Matrymonialne perypetie Jana Mikołaja Chodkiewicza (1738-1781)

Dorota Żołądź-Strzelczyk

doi:10.21697/sc.2026.33.1.11

Published: 2026-10-26

Vol. 33 No. 1 (2026)

The Matrimonial Peripeties of Jan Mikołaj Chodkiewicz (1738–1781)

Dorota Żołądź-Strzelczyk

Saeculum Christianum. Historical Writings

Section: Rozprawy i Artykuły

https://doi.org/10.21697/sc.2026.33.1.11

Abstract

Jan Mikołaj Chodkiewicz, the son of Adam Tadeusz Chodkiewicz and Rozalia née Czapska, completed his education in Vilnius and, after returning from a journey abroad, began searching for a suitable wife at his mother’s urging. This article examines the efforts of the young magnate to find a marriage partner. The matter was of particular importance because Jan Mikołaj was the last male representative of his family line. In this undertaking he was assisted by Prince Michał Czartoryski, who suggested either the daughters of Józef Aleksander Jabłonowski or the daughters of Wacław Rzewuski as potential candidates. Chodkiewicz favoured the Jabłonowski sisters, but their father was not well disposed towards him. Another prospective bride who attracted his interest was Krystyna Sanguszko; however, as in the previous cases, his matrimonial plans came to nothing. Eventually, the candidacy of Ludwika Maria Rzewuska re-emerged, and in January 1766 she became Jan Mikołaj’s wife. Their marriage lasted fifteen years, until Chodkiewicz’s death in 1781.

Keywords:

Chodkiewicz family, eighteenth century, marriage, private correspondence

Most read articles by the same author(s)

Dorota Żołądź-Strzelczyk, Franciszka Kramarz– the story of a woman who wanted to change her fate , Saeculum Christianum. Historical Writings: Vol. 30 No. 1 (2023)
Dorota Żołądź-Strzelczyk, Dziatki miłe Elżbiety i Stanisława Kruszyńskich , Saeculum Christianum. Historical Writings: Vol. 25 (2018)
Dorota Żołądź-Strzelczyk, Małgorzata Ewa Kowalczyk, Comments on the education of Stanisław, son of Józef Jan and Marianna née Ossoliński Mniszech , Saeculum Christianum. Historical Writings: Vol. 30 No. 1 (2023)
Dorota Żołądź-Strzelczyk, Studies of Mikołaj and Franciszek Daniłowicz in Dillingen - a contribution to the history of educational trips of the youth of the gentry in the 17th century , Saeculum Christianum. Historical Writings: Vol. 29 No. 1 (2022)
Dorota Żołądź-Strzelczyk, Snapshots from School Life – Michał Hieronim Starzeński (1757-1824) at the Theatine Boarding College in Warsaw , Saeculum Christianum. Historical Writings: Vol. 31 No. 1 (2024)
Dorota Żołądź-Strzelczyk, Boarding schools for male youth in Polish lands at the turn of the 18th and 19th cnturies , Saeculum Christianum. Historical Writings: Vol. 31 No. 2 (2024)

Download files

PDF (Język Polski)

Citation rules

Żołądź-Strzelczyk, D. (2026). The Matrimonial Peripeties of Jan Mikołaj Chodkiewicz (1738–1781). Saeculum Christianum. Historical Writings, 33(1), 135–144. https://doi.org/10.21697/sc.2026.33.1.11

Cited by / Share

Licence

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.

References

„Wiadomości Warszawskie”, 1766, nr 5, suplement z dnia 15.01.1766.
Google Scholar

ANK, AMCh sygn. 261, 269, 271, 304,
Google Scholar

ANK, ASang. T. 289/5.
Google Scholar

ANK, Podh. I, sygn. 126.
Google Scholar

BK, sygn. 01885.
Google Scholar

LNNBU, f. 103, op. 2, sygn. 422, cz. 1.
Google Scholar

Kronika Podhorecka 1706-1779, ułożył L. Rzewuski, Kraków 1860.
Google Scholar

Leśniewski F.M., Carmen nuptiale illustrissimis excellentissimisque sponsis Joanni Chodkiewicz, senatorio Samogitiae praefecto... et Ludovicae Rzewuska, lectissimae palatini Cracoviensis, campestris copiarum Regni ductoris filiae, Podhorce 1766.
Google Scholar

Matuszewicz M., Diariusz życia mego, t. 2: 1758-1764, oprac. B. Królikowski, Warszawa 1986.
Google Scholar

Naruszewicz A.S., In nuptiis Com. Joannis Nicolai Chodkiewicz cum Ludovica Rzewuska epithalamium oblatum ab A[damo] S[tanislao] N[arusevicio]. E[loquentiae] S[ocietatis] I[esu] S[cholastico], b.m. 1756.
Google Scholar

Rzewuski W.P., Instrukcje związane z edukacją syna Seweryna w Warszawie i za granicą, oprac. A. Kucharski, w: Przestrogi i nauki dla dzieci. Instrukcje rodzicielskie (XVIII w.), wstępem i objaśnieniami opatrzyły M.E. Kowalczyk, D. Żołądź-Strzelczyk, Wrocław 2017.
Google Scholar

Blinda A., Teofila z Jabłonowskich Sapieżyna (1742-1816). Życie prywatne i działalność publiczna, Kraków 2023. DOI: https://doi.org/10.12797/9788381388191
Google Scholar

Dworzaczek W., Mielżyński Maksymilian, w: Polski Słownik Bibliograficzny, t. 20, Wrocław 1975, s. 791-793.
Google Scholar

Jakuboszczak A., Sarmacka dama. Barbara Sanguszkowa (1718-1791) i jej salon towarzyski, Poznań 2008.
Google Scholar

Kubicki R., Kobiety w polskiej tradycji i myśli politycznej – ze szczególnym uwzględnieniem Franciszki i Zofii z Krasińskich, w: Franciszka z Krasińskich Wettyn. Księżna Kurlandii i Semigalii, prababka dynastii królów włoskich. Dziedzictwo rodziny Krasińskich w regionie świętokrzyskim, red. D. Kalina, R. Kubicki, M. Wardzyński, Kielce–Lisów 2012, s. 185-196.
Google Scholar

Laszczak-Słaby A., Anna Dobrogniewa z Jabłonowskich Lanckorońska (1745-1782), kasztelanowa kijowska: baczna komentatorka życia salonowego w drugiej połowie XVIII w., w: Wiek osiemnasty od kuchni: IV Kongres Badaczy Osiemnastego Wieku, red. D. Kowalewska, A. Wieczorek, J. Dumanowski, S. Roszak, Toruń 2024, s. 333-345.
Google Scholar

Liedke M., Strategie małżeńskie magnaterii w Wielkim Księstwie Litewskim w dobie wczesnonowożytnej. Problemy badawcze, w: Rodzina i gospodarstwo domowe na ziemiach polskich w XV-XX wieku. Struktury demograficzne, społeczne i gospodarcze, red. C. Kuklo, Warszawa 2008, s. 59-74.
Google Scholar

Michalski J., Golejewski Ignacy, w: Polski Słownik Bibliograficzny, t. 8, Wrocław–Kraków–Warszawa 1959-1960, s. 218.
Google Scholar

Monografie historyczno-genealogiczne niektórych rodzin polskich przez Stanisława Kazimierza Kossakowskiego z przypisami Juliana Błaszczyńskiego, t. 1, Warszawa 1859.
Google Scholar

Penkała A., Panieńskie ochędóstwo. Kwestie posagowe i wienne w małżeństwach szlachty województwa krakowskiego w czasach saskich, Kraków 2016.
Google Scholar

Penkała A., „Cysieńka”. Listy Cecylii z Sapiehów Chodkiewiczowej jako relacja trudnej drogi dojrzewania do samodzielności, w: Kobiece kręgi korespondencyjne w XVII-XVIII wieku, red. B. Popiołek, U. Kicińska, A. Słaby, Warszawa–Bellerive-sur-Allier 2016, s. 91-102.
Google Scholar

Penkała-Jastrzębska A., Problematyczne konkury. Nieznane okoliczności starań Michała Kazimierza Radziwiłła (zm. 1762) o rękę Marii Zofii Sieniawskiej (zm. 1771), „Klio – Czasopismo Poświęcone Dziejom Polski i Powszechnym”, 51/2019, nr 4, s. 85-108. DOI: https://doi.org/10.12775/KLIO.2019.038
Google Scholar

Pidłypczak-Majerowicz M., Ryłło Maksymilian, w: Polski Słownik Bibliograficzny, t. 33, Wrocław–Warszawa–Kraków 1991-1992, s. 502-504.
Google Scholar

Podhorodecki L., Dzieje rodu Chodkiewiczów, Warszawa 1997.
Google Scholar

Popiołek B., Małżeńskie perypetie Sapiehów w czasach saskich, w: Sapiehowie epoki Kodnia i Krasiczyna, red. K. Stępnik, Lublin 2007, s. 405-411.
Google Scholar

Turowska-Barowa I., Bieliński Franciszek, w: Polski Słownik Bibliograficzny, t. 2, Kraków 1936, s. 50-51.
Google Scholar