Presja człowieka na przyrodę środkowej Wisły: liczba i rozmieszczenie ludzi oraz formy ich aktywności na rzece w okresie rozrodu ptaków

Dariusz BUKACIŃSKI, Monika BUKACIŃSKA, Ewelina MASTALERZ

DOI: http://dx.doi.org/10.21697/seb.2015.13.4.07

Abstrakt


The human pressure on the middle Vistula River wildlife: the number and distribution of people and their activity on the river during the breeding season of birds The aim of the study was to determine the distribution, numbers, and forms of human activity on the banks and in the riverbed of the middle part of the Vistula River. This section of the river is the most valuable for nature and is located between Puławy and the mouth of the Pilica River (km 373-548 of the shipping route). Checks were conducted in May-June 2014 and 2015, the breeding season of the key species of the riverbed avifauna. The presence and different forms of human activity were recorded, including fishing, camping, water tourism, hiking, motorized tourism, and grazing animals. The frequent presence of people on the Vistula River was much greater in June than in May. In both months, the most popular form of spending time by humans in the riverbed was fishing. While in areas less valuable for birds, fishing strongly dominated. On parts of the river with key breeding habitats for birds, more aggressive forms of recreation, camping and motorized tourism (quads, motorcycles, off-road vehicles), were reported as often or even more frequently. The increasing popularity of these forms of recreation is a very serious threat to the fauna. They not only disturb the breeding birds but also physically destroy breeding habitats and nests with eggs and increase the mortality of chicks of gulls, terns, and other waders.

Słowa kluczowe


Dolina Środkowej Wisły; Natura 2000; presja człowieka; awifauna Wisły; wpływ turystyki i rekreacji; zagrożenia dla mew i rybitw na rzece

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Albano N., Santiago-Quesada F., Masero J.A., Sanchez-Guzman J.M., Möstl E., 2015, Immunoreactive cortisone in droppings reflect stress levels, diet and growth rate in gull-billed tern chicks, General and Comparative Endocrinology, 213, 74–80.

Andrejczuk W., 2007, Krajobrazy dolin rzecznych, w: „Doliny rzeczne Przyroda – Krajobraz – Człowiek”, Prace Komisji Krajobrazu Kulturowego Polskiego Towarzystwa Geograficznego nr. 7, Sosnowiec, 9–27.

Angiel J., 2007, Postrzeganie rzeki Wisły jako wartości przyrodniczej i kulturowej w aspekcie edukacji geograficznej, w: „Doliny rzeczne Przyroda – Krajobraz – Człowiek”, Prace Komisji Krajobrazu Kulturowego Polskiego Towarzystwa Geograficznego nr. 7, Sosnowiec, 245–254.

Angiel J., Bukaciński D., 2015, Oblicza Wisły. Przewodnik warszawski dla tropicieli przyrody, STOP, Warszawa.

Backiel T., 1983, Fisheries and fishes of the Vistula River, w: Z. Kajak (red.), „Ekologiczne podstawy zagospodarowania Wisły i jej dorzecza”, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa, 511–542.

Bolduc F., Guillemette M., 2003, Human disturbance and nesting success of Common Eiders: interaction between visitors and gulls, Biological Conservation, 110, 77–83.

Bukacińska M., Bukaciński D., 2004 a, Larus ridibundus (L., 1766) – śmieszka, w: M. Gromadzki (red.), „Ptaki (część II). Poradniki ochrony siedlisk i gatunków Natura 2000 – podręcznik metodyczny”, T. 7, Ministerstwo Środowiska, Warszawa, 160–165.

Bukacińska M., Bukaciński D., 2004 b, Larus canus (L., 1758) – mewa pospolita, w: M. Gromadzki (red.), „Ptaki (część II). Poradniki ochrony siedlisk i gatunków Natura 2000 – podręcznik metodyczny”, T. 7, Ministerstwo Środowiska, Warszawa, 166–170.

Bukacińska M., Bukaciński D., 2004 c, Sterna hirundo (L., 1758) – rybitwa rzeczna, w: M. Gromadzki (red.), „Ptaki (część II). Poradniki ochrony siedlisk i gatunków Natura 2000 – podręcznik metodyczny”, T. 7, Ministerstwo Środowiska, Warszawa, 186–191.

Bukaciński D., 2010, Dolina Środkowej Wisły, w: T. Wilk, M. Jujka, J. Krogulec, P.Chylarecki (red.), „Ostoje ptaków o znaczeniu międzynarodowym w Polsce”, OTOP, Marki.

Bukaciński D., 2015, Strategia czynnej ochrony zagrożonej awifauny wysp środkowej Wisły: podręcznik najlepszych praktyk, OTOP, Marki.

Bukaciński D., Bukacińska M., 1994, Czynniki wpływające na zmiany liczebności i rozmieszczenie mew, rybitw i sieweczek na Wiśle Środkowej, Notatki Ornitologiczne, 35, 79–97.

Bukaciński D., Bukacińska M., 1995, The factors limiting breeding success in the Black‑headed Gull (Larus ridibundus) in different habitat types on the middle course of the Vistula River, Poland, Archive für Hydrobiologie, 101, Large Rivers, 9, 221–228.

Bukaciński D., Bukacińska M., 2001, Zagrożenia ptaków gniazdujących na Wiśle Środkowej, w: H. Kot, A. Dombrowski (red.), „Strategia ochrony fauny na Nizinie Mazowieckiej”, Mazowieckie Towarzystwo Ochrony Fauny, Siedlce, 117–128.

Bukaciński D., Bukacińska M., 2008, Threatened bird species of the middle Vistula River islands: status, necessity for protection and proposed activities, w: J. Uchmański (red.), “Theoretical and applied aspects of modern ecology”, Wyd. UKSW, Warszawa, 219–239.

Bukaciński D., Bukacińska M., 2015a, Kluczowe gatunki ptaków siewkowych na środkowej Wiśle: biologia, ekologia, ochrona i występowanie. Monografie, STOP, Warszawa.

Bukaciński D., Bukacińska M., 2015b, Rybitwa rzeczna Sterna hirundo, w: P. Chylarecki, A. Sikora, Z. Cenian, T. Chodkiewicz (red.), „Monitoring ptaków lęgowych. Poradnik metodyczny”, Wydanie 2, GIOŚ, Warszawa, 299–306.

Bukaciński D., Bukacińska M., 2015c, Mewa siwa Larus canus, w: P. Chylarecki, A. Sikora, Z. Cenian, T. Chodkiewicz (red.), „Monitoring ptaków lęgowych. Poradnik metodyczny”, Wydanie 2, GIOŚ, Warszawa, 286–292.

Bukaciński D., Cygan J., Keller M., Piotrowska M., Wójciak J., 1994, Liczebność i rozmieszczenie ptaków wodnych gniazdujących na Wiśle Środkowej – zmiany w latach 1973–1993, Notatki Ornitologiczne, 35, 5–47.

Bukaciński D., Bukacińska M., Buczyński A., 2011, Awifauna wodno-błotna środkowej Wisły w okresie lęgowym: wpływ działalności człowieka na rozmieszczenie, liczebność i bogactwo gatunkowe, Studia Ecologiae et Bioethicae, 9, 67–86.

Bukaciński D., Bukacińska M., Buczyński A., 2013, The impact of hydrotechnical facilities on island avifauna: a case study of the middle Vistula River, Studia Ecologiae et Bioethicae, 11, 93–109.

Bukaciński D., Bukacińska M., Zieliński P., 2015, Śmieszka Chroicocephalus ridibundus, w: P. Chylarecki, A. Sikora, Z. Cenian, T. Chodkiewicz (red.), „Monitoring ptaków lęgowych. Poradnik metodyczny”, Wydanie 2, GIOŚ, Warszawa, 266–274.

Cardoni D.A., Favero M., Isacch J.P., 2008, Recreational activities affecting the habitat use by birds in Pampa’s wetlands, Argentina: implications for waterbird conservation, Biological Conservation, 141, 797–806.

Chylarecki P., Bukaciński D., Dombrowski A., Nowicki W., 1995, Awifauna, w: E. Gacka-Grzesikiewicz (red.), „Korytarz ekologiczny doliny Wisły. Stan – funkcjonowanie – zagrożenia”, IUCN Poland, Warszawa, 79–124.

Chylarecki P., Keller, M., Zieliński, P., Nowicki, W., 1998, Przyrodnicze podstawy opracowania optymalnej koncepcji zagospodarowania obszaru doliny Wisły na odcinku od ujścia Narwi do stopnia Włocławek. Inwentaryzacja awifauny lęgowej w 1998 r., Ekspertyza dla Instytutu Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN, Warszawa.

Chylarecki P., Sawicki G., 2003, Ostoja ptaków Dolina Środkowej Wisły, Akson, Warszawa. Dombrowski A.,

Chmielewski S., Bukaciński D., Rzępała M., Brzozowski A., 1998, Ornitologiczna ranga największych rzek dorzecza Wisły Środkowej, Notatki ornitologiczne, 39, 61–75

Ellenberg U., Mattern T., Seddon P.J., Jorquera G.L., 2006, Physiological and reproductive consequences of human disturbance in Humboldt penguins: the need for species-specific visitor management, Biological Conservation, 133, 95–106.

Finney S.K., Pearce-Higgins J.W., Yalden D.W., 2005, The effect of recreational disturbance on an upland breeding bird, the golden plover Pluvialis apricaria, Biological Conservation, 121, 53–63.

Gacka-Grzesikiewicz E. (red.), 1995, Korytarz ekologiczny doliny Wisły: stan, funkcjonowanie, zagrożenia, IUCN Poland, Warszawa.

Imboden C., 1987, Riverine forests in Europe – status and conservation, International Council of Bird Protection, Cambridge.

Keller M., Bukaciński D., Piotrowska M., Wójciak J., 1999, Ocena stanu awifauny lęgowej doliny Wisły na odcinku od ujścia Pilicy do ujścia Sanu, Ekspertyza dla Instytutu Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN, Warszawa.

Kot H., Bukaciński D., Keller M., Dombrowski A., Rowiński P., Błędowski W., 2009, Inwentaryzacja ptaków w granicach Obszaru Specjalnej Ochrony Natura 2000 Dolina Środkowej Wisły PLB 140004, Raport dla RDOŚ, Warszawa.

Liro A., Głowacka I., Jakubowski W., Kaftan J., Matuszkiewicz A.J., Szacki J., 1995, Koncepcja krajowej sieci ekologicznej Econet – Polska, Fundacja IUCN Poland, Warszawa.

Łomnicki A., 2010, Wprowadzenie do statystyki dla przyrodników, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

Pullin A.S., 2004, Biologiczne podstawy ochrony przyrody, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

Reichholf J.H., 1987, Composition of bird fauna in riverine forests, w: C. Imboden (red.), “Riverine forests in Europe – status and conservation”, International Council of Bird Protection, Cambridge, 16–21.

Remacha C., Perez-Tris J., Delgado J.A., 2011, Reducing visitors’ group size increases the number of birds during educational activities: implications for management of nature-based recreation, Journal of Environmental Management, 92, 1564–1568.

Sawicki G., 2003, Ostoja ptaków Ujście Wisły, Wyd. Askon, Warszawa.

Symonides E., 2014, Ochrona przyrody, Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa.

Tomiałojć L., Dyrcz A., 1993, Przyrodnicze wartości dużych rzek i ich dolin w Polsce w świetle badań ornitologicznych, w: L. Tomiałojć (red.), „Ochrona przyrody i środowiska w dolinach nizinnych rzek Polskich”, Wydawnictwo Instytutu Ochrony Przyrody PAN, Kraków, 13–37.

Verhulst S., Oosterbeek K., Ens B.J., 2001, Experimental evidence for effects of human disturbance on foraging and parental care in oystercatchers, Biological Conservation, 101, 375–380.

Watson H., Bolton M., Monaghan P., 2014, Out of sight but not out of harm’s way: human disturbance reduces reproductive success of a cavity-nesting seabird, Biological Conservation, 174, 127–133.

Wesołowski T., 1986, Riverine populations of gulls and terns in Poland and problems of their protection, Var Fagelv., Suppl., 11, 233–237.

Yasue M., Dearen P., 2006, The effects of heat stress, predation risk and parental investment on Malaysian plover nest return times following a human disturbance, Biological Conservation, 132, 472–480.

Zar J.H., 1984, Biostatistical analysis, 2nd ed., Prentice-Hall, Englewood Cliffs.

Zewnętrzne odnośniki

  • Obecnie brak jakichkolwiek odnośników.