Stworzona Natura Stwarzająca w systemie filozoficznym Jana Szkota

Adam Grzegorzyca

doi:10.21697/spch.2025.61.A.09

Opublikowane: 2025-12-31

Tom 61 Nr 2 (2025)

Stworzona Natura Stwarzająca w systemie filozoficznym Jana Szkota

Adam Grzegorzyca

Studia Philosophiae Christianae

Dział: Artykuły naukowe

https://doi.org/10.21697/spch.2025.61.A.09

Abstrakt

Eriugena przyjmuje, że drugą formą podziału Natury jest stworzona natura stwarzająca (przyczyny prymordialne), której źródłem jest Mądrość Niestworzonej Natury Stwarzającej (Boga). Tą Mądrością jest Syn Boży (Logos). Poza Bogiem w sensie absolutnym nic nie istnieje, więc Logos jest źródłem stworzenia. W Logosie Bóg powołał do istnienia przyczyny, z których, dzięki działaniu Ducha Świętego, zaistniało stworzenie. Eriugena dostrzega fundamentalną różnicę pomiędzy ontologicznym istnieniem przyczyn, a ich epistemologicznym ujęciem przez ludzką naturę, która wnioskuje o przyczynach na podstawie ich skutków. Ludzki intelekt dostrzega wśród przyczyn pewien porządek, który jednak w swej istocie nie istnieje. Kontemplując przyczyny, ludzki intelekt tworzy porządki i schematy, aby próbować coś orzec o przyczynach, które są wieczne i stworzone jednocześnie. Stworzenie jest teofanią Bożej Mocy. Różnorodność teofanii nie wpływa na absolutną jedność i prostotę Bożej Mocy. Teofania staje się dostępnym aspektem niedostępnej dla ludzkiego intelektu wiedzy o niepoznawalnym, w sensie absolutnym, Bogu. Stworzenie zaistniało dzięki Bożej Dobroci, która jest niepoznawalna dla ludzkiego intelektu i dla jakiegokolwiek intelektu, więc została nazwana Nicością. Dzięki Bogu człowiek może poznawać teofanie i zbliżać się do Stwórcy. Ludzka immanencja może kontemplować boską transcendencję. Filozofia Eriugeny zostaje wsparta biblijną egzegezą, ponieważ stworzony wszechświat i Biblia to dary, które mogą poprowadzić człowieka do kontemplacji, stanowiącej zapowiedź powrotu do Stwórcy. Stworzona natura stwarzająca zaistniała jednym aktem jako prosta i doskonała. Dla dobra ludzkiego intelektu ten akt został przedstawiony w Księdze Rodzaju jako pewien proces, w którym uczestniczy cała Trójca Święta. Eriugena przyjmuje, że biblijny opis stworzenia został dany ludzkiej naturze, aby ta mogła choćby w bardzo niewielkiej części zrozumieć wielką Mądrość i Dobroć Boga. Jan Szkot przyjmuje, że ten wielki dar, którym jest biblijny opis stworzenia, wymaga szczegółowej egzegezy i dlatego ją podejmuje.

----------------------------------------

Zgłoszono: 13/03/2025. Zrecenzowano: 7/06/2025. Zaakceptowano do publikacji: 13/11/2025.

Słowa kluczowe:

Jan Szkot Eriugena, Bóg, Natura, przyczyny prymordialne, człowiek, stworzenie, egzegeza

Inne teksty tego samego autora

Adam Grzegorzyca, Koncepcja ludzkiej duszy i problem animacji w systemie filozoficznym Eriugeny , Studia Philosophiae Christianae: Tom 57 Nr 1 (2021)
Adam Grzegorzyca, Eriugeny koncepcja stworzenia wszystkiego z niczego w człowieku , Studia Philosophiae Christianae: Tom 55 Nr 1 (2019)
Adam Grzegorzyca, Niestworzona Natura Stwarzająca w systemie filozoficznym Jana Szkota Eriugeny , Studia Philosophiae Christianae: Tom 60 Nr 2 (2024)
Adam Grzegorzyca, Eriugeny ontologiczna koncepcja rzeczywistości , Studia Philosophiae Christianae: Tom 52 Nr 2 (2016)
Adam Grzegorzyca, Koncepcja przebóstwienia w systemie Jana Szkota Eriugeny , Studia Philosophiae Christianae: Tom 55 Nr 4 (2019)
Adam Grzegorzyca, Koncepcja egzegezy biblijnej Jana Szkota Eriugeny , Studia Philosophiae Christianae: Tom 58 Nr 1 (2022)
Adam Grzegorzyca, Platońskie idee i Eriugeny przyczyny prymordialne w kontekście ich przyczynowości i poznawalności , Studia Philosophiae Christianae: Tom 53 Nr 4 (2017)

Podobne artykuły

Adam Grzegorzyca, Eriugeny koncepcja stworzenia wszystkiego z niczego w człowieku , Studia Philosophiae Christianae: Tom 55 Nr 1 (2019)
Adam Grzegorzyca, Platońskie idee i Eriugeny przyczyny prymordialne w kontekście ich przyczynowości i poznawalności , Studia Philosophiae Christianae: Tom 53 Nr 4 (2017)
Adam Grzegorzyca, Eriugeny ontologiczna koncepcja rzeczywistości , Studia Philosophiae Christianae: Tom 52 Nr 2 (2016)
Adam Grzegorzyca, Niestworzona Natura Stwarzająca w systemie filozoficznym Jana Szkota Eriugeny , Studia Philosophiae Christianae: Tom 60 Nr 2 (2024)
Adam Grzegorzyca, Koncepcja egzegezy biblijnej Jana Szkota Eriugeny , Studia Philosophiae Christianae: Tom 58 Nr 1 (2022)
Piotr Koprowski, Janusza Stanisława Pasierba mistyczne inspiracje wizji człowieka , Studia Philosophiae Christianae: Tom 51 Nr 1 (2015)
Anna Szklarska, Czy prawda może być przemocą? , Studia Philosophiae Christianae: Tom 51 Nr 3 (2015)
Jan Czerniawski, O pewnym założeniu twierdzenia Bella , Studia Philosophiae Christianae: Tom 52 Nr 4 (2016)
Jan Terelak, Człowiek w Kosmosie: Bariery adaptacyjne z perspektywy astronautycznej , Studia Philosophiae Christianae: Tom 52 Nr 3 (2016)
Adam Grzegorzyca, Koncepcja przebóstwienia w systemie Jana Szkota Eriugeny , Studia Philosophiae Christianae: Tom 55 Nr 4 (2019)

1 2 3 4 5 6 7 > >>

Możesz również Rozpocznij zaawansowane wyszukiwanie podobieństw dla tego artykułu.

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Grzegorzyca, A. (2025). Stworzona Natura Stwarzająca w systemie filozoficznym Jana Szkota. Studia Philosophiae Christianae, 61(2), 9–38. https://doi.org/10.21697/spch.2025.61.A.09

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Augustyn. (1980). Pisma egzegetyczne przeciw manichejczykom. Wydawnictwo Akademii Teologii Katolickiej w Warszawie.
Google Scholar

Augustyn. (1999). O porządku. W Augustyn, Dialogi filozoficzne. Znak – FiR.
Google Scholar

Beierwaltes, W. (1977). Negati Afirmatio, or the World as Metaphor. A Foundation for Medieval Aesthetics form the Writings of John Scotus Eriugena. Dionysius, 1, 127-159.
Google Scholar

Carabine, D. (1988-1990). Apophasis and Metaphysics in the Periphyseon of John Scottus Eriugena. Philosophical Studies, 32, 63-82. DOI: https://doi.org/10.5840/philstudies19883236
Google Scholar

Carabine, D. (1994). Eriugena’s Use of the Symbolism of Light, Cloud and Darkness in the Periphyseon. W B. McGinn, W. Otten (red.), Eriugena: East and West (145-149). Notre-Dame.
Google Scholar

Colish, M. (1984). Carolingian Debates Over Nihil and Tenebrae: A Study in Theological Method. Speculum, 59(4), 757-795. DOI: https://doi.org/10.2307/2846696
Google Scholar

Eriugena, Jan Szkot. (2009). Periphyseon, Księga I. Wydawnictwo Marek Derewiecki.
Google Scholar

Eriugena, Jan Szkot. (2010a). Periphyseon, Księga II. Wydawnictwo Marek Derewiecki.
Google Scholar

Eriugena, Jan Szkot. (2010b). Periphyseon, Księga III. Wydawnictwo Marek Derewiecki.
Google Scholar

Eriugena, Johannes Scottus. (1996). Periphyseon, Liber primus. (Corpus Christianorum Continuatio Mediaevalis 161). Turnhout.
Google Scholar

Eriugena, Johannes Scottus. (1997). Periphyseon, Liber secundus. (Corpus Christianorum Continuatio Mediaevalis 162). Turnhout.
Google Scholar

Eriugena, Johannes Scottus. (1999). Periphyseon, Liber tertius. (Corpus Christianorum Continuatio Mediaevalis 163). Turnhout.
Google Scholar

Eriugena. (1975). Expositiones in Ierarchiam Coelestem. Turnholti.
Google Scholar

Filipowicz, A.M. (2010). Wieczność materii w kontekście polemiki Tertuliana z Hermogenesem. W J. Sokołowski (red.), Ks. Józef Marceli Dołęga – pokorny uczony, człowiek o wielkim sercu. Księga jubileuszowa (99-113). Wydawnictwo UKSW.
Google Scholar

Fridugiso di Tours. (1963). De substantia nihili et tenebrarum. C. Gennaro.
Google Scholar

Katechizm Kościoła Katolickiego. [KKK]. (1994). Pallottinum.
Google Scholar

Kijewska, A. (1999). Księga Pisma i Księga Natury. Heksameron Eriugeny i Teodoryka z Chartres. Wydawnictwo KUL.
Google Scholar

Kijewska, A. (2003). Mathematics as a preparation for theology: Boethius, Eriugena, Thierry of Chartres. W A. Galonnier (red.), Boèce ou la chaîne du savoir. Actes
Google Scholar

Du Colloque International de la Fondation Singer-Polignac, Présidée Par Edouard Bonnefous, Paris, 8-12 Juin 1999 (625-647). Peeters Publishers.
Google Scholar

Mathon, G. (1960). Jean Scot Erigène; Chalcidius et le problème de l’âme universelle. W L’homme et son destin d’après les penseurs du Moyen Âge. Actes du Premier Congrès International de Philosophie Médiévale 1958 (361-375). Nauwelaerts.
Google Scholar

Otten, W. (1995). Nature and Scripture: Demise of Medieval Analogy. Harvard Theological Review, 88(2), 257-284. DOI: https://doi.org/10.1017/S0017816000030339
Google Scholar

Proklos. (2002). Elementy teologii. Akme.
Google Scholar

Reale, G. (1999). Historia filozofii starożytnej. Redakcja Wydawnictw Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.
Google Scholar

Seńko, W. (2001). Jak rozumieć filozofię średniowieczną. ANTYK.
Google Scholar