CNOTY ŚRODOWISKOWE W DYSKURSIE EKOFILOZOFII. REFLEKSJE ARETOLOGICZNE WOKÓŁ MONOGRAFII CURRENT CHALLENGES OF ENVIRONMENTAL PHILOSOPHY

Dominika Dzwonkowska

doi:10.21697/spch.2026.62.A.04

Opublikowane: 2026-11-09

Tom 62 Nr 1 (2026)

CNOTY ŚRODOWISKOWE W DYSKURSIE EKOFILOZOFII. REFLEKSJE ARETOLOGICZNE WOKÓŁ MONOGRAFII CURRENT CHALLENGES OF ENVIRONMENTAL PHILOSOPHY

Dominika Dzwonkowska

Studia Philosophiae Christianae

Dział: Artykuły naukowe

https://doi.org/10.21697/spch.2026.62.A.04

Abstrakt

Niniejszy artykuł przedstawia wybrane koncepcje aretologiczne omawiane w monografii Current Challenges of Environmental Philosophy wydanej w 2023 roku pod redakcją Richarda Sťahela i Ewy Dědečkovej. Monografia prezentuje namysł słowackich myślicieli nad filozofią ekologiczną w czasach Antropocenu, w niniejszym artykule nie przedstawiam jednak recenzji monografii, ale analizuje ją, zadając pytanie o to, jakie powinny być cnoty Antropocenu? W książce można wyróżnić dyskurs nad dwoma rodzajami cnót, cnotami intelektualnymi oraz cnotami etycznymi. Cnoty intelektualne porządkują świat intelektualny, cnoty etyczne kierują naszymi działaniami i wyborami moralnymi. W epoce, w której wpływ człowieka jest ogromny oba rodzaje cnót mają duże znaczenie, dla kierowania
działaniami podmiotu moralnego w sposób, który uwzględnia dobro człowieka, rozwój gospodarczy i poszanowanie dla środowiska naturalnego. W monografii cnoty intelektualne nie są widoczne explicite, ale implicite, potrzeba ich włączania i krytycznego znaczenia
w Antropocenie pojawia się w postulatach uporządkowania istniejącej już wiedzy (Sklair), poszukiwania najlepszego dla środowiska modelu rozwoju (Sťahel) czy modelu politycznego (Horyna) bądź poprzez pytanie o technologię i możliwości jej mądrego zastosowania
(Ribeiro). W każdym z tych tekstów u podstaw dyskusji widoczna jest wyraźna potrzeba racjonalności, mądrości, rozróżniania, roztropności czy innych istotnych w Antropocenie cnót intelektualnych. Niemniej same cnoty intelektualne nie są wystarczające, aby w pełni chronić środowisko, konieczne są również cnoty etyczne, które pozwoliłyby podmiotowi moralnemu działać na korzyść środowiska naturalnego. W monografii pojawiają się trzy takie cnoty, są to antropofilia (Sklair), sprawiedliwość (Gümplová) oraz cnota obywatelstwa środowiskowego (Mravcová). Cnoty i ich prawidłowe zastosowanie wymagają odpowiedniego formowania poprzez edukację moralną, o czym w swoim rozdziale pisze Dědečková, łącząc potrzebę edukacji środowiskowej z kształtowaniem charakteru moralnego człowieka. Tak zarysowana lista cnót tworzy katalog sprawności moralnych niezbędnych do ochrony środowiska z perspektywy autorów monografii.

Słowa kluczowe:

Antropocen, ekofilozofia, technologia, cnota, etyka cnót środowiskowych

Podobne artykuły

<< <

Możesz również Rozpocznij zaawansowane wyszukiwanie podobieństw dla tego artykułu.

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Dzwonkowska, D. (2026). CNOTY ŚRODOWISKOWE W DYSKURSIE EKOFILOZOFII. REFLEKSJE ARETOLOGICZNE WOKÓŁ MONOGRAFII CURRENT CHALLENGES OF ENVIRONMENTAL PHILOSOPHY. Studia Philosophiae Christianae, 62(1), 95–110. https://doi.org/10.21697/spch.2026.62.A.04

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Arystoteles, (2007). Etyka Nikomachejska. przekł. D. Gromska, PWN.
Google Scholar

Brennan, A., Lo N.Y.S., (Summer 2024). Environmental Ethics. W E.N. Zalta, U, Nodelman (red.), The Stanford Encyclopedia of Philosophy. https://plato.stanford.edu/archives/sum2024/entries/ethics-environmental.
Google Scholar

Cafaro P. (2010), Environmental Virtue Ethics Special Issue: Introduction, Journal of Agricultural and Environmental Ethics, 23(1), 3–7.
Google Scholar

Coeckelbergh M. (2015). Environmental Skill. Motivation, Knowledge, and the Possibility of a Non-Romantic Environmental Ethics, New York 2015.
Google Scholar

Dillet, B., Hatzisavvidou, S. (2022). Beyond technofix: Thinking with Epimetheus in the anthropocene. Contemporary Political Theory, 21(3), 351–372.
Google Scholar

Dzwonkowska, D. (2018). Is environmental virtue ethics anthropocentric? Journal of Agricultural and Environmental Ethics, 31(5), 723-738. https://doi.org/10.1007/s10806-018-9751-6.
Google Scholar

Dzwonkowska, D. (2022). Wprowadzenie do etyki środowiskowej. Wydawnictwo Naukowe UKSW.
Google Scholar

Haff, P. (2013). Technology as a geological phenomenon: Implications for human well-being, in A stratigraphical Basis for the Anthropocene? W C. Waters, J. Zalasiewicz, M. Williams (red), A stratigraphical Basis for the Anthropocene? (301–309). Geological Society London.
Google Scholar

Hegel, G.W.F. (2023). Fenomenologia ducha. tłum. S.F. Nowicki. Fundacja Aletheia.
Google Scholar

International Commission on Stratigraphy (n. d.). Joint statement by the IUGS and ICS on the vote by the ICS Subcommission on Quaternary Stratigraphy, https://stratigraphy.org/news/152.
Google Scholar

Jonas, H. (1984). The Imperative of Responsibility. In Search of an Ethics for the Technological Age. The University of Chicago Press.
Google Scholar

Jonas, H. (2001). The Phenomenon of Life: Toward a Philosophical Biology. Northwestern University Press.
Google Scholar

Lowe, B.S. (2019). Ethics in the Anthropocene: Moral responses to the climate crisis. Journal of Agricultural and Environmental Ethics, 32(3), 479-485. https://doi.org/10.1007/s10806-019-09786-z.
Google Scholar

Morrell, K., Dahlmann, F. (2023). Aristotle in the Anthropocene: The comparative benefits of Aristotelian virtue ethics over Utilitarianism and deontology. The Anthropocene Review, 10(3), 615-635. https://doi.org/10.1177/20530196221105093.
Google Scholar

Papuziński, A. (1999). Świadomość ekologiczna a kultura. W A. Papuziński (red.), Wprowadzenie do filozoficznych problemów ekologii (165–224). Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Bydgoszczy.
Google Scholar

Pouteau, S., Hess, G. (2024). Introduction: Is environmental virtue ethics a ‘virtuous’ anthropocentrism? Philosophies, 9(6), 172. https://doi.org/10.3390/philosophies9060172.
Google Scholar

Sandler, R. (2007). Character and Environment. A Virtue-Oriented Approach to Environmental Ethics. Columbia University Press.
Google Scholar

Scott, D. (2011). The Technological Fix Criticisms and the Agricultural Biotechnology Debate. Journal of Agricultural and Environmental Ethics, 24(3), 207–226.
Google Scholar

Stafford, S.P. (2010). Intellectual Virtues in Environmental Virtue Ethics. Environmental Ethics, 32(4), 339-352.
Google Scholar

Sťahel R., Dědečková E. (red.) (2023). Current Challenges of Environmental Philosophy. Brill.
Google Scholar

Treanor, B. (2014). Emplotting Virtue: A Narrative Approach to Environmental Virtue Ethics. State University of New York Press.
Google Scholar

Trischler, H. (2016). The Anthropocene. A Challenge for the History of Science, Technology, and the Environment. N.T.M., 24, 309–335.
Google Scholar

UNESCO. (2014). Global Citizenship Education. Preparing learners for the challenge of the 21st century. UNESCO.
Google Scholar

Veraart, R., Blok, V., Lemmens, P. (2023). Ecomodernism and the Libidinal Economy: Towards a Critical Conception of Technology in the Bio-Based Economy. Philosophy and Technology, 36(2), 1–23.
Google Scholar