nr 1 (2026)

Poczucie podmiotowości w pandemii COVID-19 w narracjach pedagogów specjalnych

Marzena Dycht

Forum Pedagogiczne

Dział: Artykuły i rozprawy

https://doi.org/10.21697/fp.2026.1.14

Abstrakt

Cel: Artykuł ma na celu rekonstrukcję doświadczeń bycia podmiotem edukacji w pandemii COVID-19 nauczycieli – pedagogów specjalnych. Konstruktem teoretycznym, na którym osadzono jakościowe badania fokusowe jest koncepcja poczucia podmiotowości, obejmująca cztery komponenty: 1) poczucie wolności wyboru, 2) poczucie sprawczości, 3) poczucie odpowiedzialności za swoje działania, 4) poczucie równoprawnych partnerskich kontaktów interpersonalnych.
Metody: Badania fokusowe (przy użyciu zogniskowanych wywiadów grupowych) przeprowadzono w ramach rządowego Programu wsparcia psychologiczno-pedagogicznego dla uczniów i nauczycieli. Badania te prowadzono w Uniwersytecie Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie i wśród 33 pedagogów specjalnych zatrudnionych w szkolnictwie specjalnym i powszechnym, zrealizowano je drogą komunikacji na odległość. Badani pochodzili z województw: lubelskiego, lubuskiego, warmińsko-mazurskiego, małopolskiego.
Wyniki: Wykazano zróżnicowanie doświadczeń nauczycieli. Stwierdzono wysokie jakościowe wskaźniki poczucia podmiotowości w obszarze odpowiedzialności i sprawczości.
Wnioski: Ujawniony w badaniach wizerunek nauczycieli pracujących z uczniami z niepełnosprawnością i zróżnicowanymi rozwojowo wskazuje na nauczycieli jako na podmioty posiadające potrzebę współdecydowania i wysoko zaangażowane w kreowanie procesu edukacyjnego i terapeutycznego na rzecz ucznia i jego środowiska rodzinnego (pomimo obniżenia osobistego dobrostanu na skutek pandemii), ze świadomością odpowiedzialności społecznej za powierzoną rolę i w poczuciu równoprawnych, partnerskich relacji społecznych z pozostałymi współtwórcami procesu kształcenia.

Słowa kluczowe:

poczucie podmiotowości, edukacja specjalna, COVID-19, pedagodzy specjalni

Inne teksty tego samego autora

Marzena Dycht, Współczesne wyzwania pedagogiki przedszkolnej i szkolnej w obszarze edukacji włączającej dzieci niewidome i słabowidzące , Forum Pedagogiczne: Tom 8 Nr 2 (2018)
Marzena Dycht, Rehabilitacja i edukacja osób z dysfunkcją wzroku w dobie rozwoju nauk i nowych technologii , Forum Pedagogiczne: Tom 6 Nr 1 (2016)
Jadwiga Kuczyńska-Kwapisz, Marzena Dycht, Myśl i praktyka tyflopedagogiczna Matki Elżbiety – Róży Czackiej , Forum Pedagogiczne: Tom 9 Nr 1 (2019)
Marzena Dycht, Myths and stereotypes related to people with visual disability , Forum Pedagogiczne: Tom 6 Nr 1 (2016)
Marzena Dycht, Emilia Śmiechowska-Petrovskij, Jan Niewęgłowski, Od redakcji , Forum Pedagogiczne: Tom 12 Nr 1 (2022): 100-lecie pedagogiki specjalnej
Jacek J. Błeszyński, Marzena Dycht, Emilia Śmiechowska-Petrovskij, Jan Niewęgłowski, Od redakcji , Forum Pedagogiczne: Tom 15 Nr 1 (2025): Komunikacja, mowa, język - interdyscyplinarne dyskursy
Marzena Dycht, Emilia Śmiechowska-Petrovskij, Prof. Jadwiga Kuczyńska-Kwapisz (1952–2022) , Forum Pedagogiczne: Tom 12 Nr 1 (2022): 100-lecie pedagogiki specjalnej
Marzena Dycht, Pedagogiczne inspiracje Henryka Ruszczyca w teorii i praktyce wychowania osób niewidomych , Forum Pedagogiczne: Tom 9 Nr 1 (2019)
Marzena Dycht, „Edukacja wysokiej jakości” – analiza założeń koncepcyjnych i warunki implementacji modelu w polskim systemie edukacji w odniesieniu do uczniów niewidomych i słabowidzących , Forum Pedagogiczne: Tom 11 Nr 1 (2021): Numer jubileuszowy
Marzena Dycht, Wartość osiągnięć pedagogicznych profesor Zofii Sękowskiej (1924–1997) dla pedagogiki specjalnej , Forum Pedagogiczne: Tom 12 Nr 1 (2022): 100-lecie pedagogiki specjalnej

1 2 > >>

Pobierz pliki

pdf

Zasady cytowania

Dycht, M. (2026). Poczucie podmiotowości w pandemii COVID-19 w narracjach pedagogów specjalnych. Forum Pedagogiczne, 16(1), 159–170. https://doi.org/10.21697/fp.2026.1.14

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

ALLFIE. (2020). The Alliance for Inclusive Education’s submission to the Education Select Committee’s “The impact of COVID-19 on education and children’s services”. https://committees.parliament.uk/writtenevidence/8754/pdf/
Google Scholar

Borawska, I. (2009). Idea podmiotowości we współczesnej szkole. W: J. Niemiec, A. Popławska (red.), Podmiotowość we współczesnej edukacji. Oglądy – intencje – realia (ss. 167–178). Wydawnictwo Niepaństwowej Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Białymstoku.
Google Scholar

Dycht, M., Śmiechowska-Petrovskij, E., i Kuracki, K. (2023). Being the subject of education – pandemic and post-pandemic experiences of students with disabilities, their teachers and parents. International Journal of Special Education, 38(3), 107–122. https://doi.org/10.52291/ijse.2023.38.43
Google Scholar

Głodkowska, J. (2014). Rozważania nad podmiotowością a niepełnosprawność – u źródeł współczesnego ujęcia i w perspektywie interdyscyplinarnej. Człowiek – Niepełnosprawność – Społeczeństwo, 2(24), 91–109. https://doi.org/10.5604/17345537.1126294
Google Scholar

Krause, A. (2010). Pedagogika robocza – złudzenia i nadzieje alternatywności w pedagogice specjalnej. W: Z. Melosik, B. Śliwerski (red.), Edukacja alternatywna w XXI wieku (ss. 39–49). Impuls.
Google Scholar

Niemi, A., i Mietola, R. (2017). Between hopes and possibilities. (Special) educational paths, agency and subjectivities. Scandinavian Journal of Disability Research, 19(3), 218–229. https://doi.org/10.1080/15017419.2016.1239588
Google Scholar

Nowicka-Kozioł, M. (2000). Odpowiedzialność jako wartość i postawa. W: M. Nowicka-Kozioł (red.), Poczucie odpowiedzialności moralnej jako aspekt podmiotowy (ss. 13–23). Wyd. „Żak”.
Google Scholar

OECD. (2020). The impact of COVID-19 on student equity and inclusion: Supporting vulnerable students during school closures and school re-openings. Organisation for Economic Co-operation and Development. https://read.oecd-ilibrary.org/view/?ref=434_434914-59wd7ekj29&title=The-impact-of-COVID-19-on-student-equity-and-inclusion
Google Scholar

Podgórska-Jachnik, D. (2009). Pedagogika specjalna w pogoni za uciekającym podmiotem. W: M. Bielska-Łach, U. Bartnikowska (red.), Pedagogika specjalna. Różne poszukiwania – wspólna misja (ss. 65–179). Wyd. APS.
Google Scholar

Program wsparcia psychologiczno-pedagogicznego dla uczniów i nauczycieli, finansowany ze środków Ministerstwa Edukacji i Nauki na podstawie Umowy nr MEiN/2021/DPI/76 z dnia 1.06.2021 r.
Google Scholar

Minister Edukacji Narodowej. (2020). Zapewnienie funkcjonowania jednostek systemu oświaty w okresie epidemii COVID-19. MEiN.
Google Scholar

Rzeźnicka-Krupa, J. (2011). Niepełnosprawność i pedagogika. Pytanie o podmiot a kwestia tożsamości i zmiany paradygmatycznej dyscypliny. Studia z Teorii Wychowania, 2(2/3), 267–283.
Google Scholar

Special Needs Jungle. (2020). Evidence submitted by Special Needs Jungle to the 2020 House of Commons Education Committee inquiry into the impact of COVID-19 on education and children’s services. https://committees.parliament.uk/writtenevidence/9019/pdf/
Google Scholar

Śmiechowska-Petrovskij, E., Kuracki, K., Paluch, M., i Tempczyk-Nagórka, Ż. (2022). Szkoła w sytuacji postpandemii – perspektywy badawcze. W: K. Kuracki, Ż. Tempczyk-Nagórka (red.), Wsparcie psychologiczno-pedagogiczne w polskiej szkole w sytuacji pandemii i postpandemii. Od wsparcia online po zmiany offline (ss. 68–99). Wyd. A. Marszałek.
Google Scholar

Żółkowska, T. (2008). Osoba z niepełnosprawnością intelektualną w społeczeństwie. Koncepcje a rzeczywistość. W: I. Ramik-Mażewska, G. Leśniewska (red.), Aktywizacja społeczno-zawodowa osób niepełnosprawnych ruchowo. Poczucie jakości życia niepełnosprawnych (ss. 10–25). WSH TWP.
Google Scholar