OBLIGATORYJNE PRZEPROWADZENIE MEDIACJI JAKO SPOSÓB JEJ UPOWSZECHNIENIA W POLSKIM POSTĘPOWANIU CYWILNYM

Michał Krakowiak

doi:10.21697/zp.2026.26.3.2

Opublikowane: 2026-09-25

Tom 26 Nr 3

OBLIGATORYJNE PRZEPROWADZENIE MEDIACJI JAKO SPOSÓB JEJ UPOWSZECHNIENIA W POLSKIM POSTĘPOWANIU CYWILNYM

Michał Krakowiak

Zeszyty Prawnicze

Dział: Artykuły

https://doi.org/10.21697/zp.2026.26.3.2

Abstrakt

W niniejszym opracowaniu autor dokonał analizy zagadnienia obligatoryjnego przeprowadzenia mediacji w trzech następujących formach: obowiązkowe przeprowadzenie postępowania mediacyjnego przed wszczęciem postępowania sądowego, obligatoryjne skierowanie stron do mediacji przez sąd orzekający w danej sprawie, udział stron w posiedzeniu mediacyjnym z ograniczoną możliwością sprzeciwienia się mediacji. Impulsem do podjęcia badań była analiza danych statystycznych opracowanych przez Ministerstwo Sprawiedliwości w zakresie wielkości wpływu spraw do sądów powszechnych w postępowaniu cywilnym oraz liczby prowadzonych i zakończonych ugodą postępowań mediacyjnych, w latach 2024-2021. Dane statystyczne nie pozostawiają wątpliwości, że mediacja w postępowaniu cywilnym jest w permanentnym kryzysie, a istniejące dotychczas regulacje, które mają zachęcać strony do próby rozwiązania sporu w drodze mediacji, na przykład zwolnienia finansowe w zakresie opłat sądowych, kwalifikowany warunek formalny pozwu w postaci informacji, czy strony podjęły próbę mediacji lub innego pozasądowego sposobu rozwiązania sporu – nie są efektywne w żadnym stopniu. Autor przedstawił zagadnienie niesprzeczności przymusowego prowadzenia postępowania mediacyjnego z zasadą dobrowolności mediacji, odwołując się do wypowiedzi przedstawicieli nauk obcych, oraz powołał nowatorskie rozwiązania prawa włoskiego dotyczące obligatoryjnej mediacji. W artykule omówiono i dokonano również wstępnej oceny zmian wprowadzonych w Kodeksie postępowania cywilnego mocą ustawy z 5 sierpnia 2025 r. w zakresie mediacji, w tym przepisów szczególnych o mediacji w postępowaniu odrębnym w sprawach gospodarczych. Zmiany te mogą stanowić dobry punkt wyjścia do dalszych prac nad wprowadzeniem w Kodeksie postępowania cywilnego w różnych formach obowiązku wszczęcia postępowania mediacyjnego. Wyniki przeprowadzonych badań stanowią głos w dyskusji na temat zasadności i umocowania prawnego wprowadzenia do polskiego prawa procesowego elementów tzw. obligatoryjnej mediacji, za czym opowiada się autor niniejszego opracowania.

Słowa kluczowe:

ADR, postępowanie mediacyjne, mediator, ugoda

Pobierz pliki

Zasady cytowania

Krakowiak, M. (2026). OBLIGATORYJNE PRZEPROWADZENIE MEDIACJI JAKO SPOSÓB JEJ UPOWSZECHNIENIA W POLSKIM POSTĘPOWANIU CYWILNYM. Zeszyty Prawnicze, 26(3), 31–59. https://doi.org/10.21697/zp.2026.26.3.2

Cited by / Share

Bibliografia

Balena G., Istituzioni di diritto processuale civile. Il processo ordinario, Bari 2019.
Google Scholar

Białecki M., Mediacja w postępowaniu cywilnym, Warszawa 2012.
Google Scholar

Broniewicz W., Marciniak A., Kunicki I: Postępowanie cywilne w zarysie, Warszawa 2023.
Google Scholar

Campione F., Il d.lgs. 149/2022, la Legge di bilancio 2023 e il regime transitorio delle modifiche in tema di mediazione e negoziazione assistita: una brevissima riﬂessione, www.judicium.it.
Google Scholar

Derlatka J., Zasady mediacji w postępowaniu cywilnym – uwagi prakseologiczne i prawnoporównawcze, Polski Proces Cywilny 3/2018, s. 70-86.
Google Scholar

Dolniak P., Mediation in the Italian way, Roczniki Administracji i Prawa 24.2/2024, s. 93-103.
Google Scholar

Dunaj K., Pozasądowe rozstrzyganie sporów konsumenckich w prawie Unii Europejskiej, Kwartalnik Prawa Międzynarodowego 4/2023, s. 207-224.
Google Scholar

Ereciński T., Komentarz do art. 1831 k.p.c., [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, II: Postępowanie rozpoznawcze, red. T. Ereciński, Warszawa 2016.
Google Scholar

Folta M., Możliwość wprowadzenia obowiązkowej mediacji w Polsce, Warszawa
Google Scholar

2013.
Google Scholar

Gmurzyńska E., Kierunki rozwoju mediacji sądowej w sprawach cywilnych w USA i w Europie, Europejski Przegląd Sądowy 11/2006, s. 14-22.
Google Scholar

Gmurzyńska E., Mediacja w sprawach cywilnych w amerykańskim systemie prawnym – zastosowanie w Europie i w Polsce, Warszawa 2007.
Google Scholar

Gmurzyńska E., Mediacja w sporach gospodarczych – rzeczywistość czy iluzja?, ADR. Arbitraż i Mediacja 1/2008, s. 27-40.
Google Scholar

Gmurzyńska E., Sprawiedliwość a mediacja. Wybrane zagadnienia związane z realizowaniem koncepcji sprawiedliwości w mediacji, [w:] ‘Aurea Praxis Aurea Teoria’. Księga pamiątkowa ku czci Profesora Tadeusza Erecińskiego, II, red. J. Gudowski, K. Weitz, Warszawa 2011, s. 1669-1702.
Google Scholar

Gójska A., Huryn V., Mediacja w rozwiązywaniu konﬂiktów rodzinnych, Warszawa 2007.
Google Scholar

Gudowski J., Komentarz do art. 2 k.p.c., [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, I: Postępowanie rozpoznawcze. Artykuły 1-124, red. T. Ereciński, Warszawa 2023.
Google Scholar

Jakubiak-Mirończuk A., Alternatywne a sądowe rozstrzyganie sporów sądowych, Warszawa 2008.
Google Scholar

Kaczmarek D., Mediacja obligatoryjna w świetle orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, Studia Administracyjne 9/2017, s. 137-153.
Google Scholar

Kalisz A., Prokop-Perzyńska E., Mediacja w sprawach cywilnych w prawie polskim i europejskim, Europejski Przegląd Sądowy 11/2010, s. 14-24.
Google Scholar

Kostwiński M., Merytoryczne rozpoznanie sprawy w procesie cywilnym w ramach konstrukcji odwrócenia sporu, Warszawa 2019.
Google Scholar

Manowska M., Komentarz do art. 4582 k.p.c., [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany, I: Art. 1-47716, red. M. Manowska, Lex/el. 2022.
Google Scholar

Monteleone G., Diritto processuale civile, I: Disposizioni generali. I processi di cognizione di primo grado. Le impugnazioni, Milano 2018.
Google Scholar

Mucha J., Kilka uwag na tle koncepcji wprowadzenia mediacji obligatoryjnych w sprawach wynikających z indywidualnych stosunków pracy (na podstawie projektu ustawy z dnia 14 grudnia 2020 roku), Dyskurs Prawniczy i Administracyjny 1/2021, s. 39-64.
Google Scholar

Piaskowska O.M., Wymóg z art. 187 § 1 pkt 3 k.p.c. w świetle braku obligatoryjności mediacji, [w:] ‘Ius est a Iustitia Appellatum’. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Tadeuszowi Wiśniewskiemu, red. M. Tomalak, Warszawa 2017, s. 431-438.
Google Scholar

Pieckowski S., Arbitraż a alternatywne metody rozwiązywania sporów w sprawach cywilnych (ADR), [w:] Arbitraż handlowy. System prawa handlowego, VIII, red. A. Szumański, Warszawa 2015.
Google Scholar

Pietrzkowski H., Prawo do rzetelnego procesu w świetle zmienionej procedury cywilnej, Przegląd Sądowy 10/2005, s. 37-54.
Google Scholar

Resich Z., Dopuszczalność drogi sądowej w sprawach cywilnych, Warszawa 1962.
Google Scholar

Zienkiewicz A., Studium mediacji. Od teorii ku praktyce, Warszawa 2007.
Google Scholar

Rutkowski D., Komentarz do art. 4582 k.p.c., [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Art. 1-50539, I, red. nauk. O.M. Piaskowska, Warszawa 2024.
Google Scholar

Sarnecki P., Komentarz do art. 45, [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, II, red. L. Garlicki, M. Zubik, Warszawa 2016.
Google Scholar

Waszkiewicz P., Zasady mediacji, [w:] Mediacje. Teoria i praktyka, red. E. Gmurzyńska, R. Morek, Warszawa 2018.
Google Scholar

Wiśniewski T., Komentarz do art. 45812 k.p.c., [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, II, Artykuły 367-50539, red. T. Wiśniewski, Warszawa 2021.
Google Scholar

Quek D., Mandatory mediation: an oxymoron? Examining the feasibility of implementing a court-mandated mediation program, s. 479-509, https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=2843509.
Google Scholar

Zembrzuski T., Pozbawienie możności obrony praw strony w orzecznictwie Sądu Najwyższego, [w:] ‘Ius est a Iustitia Appellatum’. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Tadeuszowi Wiśniewskiemu, red. M. Tomalak, Warszawa 2017, s. 573-606.
Google Scholar

Żurawska M., Mediacja jako nowa metoda rozwiązywania sporów z zakresu prawa pracy, [w:] Sądy polubowne i mediacja, red. J. Olszewski, Warszawa 2008
Google Scholar