Mission or Pragmatism? The Migrating World of Cistercian Monks in the 12th and 13th Centuries: Some Observations

Jolanta M. Marszalska

doi:10.21697/sc.2026.33.1.2

Opublikowane: 2026-10-26

Tom 33 Nr 1 (2026)

Mission or pragmatism? The migrating world of Cistercian monks in the 12th and 13th centuries: some observations

Jolanta M. Marszalska

Saeculum Christianum. Pismo Historyczne

Dział: Rozprawy i Artykuły

https://doi.org/10.21697/sc.2026.33.1.2

Abstrakt

W dziejach zachodnioeuropejskiego kręgu kulturowego średniowiecznej Europy okres od końca XI do XIII stulecia stanowi epokę wielkich przemian na różnych płaszczyznach życia duchowego, kulturowego i społecznego. Zakonem, który ukształtował się w tym czasie pod wpływem i zarazem w nurcie zachodzących przemian, był zakon cystersów. Ekspansja terytorialna zakonu dobitnie wskazuje, że cystersi, najpóźniej od połowy XII stulecia, byli zakonem o zasięgu ogólnoeuropejskim, z centrum w Burgundii. Wpłynęło to korzystnie na krajobraz kulturowy średniowiecznej (i późniejszej) Europy, gdyż w rozmaitych dziedzinach ówczesnego życia klasztory cysterskie stawały się źródłem nowych inspiracji, spełniając dziejową misję odnowy życia monastycznego i nie tracąc w podejmowanych działaniach fundacyjnych koniecznego pragmatyzmu. Zjawisko to widoczne było również na ziemiach polskich, wpisując się w historyczny, duchowy i kulturowy proces fundacyjny o niepodważalnym znaczeniu przenikania się kultur i ruchów migracyjnych.

Słowa kluczowe:

cystersi, Bernard z Clairvaux, fundacje, klasztory, migracje

Inne teksty tego samego autora

1 2 > >>

Pobierz pliki

PDF (English)

Zasady cytowania

Marszalska, J. M. (2026). Mission or pragmatism? The migrating world of Cistercian monks in the 12th and 13th centuries: some observations. Saeculum Christianum. Pismo Historyczne, 33(1), 17–25. https://doi.org/10.21697/sc.2026.33.1.2

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Bruski K., Konieczny A., Pogódki – Pelplin in: Monasticon Cisterciense Poloniae. Dzieje i kultura męskich klasztorów cysterskich na ziemiach polskich i dawnej Rzeczypospolitej od średniowiecza do czasów współczesnych, vol. 2, eds. A.M. Wyrwa, J. Strzelczyk, K. Kaczmarek, Poznań 1999, p. 300–313.
Google Scholar

Dekański D.A., Wetesko L., Oliwa, in: Monasticon Cisterciense Poloniae. Dzieje i kultura męskich klasztorów cysterskich na ziemiach polskich i dawnej Rzeczypospolitej od średniowiecza do czasów współczesnych, vol. 2, eds. A.M. Wyrwa, J. Strzelczyk, K. Kaczmarek, Poznań 1999, p. 268–280.
Google Scholar

Demurger A., Die Templer. Aufstieg und Untergang 1118–1314, Munich 1993.
Google Scholar

Dinzelbacher P., Bernard von Clairvaux. Leben und Werk des beruhmten Zisterziensers, Darmstadt 1998.
Google Scholar

Eberl I., Cystersi. Historia zakonu europejskiego, Kraków 2011.
Google Scholar

Exordium Parvum, “Regina Mundi.” Biuletyn Polskiej Kongregacji Cystersów, 2/1989, p. 19–34. Quoted in: A.M. Wyrwa, Powstanie zakonu cystersów i jego rozwój na ziemiach polskich w średniowieczu, in: Monasticon Cisterciense Poloniae. Dzieje i kultura męskich klasztorów cysterskich na ziemiach polskich i dawnej Rzeczypospolitej od średniowiecza do czasów współczesnych, vol. 1, eds. A.M. Wyrwa, J. Strzelczyk, K. Kaczmarek, Poznań 1999, p. 27–54.
Google Scholar

Heimbucher M., Die Orden und Kongregationen der katholischen Kirche, 2nd ed., Paderborn 1965.
Google Scholar

Jarzewicz J., Rymar E., Kołbacz, in: Monasticon Cisterciense Poloniae. Dzieje i kultura męskich klasztorów cysterskich na ziemiach polskich i dawnej Rzeczypospolitej od średniowiecza do czasów współczesnych, vol. 2, eds. A.M. Wyrwa, J. Strzelczyk, K. Kaczmarek, Poznań 1999, p. 135–148.
Google Scholar

Jarzewicz J., Rymar E., Mironice, in: Monasticon Cisterciense Poloniae. Dzieje i kultura męskich klasztorów cysterskich na ziemiach polskich i dawnej Rzeczypospolitej od średniowiecza do czasów współczesnych, vol. 2, eds. A.M. Wyrwa, J. Strzelczyk, K. Kaczmarek, Poznań 1999, p. 251–255.
Google Scholar

Kłoczowski J., Wspólnoty chrześcijańskie. Grupy życia wspólnego w chrześcijaństwie zachodnim od starożytności do XV wieku, Kraków 1964.
Google Scholar

Kłoczowski J., Ruchy reformatorskie w chrześcijaństwie zachodnim w XI wieku, “Znak”, 14/1964, no. 97–98, p. 947–977.
Google Scholar

Kostrzański H., Dziedzictwo białych mnichów, Szczyrzyc 1991.
Google Scholar

Kurnatowska Z., Rola klasztoru benedyktynów w Lubiniu w organizacji osadnictwa Wielkopolski wczesnośredniowiecznej, in: Klasztor w kulturze średniowiecznej Polski, eds. A. Pobóg-Lenartowicz, M. Derwich, Opole 1995, p. 41–46.
Google Scholar

Kwiatkowski S., Powstanie i kształtowanie się chrześcijańskiej mentalności religijnej w Polsce w XII wieku, Warszawa–Poznań–Toruń 1980.
Google Scholar

Kwiatkowski S., Moralne i społeczne innowacje etosu mendykanckiego w trzynastowiecznej Polsce. Etos cystersów a etos mendykancki, in: Zakony franciszkańskie w Polsce, vol. 1, part 1, Lublin 1983, p. 185–193.
Google Scholar

Lefevre J.A., A propos de la composition des “Instituta Generalis Capituli apud Cistercium.” “Collectanea Ordinis Cisterciensium Reformatorum”, 16/1954, p. 152–182.
Google Scholar

Peugniez B., Routier des Abbayes Cisterciennes de France, Eckbolsheim 1994.
Google Scholar

Popielas-Szultka B., Kalita-Skwirzyńska K., Bukowo Morskie, in: Monasticon Cisterciense Poloniae. Dzieje i kultura męskich klasztorów cysterskich na ziemiach polskich i dawnej Rzeczypospolitej od średniowiecza do czasów współczesnych, vol. 2, eds. A.M. Wyrwa, J. Strzelczyk, K. Kaczmarek, Poznań 1999, p. 34–41.
Google Scholar

Rymar E., Stolpiak B., Świerszcz T., Bierzwnik, in: Monasticon Cisterciense Poloniae. Dzieje i kultura męskich klasztorów cysterskich na ziemiach polskich i dawnej Rzeczypospolitej od średniowiecza do czasów współczesnych, vol. 2, eds. A.M. Wyrwa, J. Strzelczyk, K. Kaczmarek, Poznań 1999, p. 17–33.
Google Scholar

Winkler G.B., Die Ausbreitung des Zisterzienserordens im 12. und 13. Jahrhundert, in: Die Zisterzienser. Ordensleben zwischen Ideal und Wirklichkeit, Bonn 1980, p. 87–92.
Google Scholar

Wyrwa A.M. Cystersi. Geneza, duchowość, organizacja życia w zakonie, in: Cystersi w Polsce, ed. D. Olszewski, Kielce 1990, p. 11–39.
Google Scholar

Wyrwa A.M., Rozprzestrzenianie się zakonu cystersów w Europie Zachodniej i na ziemiach polskich, in: Cystersi w kulturze średniowiecznej Europy, ed. J. Strzelczyk, Poznań 1992, p. 25–54.
Google Scholar

Wyrwa A.M., Powstanie zakonu cystersów i jego rozwój na ziemiach polskich w średniowieczu, in: Monasticon Cisterciense Poloniae. Dzieje i kultura męskich klasztorów cysterskich na ziemiach polskich i dawnej Rzeczypospolitej od średniowiecza do czasów współczesnych, vol. 1, eds. A.M. Wyrwa, J. Strzelczyk, K. Kaczmarek, Poznań 1999, p. 27–28.
Google Scholar