Ekoantropologia antyhumanistyczna. Przypadek Johna Nicholasa Graya

Piotr DOMERACKI

DOI: http://dx.doi.org/10.21697/seb.2015.13.4.01

Abstrakt


Antihumanistic eco-anthropology. The case of John Nicholas Gray This article presents an outline of John Nicholas Gray’s position on the humanistic paradigm in the philosophical anthropology and ethics taken from a radically environmental perspective. It is rather hard to say that he proposes any systematized, comprehensive, coherent, and conclusive eco-philosophical theory for two reasons: firstly, his thoughts look like they were intentionally or accidentally chaotic, expressed sharply and resolutely,
at times even openly provocative, far from philosophical refinement, flair, and seriousness. Secondly, his concept resembles a personal manifesto and is kept in a journalistic style. Regardless of that I try to reconstruct, systematize, and present Gray’s view on environmental protection, human nature, the subjectivity of humans, the moral status of animals in comparison to humans, the most probable future of humankind and our planet, the issue of the validity of ethical discourse and moral practices arising from it, and finally a mistrust towards the moral progress of humanity. The central point of my essay around which the whole critical reconstruction is organized is
Gray’s concept of “straw” subject. It is defined by Gray, referring to ancient Chinese ceremony, as an equivalent of the actual state of human subjectivity that, according to the English philosopher, in reality there is no difference between people and other animals. Consequently, Gray concludes that we are the same animals as others and, what directly results from it, that human morality is nothing more than a useful fiction, while ethics can be compared only to the ordinary bourgeois novel and hence treated as “an art of hypocrisy.” Gray recommends as the only acceptable form of ethics an animal virtue (because there is nothing similar to any human virtue). This approach consists of the following principal assumptions, main aspects, provided solutions, and suggested directions of constantly practice-oriented thinking:
radical anti-metaphysicism, anti-anthropocetrism, anti-humanism, naturalism, atheism, counter-progressivism, anti-scientism, biocentrism (gaism), animalism, and finally environmentalism. Gray’s anti-humanistic eco-anthropology leads us in the end to a sombre, pessimistic vision of the post-humankind that a highly probable destiny is mass destruction if human beings do not come to their senses in time becoming the straw subjects.


Słowa kluczowe


ekoantropologia; antyhumanizm; posthumanizm; podmiot; moralność; etyka; naturalizm; biocentryzm; nihilizm; ateizm

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Adorno Th.W., 1986, Dialektyka negatywna, PWN, Warszawa.

Bielik-Robson A., 1997, Na drugim brzegu nihilizmu. Filozofia współczesna w poszukiwaniu nowego podmiotu, IFiS PAN, Warszawa.

Burns K., 2006, Księga mędrców Wschodu, Świat Książki, Warszawa.

Cavalieri P., 2000, Les droits de l’homme pour les grands singes non humains?, Le Débat, nr 108, 156-162.

Cavalieri P., Singer P., 1994, The Great Ape Project. Equality beyond Humanity, St. Martin’s Griffin Edition, New York.

Critchley S., 2006, Nieustające żądanie. Etyka polityczna, Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej Edukacji TWP we Wrocławiu, Wrocław.

Czerniak St., 1998, Spory wokół „śmierci podmiotu”, w: Motycka A. (red.), „Wiedza a podmiotowość”, wyd. IFiS PAN, Warszawa, 20-27.

Deleuze G., 1993, Nietzsche i filozofia, wyd. Spacja, wyd. Pavo,

Warszawa.

Deleuze G., 1997, Różnica i powtórzenie, wyd. KR, Warszawa.

Derrida J., 2015, Przemoc wobec zwierząt, Jacques Derrida w rozmowie z Élisabeth Roudinesco, Znak, nr 720, 34-43. Oryginalna pełna wersja tego tekstu: De quoi demain… Dialogue, 2001, de Jacques

Derrida et Élisabeth Roudinesco, Librairie Arthème Fayard et Éditions Galilée, Paris.

Derrida J., 1992, Pismo filozofii, wyd. Inter Esse, Kraków.

Derrida J., 2004, Pismo i różnica, wyd. KR, Warszawa.

Descombes V., 1997, To samo i inne. Czterdzieści pięć lat filozofii francuskiej (1933–1978), wyd. Spacja, Warszawa.

Domeracki P., 2015, Antropologie alternatywne i alterhumanistyczne kontrdyskursy z nieustającym odniesieniem do antyhumanistycznej ekoantropologii Johna N. Graya, w: Domeracki P., Grzeliński A., Wiśniewski R. (red.), „Filozofia, etyka, ekologia. Profesorowi Włodzimierzowi Tyburskiemu w darze”, Wydawnictwo Naukowe UMK, Toruń, 743-768.

Domeracki P., 2006, Między indywidualizmem a kolektywizmem. Rudymenty hermeneutycznej filozofii człowieka, w: Mikołajczak H., Oziębłowski M., Rembierz M. (red.), „Hermeneutyczne dziedzictwo filozofii”, wyd. „Scriptum”, Kraków, 201-222.

Drwięga M., 1998, Paul Ricoeur daje do myślenia, wyd. Homini, Bydgoszcz.

Ferry L., Reanut A., 1985, La Pensée 68: essai sur l’anti-humanisme contemporain, Gallimard, Paris.

Fontenay É. de, 1998, Le silence des bêtes. La philosophie à l’épreuve de l’animalité, Fayard, Paris.

Fontenay É. de, 2000, Pourquoi les animaux n’auraient-ils pas droit à un droit des animaux?, Le Débat, nr 109, 138-155.

Foucault M., 1988, Człowiek i jego sobowtóry, „Literatura na Świecie”, nr 6 (203), 200-234.

Foucault M., 2006, Słowa i rzeczy: archeologia nauk humanistycznych, wyd. 2, Gdańsk.

Francione G.L., 2004, Animals – Property or Persons, w: Sunstein C.R., Nussbaum M.C. (red.), “Animal Rights: Current Debates and New Directions”, Oxford University Press, New York, 108-142.

Francione G.L., 2000, Introduction to Animal Rights: Your Child or the Dog?, Temple University Press, Philadelphia.

Gray J., 2004, Heresies: Against Progress and Other Illusions, Granta Books, London.

Gray J., 2001, Po liberalizmie. Eseje wybrane, Fundacja Aletheia, Warszawa.

Gray J., 2003, Słomiane psy: myśli o ludziach i innych zwierzętach, KiW, Warszawa.

Guibert-Sledziewski E. et Vieillard-Baron J.-L. (éd.), 1988, Penser le sujet aujourd’hui, Colloque de Cerisy, Méridiens, Paris.

Jacyno M., 1993, Mikrostrukturalny aspekt Pierre’a Bourdieu koncepcji habitusu, „Kultura i Społeczeństwo”, nr 3, 17-29.

Kmita J., 1998, Jacy moglibyśmy być?, w: Kwiek M. (red.), „Nie pytajcie mnie, kim jestem…”. Michel Foucault dzisiaj, Wydawnictwo Naukowe Instytutu Filozofii UAM, Poznań, 109-138.

Kojève A., 1999, Wstęp do wykładów o Heglu, Fundacja Aletheia, Warszawa.

Kwiek M., 1999, Dylematy tożsamości. Wokół autowizerunku filozofa w powojennej myśli francuskiej, Poznań.

Kwiek M., 1998, Kant – Nietzsche – Foucault. Rzecz o dawaniu przykładu w filozofii, w: Kwiek M. (red.), „Nie pytajcie mnie, kim jestem…”. Michel Foucault dzisiaj, Wydawnictwo Naukowe Instytutu Filozofii UAM, Poznań, 199-238.

Kwiek M. (red.), 1998, „Nie pytajcie mnie, kim jestem…”. Michel Foucault dzisiaj, Wydawnictwo Naukowe Instytutu Filozofii UAM, Poznań.

Lao Tsy, 1984, Droga, Kłodzki Klub Literacki, Kłodzko.

Lévi-Strauss C., 1969, Myśl nieoswojona, PWN, Warszawa.

Lorenc W., 2003, Hermeneutyczne koncepcje człowieka. W kręgu inspiracji Heideggerowskich, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa.

Lovelock J., 2003, Gaja. Nowe spojrzenie na życie na Ziemi, Prószyński i S-ka, Warszawa.

Lyotard J.-F., 1997, Kondycja ponowoczesna: raport o stanie wiedzy, Fundacja Aletheia, Warszawa.

Małek M., 2010, Liberalizm etyczny Johna Stuarta Milla. Współczesne ujęcia u Johna Graya i Petera Singera, wyd. UWr, Wrocław.

Migasiński J. (red.), 2001a, Podmiotowość i tożsamość, wyd. WFiS UW, Warszawa.

Migasiński J., 2001b, Powrót podmiotu?, w: Migasiński J. (red.), „Podmiotowość i tożsamość”, wyd. WFiS UW, Warszawa.

Migasiński J., 1997, W stronę metafizyki. Nowe tendencje metafizyczne w filozofii francuskiej połowy XX wieku, wyd. Leopoldinum, Wrocław.

Nowak A., 2011, Podmiot, system, nowoczesność, Wydawnictwo Naukowe Instytutu Filozofii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza

w Poznaniu, Poznań.

Nysler Ł., 2006, Humanizm i naturalizm – współczesny spór o człowieka, w: Piecuch Cz. (red.), „Kondycja człowieka współczesnego”, TAiWPN Universitas, Kraków.

Polanowska-Sygulska B., 2008, Pluralizm wartości i jego implikacje w filozofii prawa, Księgarnia Akademicka, Kraków.

Potępa M., 2003, Spór o podmiot w filozofii współczesnej: Husserl – Heidegger – Gadamer – Jaspers, nakładem autora, Warszawa.

Probucka D., 2013, Filozoficzne podstawy idei praw zwierząt, wyd. Universitas, Kraków. Przemoc wobec zwierząt, 2015, Jacques Derrida w rozmowie z Élisabeth Roudinesco, „Znak”, nr 720, 34-43.

Renaut A., 2001, Era jednostki. Przyczynek do historii podmiotowości, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław.

Renaut A., 1988, Les subjectivités: Pour une histoire du concept de sujet, w: Guibert-Sledziewski E. et Vieillard-Baron J.-L. (éd.), “Penser le sujet aujourd’hui”, Colloque de Cerisy, Méridiens, Paris, 54-77.

Roudinesco É., 2015, Przemoc wobec zwierząt, Jacques Derrida w rozmowie z Élisabeth Roudinesco, „Znak”, nr 720, 34-43.

Santayana G., 1957, Winds of Doctrine and Platonism and the Spiritual Life, Harper, New York.

Scheler M., 1987, Pisma z antropologii filozoficznej i teorii wiedzy, PWN, Warszawa.

Scheler M., 2004, Zadanie antropologii filozoficznej, „Studia z Filozofii Niemieckiej”, t. 4, Czerniak St., Rolewski J. (red.), Toruń.

Shaw G.B., 1948, Capital Punishment, The Atlantic Monthly, wersja elektroniczna The Atlantic online: , dostęp: 11.03.2015.

Silver D., 1996, John Gray’s big idea, The New Criterion, Vol. 15, 62.

Lévi-Strauss C., 1969, Myśl nieoswojona, wyd. 1, PWN, Warszawa.

Sunstein C.R., Nussbaum M.C. (eds.), 2004, Animal Rights: Current Debates and New Directions, Oxford.

Taylor Ch., 1998, Foucault o wolności i prawdzie, w: Kwiek M. (red.), „Nie pytajcie mnie, kim jestem…”. Michel Foucault dzisiaj, Wydawnictwo Naukowe Instytutu Filozofii UAM, Poznań, 81-105.

Topolski J., 1998, Ta „pusta” kategoria zmiany: człowiek i historia, w koncepcji Michela Foucaulta, w: Kwiek M. (red.), „Nie pytajcie mnie, kim jestem…”. Michel Foucault dzisiaj, Wydawnictwo Naukowe Instytutu Filozofii UAM, Poznań, 183-198.

Vattimo G., 2006, Koniec nowoczesności, wyd. Universitas, Kraków.

Wiśniewska K., 2005, W ogrodzie antropologicznym, Znak nr 601, 110-119.

Zięba S., 2008, Perspektywy ekologii człowieka, wyd. KUL, Lublin.

Zewnętrzne odnośniki

  • Obecnie brak jakichkolwiek odnośników.