Mazovians in Offices in the Bełz Land in the 14th and 15th Centuries

Waldemar Graczyk

doi:10.21697/sc.2026.33.1.4

Opublikowane: 2026-10-26

Tom 33 Nr 1 (2026)

Mazovians in offices in the Bełz land in the 14th and 15 centuries

Waldemar Graczyk

Saeculum Christianum. Pismo Historyczne

Dział: Rozprawy i Artykuły

https://doi.org/10.21697/sc.2026.33.1.4

Abstrakt

Panowanie Piastów mazowieckich w ziemi bełskiej obejmuje lata 1387/8-1462. Pod względem prawnym ziemia bełska była traktowana podobnie jak inne ziemie mazowieckie. Trudno jest odtworzyć w pełni skład personalny urzędników, tym bardziej, że pierwsze wzmianki o niektórych urzędach pochodzą z okresu włączenia ziemi bełskiej do Korony, czyli po 1462 roku. Dotyczy to urzędów: cześnik (1634), łowczy (1523), miecznik (1637), pisarz (1462), podczaszy (1574), podstoli (1635), skarbnik (1635), stolnik (1506), wojski mniejszy (1766). Dla czasów mazowieckich w ziemi bełskiej posiadamy pierwsze wzmianki o takich urzędach jak: chorąży (1456), kasztelan (1427), podkomorzy (1426), podsędek (1436), sędzia (1435), starosta (1384), wojewoda (1435), wojski większy (1423). Skoncentruję swoją uwagę tylko na osobach, które pochodziły z Mazowsza, a sprawowały urząd w ziemi będącej pod władzą książąt Mazowsza. W omawianym czasie dosyć liczna reprezentacja Mazowszan obejmowała urzędy w ziemi bełskiej będącej we władaniu książąt Mazowsza w latach 1387/8-1462. Niezwykle ważną rolę ziemi bełskiej w zestawieniu z Mazowszem podnosił Aleksander Świeżawski, twierdząc, że ziemia ta była intratna, w zestawieniu ze – zwłaszcza piaszczystym – Mazowszem zachodnim. Nie dziwi zatem fakt, że szczególnie książę Siemowit IV prowadził ożywioną działalność kolonizacyjną i osadniczą w ziemi bełskiej, w 1411 roku dokonał lokacji Buska; 1419 – Tyszowców; 1424 – Sokala. Nadając urzędy starościńskie i ziemskie Mazowszanom, budował sprawny aparat władzy, a poprzez nadania ziemskie, zaskarbiał życzliwość swoich mazowieckich poddanych. Spotykamy w tym czasie Mazowszan pełniących urząd kanclerza ruskiego (Grzymisław z Krzykos, Czambor z Iłowa, Stanisław Pawłowski, Mikołaj Mnich z Wiśniowa), starosty bełskiego (Paweł z Radzanowa, Jan Ćwikliński, Andrzej Wydżga, Jan z Załusek, Stanisław z Żuromina), starosty buskiego (Stanisław Rogożewski, Wacław ze Słubicy), podkomorzego bełskiego (Gotard z Falęcic), kasztelana bełskiego (Jan Magiera) czy wojskiego bełskiego (Mikołaj Łaźniewski z Łaźniewa).

Słowa kluczowe:

Mazowsze, ziemia bełska, urzędy ziemskie, książęta mazowieccy, nadania

Inne teksty tego samego autora

1 2 > >>

Pobierz pliki

PDF (English)

Zasady cytowania

Graczyk, W. (2026). Mazovians in offices in the Bełz land in the 14th and 15 centuries. Saeculum Christianum. Pismo Historyczne, 33(1), 38–45. https://doi.org/10.21697/sc.2026.33.1.4

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Articuli Vladislao Regni Poloniae a ducibus Masoviae traditi Sandomiriae A.D. 1426, in: Monumenta Poloniae Historica, vol. 6, ed. W. Kętrzyński, Kraków 1893, p. 628–641.
Google Scholar

Calendarium Plocensae, in: Monumenta Poloniae Historica, vol. 5, Warszawa 1961, p. 444–461.
Google Scholar

Długosz, Historia Poloniae, book 12, ed. A. Przeździecki, vol. 5, Kraków 1878.
Google Scholar

Iura Masoviae terrestria, ed. J. Sawicki, vol. 1, Warszawa 1972.
Google Scholar

Urzędnicy województwa bełskiego i ziemi chełmskiej XIV–XVIII wieku. Spisy, eds. H. Gmitorek, R. Szczygieł, Kórnik 1992.
Google Scholar

Wiadomość historyczna o rodzie Świnków oraz rodowód pochodzącej od nich rodziny Zielińskich herbu Świnka, compiled by G. and J. Zieliński, part 1, Toruń 1880.
Google Scholar

Volumina Legum. Przedruk zbioru praw staraniem xx Pijarów w Warszawie od roku 1732 do 1782, vol. 1: 1347–1547, eds. Z. Kaczmarczyk [et al.], Petersburg 1859.
Google Scholar

Bieńkowski L., Działalność organizacyjna biskupa Jana Biskupca w diecezji chełmskiej (1417–1452), „Roczniki Humanistyczne”, 7/1958, no. 2, p. 187–256.
Google Scholar

Grabowski J., Dynastia Piastów mazowieckich, Warszawa 2012.
Google Scholar

Grabowski J., Intelektualiści w kancelarii książęcej na Mazowszu w XIV i pierwszej połowie XV wieku. Ze studiów nad średniowieczną elitą umysłową na ziemiach polskich, in: Genealogia — stan i perspektywy badań nad społeczeństwem Polski średniowiecznej na tle porównawczym, eds. J. Pakulski, J. Wroniszewski, Toruń 2003, p. 211-231.
Google Scholar

Grabowski J., Najstarsze przywileje książąt mazowieckich dla Szreńska, „Średniowiecze Polskie i Powszechne”, 4/2007, p. 129–132. DOI: https://doi.org/10.31261/SPiP.2007.04.07
Google Scholar

Grabowski J., Poczet książąt i księżnych mazowieckich, Kraków 2019.
Google Scholar

Grabowski J., Uzupełnienia i uwagi do „Spisu urzędników mazowieckich z lat 1341–1462” (Na marginesie książki Anny Supruniuk, Mazowsze Siemowitów), „Studia Źródłoznawcze”, 53/2015, p. 169–183. DOI: https://doi.org/10.12775/SZ.2015.11
Google Scholar

Graczyk W., Paweł Giżycki, biskup płocki 1439–1463, Płock 1999.
Google Scholar

Graczyk W., Pawłowski Stanisław bp, ur. ok. 1390, zm. 19 IV 1439, in: Encyklopedia Katolicka, vol. 15, ed. E. Gigilewicz, Lublin 2011, col. 165–166.
Google Scholar

Grzybowski M.M., Zygner L., Episkopat płocki w latach 1075–2015, Płock 2023.
Google Scholar

Janeczek A., Osadnictwo pogranicza polsko-ruskiego. Województwo bełskie od schyłku XIV do początku XVII w., Warszawa 1993.
Google Scholar

Herod P., Rozwój prawa mazowieckiego na tle przeobrażeń polityczno-ustrojowych Mazowsza do XVI wieku, Kraków 2016.
Google Scholar

Kozłowski, Dzieje Mazowsza za panowania książąt, Warszawa 1858.
Google Scholar

Książęta mazowieccy z domu Piastów (ważniejsze postacie). Tablica, comp. S.K. Kuczyński, in: Dzieje Mazowsza, vol. 1, Pułtusk 2006.
Google Scholar

Pacuski K., Możnowładztwo i rycerstwo ziemi gostynińskiej w XIV i XV wieku, Warszawa 2009.
Google Scholar

Radzimiński A., Prałaci i kanonicy kapituły katedralnej płockiej w XIV i I poł. XV wieku, vol. 2, Toruń 1993.
Google Scholar

Słownik historyczno-geograficzny województwa płockiego w średniowieczu, no. 3, ed. A. Gąsiorowski, Warszawa 1998.
Google Scholar

Słownik historyczno-geograficzny ziemi warszawskiej w średniowieczu, ed. T. Jurek, Warszawa 2013.
Google Scholar

Supruniuk A., Otoczenie księcia mazowieckiego Siemowita IV (1374–1426), Warszawa 1998.
Google Scholar

Świeżawski A., Ziemia bełska. Zarys dziejów politycznych do roku 1462, Częstochowa 1990.
Google Scholar

Świeżawski A., Spór o sukcesję mazowiecką 1462–1468, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Łódzkiego”, Series I, 1970, no. 72, p. 19–34.
Google Scholar

Świeżawski A., Wcielenie ziemi rawskiej, gostynińskiej i bełskiej do Korony (1462), „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Łódzkiego”, Series I, 1962, no. 27, p. 35–45.
Google Scholar

Świeżawski A., Wcielenie ziemi sochaczewskiej do Korony (1476), „Przegląd Historyczny”, 67/1976, no. 3, p. 358–368.
Google Scholar

Tęgowski J., Sprawa ruska w stosunkach Siemowita IV z Władysławem Jagiełłą, „Zeszyty Historyczne”, 2/1994, p. 115–127.
Google Scholar

Weber M., Articuli Vladislao Regni Poloniae a ducibus Masoviae traditi Sandomiriae A.D. 1426 jako źródło informacji o stosunkach księcia mazowieckiego Siemowita IV z Władysławem Jagiełło, in: Pierwsze polsko-czeskie forum młodych mediewistów. Materiały z konferencji naukowej Gniezno 27–29 września 2005 roku, eds. J. Dobosz, J. Kujawiński, M. Matla-Kozłowska, Poznań 2007, p. 279–287.
Google Scholar

Żebrowski T., Pawłowski Stanisław (ok. 1390–1439), in: Polski Słownik Biograficzny, vol. 25, ed. E. Rostworowski, Wrocław 1980, p. 510–513.
Google Scholar